با ما همراه باشید

بلاکتوپیا

آیا بیت کوین به‌عنوان پوشش تورم در سال ۲۰۲۵ مناسب است؟

در سال ۲۰۲۵، بیت‌کوین به‌دلیل عرضه محدود و رشد تقاضا، به‌عنوان گزینه‌ای جدید برای مقابله با تورم مطرح شده، اما نوسانات شدید و تمرکز مالکیت، مانع از پذیرش کامل آن به‌عنوان ابزار پوشش تورم است.

منتشر شده

در

زمانی که نشانه‌های تورم در اقتصاد ظاهر می‌شوند، سرمایه‌گذاران ‌به‌دنبال راهی برای حفظ ارزش دارایی‌های خود می‌گردند؛ ابزاری که در برابر کاهش قدرت خرید پول مقاومت کند. طلا سال‌هاست که نقش یک پناهگاه امن را ایفا می‌کند و به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای «پوشش ریسک تورم» شناخته می‌شود. اما حالا در سال ۲۰۲۵، توجه‌ها بیش از هر زمان دیگری به بیت کوین (Bitcoin) جلب شده است؛ دارایی دیجیتالی که به‌واسطه‌ عرضه محدود، رشد تقاضای جهانی و ورود بازیگران نهادی، یک گزینه نوظهور برای مقابله با تورم محسوب می‌شود. با این حال، عده‌ای با استناد به نوسان‌های شدید قیمت و تمرکز مالکیت آن معتقدند که بیت‌کوین هنوز فاصله‌ معناداری با تعریف «ابزار پوشش ریسک تورم» دارد.

تورم (Inflation) چیست؟

تورم به‌معنای افزایش عمومی و مداوم سطح قیمت کالاها و خدمات در یک اقتصاد است که باعث کاهش قدرت خرید پول می‌شود. به بیان ساده، زمانیکه تورم بالا می‌رود با مقدار مشخصی پول، نمی‌توان به اندازه قبل خرید کرد. برای اندازه‌گیری تورم معمولا از شاخص‌هایی مانند شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI) استفاده می‌شود که میانگین تغییر قیمت سبد مشخصی از کالاها و خدمات مصرفی خانوارها را بررسی می‌کند.

ابزارهای سنتی مقابله با تورم

سرمایه‌گذاران برای محافظت از دارایی خود در برابر اثرات فرسایشی تورم، معمولا سراغ دارایی‌هایی می‌روند که یا ارزش ذاتی داشته باشند یا قیمت آن‌ها همراه با تورم رشد کند. به‌طور سنتی از دارایی‌های زیر برای پوشش تورم استفاده می‌شود.

  • طلا

سال‌هاست که طلا به‌عنوان یک پناهگاه امن شناخته می‌شود؛ در طول تاریخ ارزش خودش را حفظ کرده و در دوره‌های تورمی به‌عنوان ذخیره ثروت در نظر گرفته می‌شود.

  • املاک و مستغلات

 قیمت ملک و همچنین درآمد حاصل از اجاره‌ معمولا با تورم افزایش پیدا می‌کند. به‌همین دلیل املاک و مستغلات یکی از گزینه‌های متداول برای پوشش تورم به‌شمار می‌آیند.

  • اوراق قرضه شناور با نرخ تورم

این اوراق که توسط دولت‌ها یا شرکت‌ها منتشر می‌شوند، میزان سودشان با نرخ تورم تنظیم می‌شود و به حفظ قدرت خرید سرمایه‌گذار کمک می‌کنند.

این دارایی‌ها به‌دلیل ارزش ذاتی یا ارتباط مستقیم بازده آن‌ها با نرخ تورم، سپرهای مناسبی برای مقابله با کاهش ارزش پول به حساب می‌آیند.

بیت‌کوین؛ طلای دیجیتال

در سال‌های اخیر، بیت‌کوین هم به‌عنوان یک راهکار مدرن به لیست دارایی‌های پوشش تورم اضافه شده است و بسیاری آن را «طلای دیجیتال» می‌نامند. طرفداران بیت‌کوین معتقدند که ساختار غیرمتمرکز و عرضه محدود ۲۱ میلیون واحدی آن باعث می‌شود که در برابر تورم مقاوم باشد.

برخلاف ارزهای فیات (Fiat Currencies) مانند دلار یا یورو که بانک‌های مرکزی می‌توانند آن‌ها را به‌طور نامحدود چاپ کنند، عرضه محدود و از‌ پیش‌ تعیین‌شده بیت‌کوین آن را مانند فلزات گران‌بها به یک منبع کمیاب دیجیتال تبدیل می‌کند. همچنین، دسترسی جهانی به بیت‌کوین و بی‌نیازی آن از سیاست‌های پولی دولت‌ها و نهادهای متمرکز، باعث شده تا برخی آن را یک ذخیره ارزش (Store of value) مناسب در برابر تورم بدانند.

آیا بیت‌کوین ابزار مناسبی برای مقابله با تورم است؟

ویژگی‌هایی همچون عرضه محدود، ساختار غیرمتمرکز و افزایش پذیرش از سوی نهادهای مالی باعث شده است که بیت‌کوین به‌عنوان یک گزینه جذاب برای مقابله با تورم مطرح شود؛ به‌ویژه در دوره‌هایی که ارزهای فیات با بی‌ثباتی مواجه می‌شوند. دلایل مختلفی برای این دیدگاه وجود دارد که عبارتند از:

  • پویایی عرضه و تاثیر آن بر بازار

یکی از ویژگی‌های کلیدی بیت‌کوین، محدود بودن تعداد آن به ۲۱ میلیون واحد و نصف شدن پاداش استخراج در رویدادی به نام هاوینگ (Halving) است که هر چهار سال یکبار اتفاق می‌افتد. این دو عامل باعث ایجاد نوعی کمیابی دیجیتال می‌شوند. اما نکته اصلی، تاثیر این کمیابی بر تقاضاست. زمانی که تقاضا برای بیت‌کوین چه به‌دلیل استقبال نهادهای مالی یا بی‌ثباتی‌های اقتصادی جهانی افزایش می‌یابد، عرضه محدود آن منجر به افزایش شدید قیمت می‌شود. این پویایی بین عرضه و تقاضا باعث می‌شود بیت‌کوین در دوره‌های تورمی جذاب بهنظر برسد؛ زیرا سرمایه‌گذاران به‌دنبال جایگزینی برای کاهش ارزش ارزهای فیات می‌گردند.

Bitcoin Halving
Bitcoin Halving
  • تمرکززدایی و استقلال سیاست‌ پولی

بیت‌کوین برخلاف ارزهای سنتی، تحت کنترل و تابع سیاست‌های هیچ بانک مرکزی نیست. قوانین پولی آن کدگذاری شده و شفاف است و در معرض تغییرات ناگهانی مانند چاپ پول یا تغییر نرخ بهره (Interest Rate) قرار نمی‌گیرد. این ثبات و پیش‌بینی‌پذیری برای سرمایه‌گذارانی که از تورم‌های ناشی از سیاست‌های دولتی خسته‌شده‌اند، بسیار ارزشمند است.

  • قابلیت جابه‌جایی و دسترسی جهانی

بیت‌کوین یک دارایی کاملا دیجیتال است که می‌توان آن را بدون نیاز به بانک یا واسطه، به‌سرعت و در سراسر جهان انتقال داد. این ویژگی برای مردم کشورهایی که به‌خاطر تورم شدید یا محدودیت‌های ارزی دنبال یک راه سریع و ایمن برای حفظ و انتقال دارایی‌های خود می‌گردند، اهمیت زیادی دارد.

  • پذیرش نهادی و تاثیر بر اعتبار بازار

در سال‌های اخیر، با سرمایه‌گذاری شرکت‌های بزرگی مانند استراتژی (مایکرواستراتژی سابق) و تسلا روی بیت‌کوین، نگاه بازار به این دارایی تغییر کرده است. این نوع پذیرش نهادی باعث افزایش مشروعیت و اعتبار بیت‌کوین شده و حالا بسیاری از افراد آن را یک سرمایه‌گذاری بلندمدت قابل‌قبول می‌دانند. هرچه پذیرش نهادی بیشتر شود، دید سرمایه‌گذاران عمومی به بیت کوین به‌عنوان ابزاری برای محافظت در برابر تورم نیز تقویت می‌شود.

بیت‌کوین دربرابر تورم؛ تاثیر پذیرش نهادی

در حال‌ حاضر ورود به بازار بیت‌کوین فقط مختص سرمایه‌گذاران خرد نیست. نهادهای مالی بزرگ که سال‌ها از حاشیه نظاره‌گر این ماجرا بودند، اکنون با سرمایه‌های قابل‌توجه پا به این عرصه گذاشته‌اند و علاوه‌بر ارائه محصولات مختلف برای سرمایه‌گذاری روی بیت‌کوین، زیرساخت‌های پیشرفته‌ای را برای معامله و نگهداری این دارایی توسعه داده‌اند.

متاپلنت و استراتژی؛ پیشگامان سرمایه‌گذاری نهادی بیت کوین

در سال ۲۰۲۵، پذیرش نهادی بیت‌کوین شتاب زیادی گرفته است. در میان این نهادها، دو شرکت بیش از دیگران جلب توجه کرده‌اند:

  • استراتژی (قبلا مایکرواستراتژی نام داشت): این شرکت تحت مدیریت مایکل سیلر، حدود ۵۳۸٬۲۰۰ واحد بیت‌کوین در اختیار دارد که ارزش آن در آوریل ۲۰۲۵ تقریبا ۴۷ میلیارد دلار برآورد شده است.
  • متاپلنت: این شرکت که به نام مایکرو استراتژی آسیا معروف شده، تا آوریل ۲۰۲۵ نزدیک به ۴۳۰ میلیون دلار بیت‌کوین خریداری کرده و قصد دارد این عدد را تا سال ۲۰۲۶ به ۲۱٬۰۰۰ واحد برساند.

رشد محصولات سرمایه‌گذاری در بیت‌کوین

راه‌اندازی صندوق‌های قابل‌معامله در بورس (ETF) اسپات بیت‌کوین، دسترسی سرمایه‌گذاران خرد و نهادی را به بیت کوین آسان‌تر کرده است. پیش‌بینی می‌شود که در ایالات متحده، ای‌تی‌اف‌های بیت کوین فقط در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۵ تا سقف ۳ میلیارد دلار سرمایه جذب کنند.

در حال‌ حاضر مدیران شرکت‌های سرمایه‌گذاری بزرگی مانند بلک‌راک (BlackRock) با گنجاندن بیت‌کوین در پورتفوی‌های پیشنهادی خود، این دارایی دیجیتال را وارد جریان اصلی بازارهای مالی سنتی کرده‌اند.

پیشرفت در زیرساخت‌های بازار بیت‌کوین

طی سال‌های اخیر به‌لطف مجموعه‌ای از ارتقاهای زیرساختی، بازار بیت کوین رشد کرده و حرفه‌ای‌تر شده است. برخی از اقدامات انجام شده عبارتند از؛

  • راه‌حل‌هایی برای نگهداری حضانتی و بیمه دارایی: ارائه ابزارهایی برای نگهداری حرفه‌ای و پوشش‌های بیمه‌ای جدید، نگرانی‌ها درباره از دست رفتن دارایی یا زیان و ضررهای سرمایه‌گذاری را کاهش داده‌ است.
  • چارچوب‌های قانونی شفاف‌تر: تدوین مقررات شفاف‌تر باعث شده نهادها با اطمینان بیشتری سرمایه‌گذاری کنند.
  • صرافی‌های سطح سازمانی: راه‌اندازی صرافی‌های سازمانی باعث بهبود نقدشوندگی و کیفیت اجرای معاملات شده است.

محدودیت‌ها و نقدها در مورد بیت کوین به‌عنوان پوشش تورم

اگرچه ویژگی‌هایی مانند عرضه محدود، ساختار غیرمتمرکز و قابلیت انتقال فرامرزی، بیت کوین را به ابزار مناسبی برای پوشش تورم تبدیل می‌کند؛ اما چند چالش و نقد جدی وجود دارد که باید به آن‌ها هم توجه داشت:

  • نوسان شدید قیمت؛ دشمن حفظ ارزش

قیمت بیت کوین در ماه مارس از مرز ۱۰۹ هزار دلار عبور کرد؛ اما تنها چند هفته بعد به زیر ۷۵ هزار دلار کاهش یافت. در زمان نگارش نیز قیمت بیت کوین با ۵.۵٪ افت نسبت به سقف قبلی در حدود ۱۰۳ هزار دلار نوسان دارد.

در مقابل، ابزارهای سنتی پوشش تورم مانند طلا یا اوراق بهادار مصون از تورم (TIPS) به‌ندرت در طی یک ماه بیش از چند درصد کاهش می‌یابند. این نوع ثبات قیمت برای حفظ قدرت خرید اهمیت زیادی دارد.

جالب است بدانید که سرمایه‌گذاران بزرگی همچون استراتژی و متا پلنت نیز از نوسان‌های بازار در امان نبوده‌اند. طبق گزارش‌ها، شرکت استراتژی در سه‌ماهه اول ۲۰۲۵ حدود ۵.۹۱ میلیارد دلار زیان تحقق‌نیافته از محل نگهداری بیت‌کوین داشته و متاپلنت نیز از زیان خالص ۲.۱ میلیون دلاری در نه‌ ماهه آخر سال ۲۰۲۴ خبر داده است.

ساختار غیرمتمرکز؛ در تئوری بله، در عمل نه‌چندان

اگرچه بیت‌کوین از نظر ساختاری به‌صورت غیرمتمرکز طراحی شده است، اما در عمل تمرکز قدرت دیده می‌شود:

  • تنها پنج استخر استخراج بیش از ۶۷٪ از قدرت هش شبکه را در اختیار دارند. این مسئله به نگرانی‌ها درباره حملات ۵۱٪ دامن می‌زند.
  • ۹۵٪ از بیت‌کوین‌های در گردش در اختیار ۲٪ از کیف‌پول‌ها است.

این تمرکز قدرت عملا با ادعای بیت‌کوین به‌عنوان یک دارایی ایمن و دموکراتیک در تضاد است.

BTC mining pool
BTC mining pool

محدود بودن استفاده عملی؛ جنبه سفته‌بازانه

با وجود تبلیغات گسترده، بیت‌کوین به‌دلایل زیر هنوز در زندگی روزمره کاربرد زیادی ندارد:

  • کارمزدهای شبکه در اغلب مواقع بین ۵ تا ۱۵ دلار است.
  • شبکه لایتنینگ (Lightning Network) که برای تسهیل تراکنش‌ها و کاهش هزینه‌ها طراحی شده بود، هنوز پیچیدگی‌های خاص خودش را دارد و با کمبود منابع مواجه است.

در مقابل، استیبل‌کوین‌هایی مانند تتر (USDT) و یو‌اس‌دی کوین (USDC)‌ بیش از ۶۰٪ از کل معاملات دنیای ارزهای دیجیتال را به‌خودشان اختصاص ‌می‌دهند.

اینکه آیا بیت‌کوین در سال ۲۰۲۵ می‌تواند نقش پوشش (هج) تورم را ایفا کند یا نه، بستگی به چند عامل کلیدی دارد که باید بررسی شوند:

مزایای بیت‌کوین به‌عنوان پوشش تورم:

  1. عرضه محدود (۲۱ میلیون بیت‌کوین)
    این ویژگی بیت‌کوین را شبیه طلا می‌کند، چون عرضه آن کنترل‌شده و قابل چاپ توسط دولت نیست.
  2. غیرمتمرکز بودن
    بیت‌کوین توسط دولت‌ها یا بانک مرکزی کنترل نمی‌شود، پس تحت سیاست‌های پولی انبساطی قرار نمی‌گیرد.
  3. پذیرش فزاینده و افزایش تقاضا
    در سال ۲۰۲۵، بسیاری از مؤسسات مالی و ETFها در حال ورود به بازار بیت‌کوین هستند. این می‌تواند قیمت آن را پایدارتر و آن را به عنوان یک دارایی ذخیره ارزش قابل‌اعتمادتر کند.

دلایلی که بیت‌کوین هنوز پوشش تورم کامل نیست:

  1. نوسانات شدید قیمتی
    بیت‌کوین در بازه‌های زمانی کوتاه بسیار پرنوسان است، که آن را برای سرمایه‌گذاران محافظه‌کار نامطمئن می‌کند.
  2. وابستگی به نقدینگی بازار و شرایط اقتصاد کلان
    در سال‌های اخیر دیده شده که بیت‌کوین در شرایط رکود و فشار اقتصادی گاهی همراه با بازارهای سهام سقوط می‌کند، برخلاف طلا که معمولاً ایمن‌تر عمل می‌کند.
  3. ریسک‌های قانونی و تکنولوژیک
    تغییرات قانون‌گذاری، هک صرافی‌ها یا تغییر در سیاست‌های مالیاتی می‌تواند اثر منفی داشته باشد.

در انتها

بیت‌کوین به‌دلیل ویژگی‌هایی مانند عرضه محدود، ساختار غیرمتمرکز و دسترسی جهانی، از نظر بسیاری از افراد به‌عنوان یک ابزار مناسب برای حفظ ارزش در برابر تورم شناخته می‌شود. به‌ویژه اینکه در سال‌های اخیر با افزایش استقبال نهادهای مالی، شفاف‌تر شدن چارچوب‌های قانونی و توسعه زیرساخت‌هایی مانند ETF ها و خدمات بیمه‌ای، مشروعیت و اعتبار بیشتری در بازارهای مالی پیدا کرده است.

با این حال، رفتار قیمتی بیت‌کوین همچنان شبیه به سهام‌ حوزه فناوری، پرریسک و نوسانی است. این یعنی اگرچه ممکن است سرمایه‌گذاری روی بیت کوین در شرایطی سودآور باشد؛ اما به همان اندازه احتمال سقوط ناگهانی قیمت هم وجود دارد. برخلاف ابزارهای سنتی پوشش تورم مانند طلا یا اوراق قرضه‌ مصون از تورم، بیت‌کوین هنوز یک گزینه پرریسک و ناپایدار محسوب می‌شود.

در کشورهای با تورم بالا مانند ایران، بیت‌کوین به دلیل قابلیت حفظ ارزش در برابر ریال، ممکن است بیش از کشورهای توسعه‌یافته به‌عنوان یک دارایی ضد تورم در نظر گرفته شود. با این حال، ریسک‌های مربوط به قیمت، قانون‌گذاری و فناوری همچنان باید مورد توجه قرار گیرند.

در سال ۲۰۲۵، بیت‌کوین ممکن است بخشی از یک سبد پوشش تورم باشد، اما به‌تنهایی و با توجه به نوساناتش، جایگزین کامل دارایی‌هایی مثل طلا، املاک یا اوراق بهادار ضد تورم (مانند TIPS در آمریکا) نیست. اما اگر دید شما بلندمدت است و تحمل ریسک و نوسان دارید، می‌توانید بخشی از سرمایه‌تان را به آن اختصاص دهید.

اخبار

استارک ور (StarkWare) تأیید کل تاریخچه بلاکچین با ۱ مگابایت حجم ممکن ساخت!

شرکت StarkWare فناوری جدیدی اعلام کرده که «تصدیق بلوک‌های بلاک‌چین بیت‌کوین از ابتدای پیدایش تا حال» را در قالب یک پرُف (proof) تقریباً ۱ مگابایتی ممکن می‌کند، البته نه به معنی دانلود کل تاریخچه تراکنش‌ها، بلکه فقط هِدِر بلوک‌ها.

منتشر شده

در

شرکت استارک‌ور (StarkWare) که در زمینه فناوری پیشرفته دانش صفر (Zero-Knowledge یا ZK) تخصص دارد، از یک دستاورد بزرگ رونمایی کرده است که می‌تواند اساس تعامل کاربران با شبکه بیت‌کوین را دگرگون کند. این شرکت موفق به ساخت یک اثبات تأیید (Verification Proof) مبتنی بر دانش صفر از کل بلاکچین بیت‌کوین شده است که به طرز شگفت‌انگیزی سبک بوده و به راحتی بر روی دستگاه‌های موبایل قابل اجراست. این نوآوری به هر کاربری اجازه می‌دهد تا به طور مستقل و بدون نیاز به سخت‌افزارهای گران‌قیمت، تاریخچه بیت‌کوین را اعتبارسنجی کند.

این اثبات که توسط استارک‌ور توسعه داده شده، تنها ۱ مگابایت حجم دارد. این در حالی است که حجم کامل بلاکچین بیت‌کوین (Bitcoin) در حال حاضر از مرز ۶۸۰ گیگابایت فراتر رفته است. به گفته عبدالحمید بختا (Abdelhamid Bakhta)، مدیر اکوسیستم در استارک‌ور، این تکنولوژی به کاربران امکان می‌دهد تا تراکنش‌ها را در کمتر از ۱۰۰ میلی‌ثانیه تأیید کنند. این پیشرفت، تحقق مدرن ایده‌ای است که برای اولین بار توسط ساتوشی ناکاموتو در وایت‌پیپر بیت‌کوین تحت عنوان تأیید پرداخت ساده شده (SPV) مطرح شد و اکنون موانع فنی و مالی را برای میلیون‌ها کاربر از میان برمی‌دارد.

An illustrated model of SPV outlined in Satoshi’s Bitcoin whitepaper. Source: Nakamoto Institute
An illustrated model of SPV outlined in Satoshi’s Bitcoin whitepaper. Source: Nakamoto Institute

چگونه ۶۸۰ گیگابایت داده در ۱ مگابایت فشرده می‌شود؟

راز این فشرده‌سازی خارق‌العاده در محتوای اثبات نهفته است. این فایل ۱ مگابایتی، تاریخچه کامل و جزئیات تمام تراکنش‌ها را در خود جای نداده است؛ بلکه شامل تمام هدرهای بلاک (Block Headers) از اولین بلاک شبکه (بلاک جنسیس) تا به امروز است. هر هدر بلاک مانند یک شناسنامه برای آن بلاک عمل می‌کند و حاوی اطلاعات کلیدی زیر است:

  • شماره نسخه (Version Number): نسخه نرم‌افزار بیت‌کوین که برای استخراج بلاک استفاده شده است.
  • ارجاع به بلاک قبلی (Previous Block Reference): پیوندی رمزنگاری‌شده که زنجیره بلاک‌ها را به هم متصل می‌کند.
  • برچسب زمانی (Timestamp): زمان تقریبی ایجاد بلاک.
  • اندازه بلاک (Block Size): حجم بلاک.
  • نانس (Nonce): عدد تصادفی که ماینرها برای حل معمای محاسباتی و افزودن بلاک به دفتر کل، آن را پیدا می‌کنند.

با در اختیار داشتن زنجیره‌ای از این هدرها، یک کاربر می‌تواند به طور مستقل و با اطمینان بالا، صحت و اعتبار کل تاریخچه شبکه را بدون نیاز به دانلود صدها گیگابایت داده، بررسی کند.

The number of Bitcoin nodes has been steadily rising since 2015. Source: Coin Dance
Bitcoin Nodes

این دستاورد در زمانی ارائه می‌شود که جامعه بیت‌کوین درگیر یکی از مهم‌ترین بحث‌های داخلی خود، یعنی چالش حفظ تمرکززدایی (Decentralization) در مقابل رشد روزافزون حجم بلاکچین است. یکی از ارزش‌های بنیادین بیت‌کوین این است که اجرای یک نود کامل (Full Node) برای هر کسی با یک کامپیوتر شخصی معمولی امکان‌پذیر باشد. این دسترسی آسان، تضمین‌کننده امنیت و مکانیزم اجماع شبکه است که توسط هزاران اپراتور نود مستقل در سراسر جهان اجرا می‌شود.

با این حال، ظهور پدیده‌هایی مانند اُردینالز و اینسکریپشن‌ها که امکان ذخیره‌سازی داده‌های غیرپولی (مانند تصاویر و متن) را روی بلاکچین (Blockchain) فراهم می‌کنند، این اصل را به چالش کشیده‌اند. منتقدان معتقدند این روند باعث «پف‌کردن» بلاکچین شده و با افزایش سرسام‌آور حجم دفتر کل توزیع شده (DLT)، نیازمندی‌های سخت‌افزاری برای اجرای نود را بالا می‌برد. اگر اجرای نود بیش از حد گران شود، شبکه به سمت تمرکزگرایی پیش خواهد رفت و تنها شرکت‌های بزرگ و مراکز داده توانایی مشارکت در آن را خواهند داشت که این امر کاملاً با فلسفه وجودی بیت‌کوین در تضاد است.

The breakdown of different implementations of the Bitcoin node software. Source Coin Dance
The breakdown of different implementations of the Bitcoin node software. Source Coin Dance

به‌روزرسانی Bitcoin Core و طغیان جامعه

این تنش با اعلام برنامه‌های مربوط به به‌روزرسانی آینده نرم‌افزار Bitcoin Core 30 که برای انتشار در ماه اکتبر برنامه‌ریزی شده، به نقطه جوش خود رسیده است. توسعه‌دهندگان Bitcoin Core (که نرم‌افزار مورد استفاده حدود ۸۰٪ از نودهای شبکه است) قصد دارند محدودیت OP_Return را حذف کنند. این قابلیت در حال حاضر حجم داده‌های غیرپولی قابل جاسازی در تراکنش‌ها را به ۸۰ بایت محدود می‌کند که برای ذخیره اکثر محتواهای چندرسانه‌ای امروزی بسیار ناچیز است.

این تصمیم پیشنهادی، موجی از مخالفت را برانگیخته و باعث یک جهش تاریخی در استفاده از Bitcoin Knots شده است. Bitcoin Knots یک نرم‌افزار جایگزین برای نود بیت‌کوین است که قابلیت‌های شخصی‌سازی بیشتری را به اپراتورها می‌دهد؛ از جمله این امکان که خودشان برای میزان داده‌های OP_Return که مایل به ذخیره و بازنشر آن هستند، محدودیت تعیین کنند. آمارها نشان می‌دهد سهم بازار نودهای Knots از حدود ۱٪ در پایان سال ۲۰۲۴، با یک رشد تقریباً عمودی، به نزدیک ۲۰٪ در سال ۲۰۲۵ رسیده است که نشان‌دهنده واکنش شدید بخشی از جامعه به مسیر پیش روی توسعه بیت‌کوین است. در این میان، راهکار استارک‌ور می‌تواند فارغ از این جدال‌ها، قدرت تأیید مستقل را به دست تک‌تک کاربران بازگرداند.

ادامه مطلب

آموزش

تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟

تقویم اقتصادی مثل یک “برنامه‌ریزی خبری” برای بازار است. اگر به آن توجه نکنید، ممکن است در لحظه انتشار اخبار مهم با حرکت‌های ناگهانی و شدید قیمت غافلگیر شوید. استفاده درست از آن کمک می‌کند ریسک معاملات را مدیریت کنید و حتی فرصت‌های سودآور پیدا کنید.

منتشر شده

در

تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟

اگر معامله‌گر یا فعال بازارهای مالی باشید، حتما تجربه کرده‌اید که یک خبر اقتصادی می‌تواند ظرف چند دقیقه بازار را زیر و رو کند. مثلا اعلام نرخ بیکاری آمریکا یا تصمیم فدرال رزرو درباره نرخ بهره کافی است تا قیمت دلار، طلا یا حتی بیت کوین نوسان شدیدی پیدا کند. در چنین شرایطی، دانستن زمان دقیق این رویدادها می‌تواند مرز میان یک معامله سودآور یا پشیمان‌کننده باشد.

اینجاست که تقویم اقتصادی به عنوان یک ابزار به کمک شما می‌آید. ابزاری که تمام اتفاقات مهم اقتصادی و مالی جهان را در یک جدول زمانی مشخص نمایش می‌دهد و به شما کمک می‌کند همیشه چند قدم جلوتر از بازار باشید. اگر می‌خواهید بدانید تقویم اقتصادی دقیقا چیست، چه اجزایی دارد و چطور باید از آن استفاده کنید، این مطلب را از دست ندهید.

تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست؟

یک لیست زمان‌بندی‌شده از اعلامیه‌های اقتصادی، داده‌های کلان، سخنرانی‌های مقامات مالی و انتشار شاخص‌های اقتصادی مثل نرخ بهره، تورم، بیکاری، تولید ناخالص داخلی و … است. علاوه بر این معمولاً زمان بیانیه های بانک مرکزی، سخنرانی های سیاست گذاران پولی و انتخابات را فهرست می کند.

بیشتر تقویم های اقتصادی منتشر شده شامل نوع داده مثل نرخ بیکاری، نتیجه قبلی که منتشر شده بود و انتظارات اجماع بازار برای نتیجه آتی می شوند. باید توجه داشت که نوع انتشار به طور کلی بسته به اینکه چه تاثیری می تواند داشته باشد؛ بصورت زیاد، متوسط، کم یا بدون تاثیر، کد گذاری می شود.

برای مثال، تصور کنید بانک مرکزی اروپا (ECB) قرار است درباره نرخ بهره (Interest Rate) جلسه برگزار کند. این تصمیم می‌تواند ارزش یورو را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. اگر شما معامله‌گر بازار فارکس باشید و این تاریخ را ندانید، ممکن است در میانه یک معامله ناگهان با نوسانی شدید روبه‌رو شوید و فرصت مدیریت آن را از دست بدهید. اما وقتی به تقویم اقتصادی نگاه می‌کنید، می‌بینید که این رویداد دقیقا چه روز و ساعتی اتفاق می‌افتد و می‌توانید از قبل برایش برنامه‌ریزی کنید.

تقویم اقتصادی نه فقط برای معامله‌گران حرفه‌ای، بلکه برای هر فردی که در بازارهای مالی فعالیت می‌کند (از بورس و فارکس گرفته تا ارزهای دیجیتال) یک ابزار ضروری است. حتی سرمایه‌گذاران بلندمدت هم با نگاه به این تقویم می‌توانند تصمیم‌های دقیق‌تری برای مدیریت پرتفوی خود بگیرند.

اگر انتشار داده اقتصادی تأثیر کمی داشته باشد، آنگاه جفت ارز حرکتی نداشته و یا واکنشی جزیی نسبت به نتیجه از خود نشان خواهد داد. اما اگر در رویدادی با تأثیر متوسط، نتیجه نهایی با چیزی که انتظار می رفت خیلی تفاوت داشته باشد، باعث می شود جفت ارز به میزان بیشتری تغییر کند. زمانی که انتشار داده ها به طور قابل توجهی بیشتر یا کمتر از نتیجه مورد انتظار بازار باشند، به خصوص زمانی که صحبت از داده هایی با تأثیر بالا باشد، جفت ارز مرتبط تمایل بیشتری به حرکت دارد و بازار نوسانات قابل توجهی را در این فرآیند تجربه می کند.

چرا تقویم اقتصادی مهم است؟

  • تقویم اقتصادی مانند یک نقشه راه است که مسیر حرکت بازارها را روشن‌تر می‌کند و شما را از غافلگیری‌های ناگهانی نجات می‌دهد. به این ترتیب شما می‌توانید تصمیمات معاملاتی خودتان را بر پایه اطلاعات موثق بگیرید.
  • انتشار داده‌های اقتصادی می‌تواند باعث نوسانات شدید در بازارهای مالی شود. برای مثال، اگر نرخ تورم بالاتر از حد انتظار اعلام شود، سرمایه‌گذاران انتظار افزایش نرخ بهره خواهند داشت و همین موضوع می‌تواند بازار سهام یا ارزهای دیجیتال را تحت تاثیر قرار دهد.
  • بدون تقویم اقتصادی، بسیاری از تصمیم‌ها بر اساس حدس و گمان گرفته می‌شود. معامله‌گرانی که فقط با تحلیل تکنیکال کار می‌کنند، ممکن است در لحظه انتشار یک خبر بزرگ، گرفتار نوسانات غیرمنتظره بازار شوند. در حالی‌که کسی که تقویم اقتصادی را دنبال می‌کند، می‌داند چه زمانی باید محتاط‌تر باشد یا حتی برای شکار فرصت‌های جدید آماده شود.
  • یکی از مهم‌ترین مزیت‌های تقویم اقتصادی، مدیریت ریسک است. اگر قبل از انتشار یک داده مهم پوزیشن باز دارید، می‌توانید حجم معاملات خود را کاهش دهید، حد ضرر تنظیم کنید یا حتی معامله را ببندید تا از ضررهای سنگین جلوگیری شود.
  • استفاده از تقویم اقتصادی به شما امکان می‌دهد استراتژی‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت خود را بر اساس داده‌های واقعی طراحی کنید. به این ترتیب، معاملات شما نظم بیشتری پیدا می‌کند و احتمال موفقیت بالاتر می‌رود.
  • بسیاری از ضررها به دلیل تصمیمات عجولانه و احساسی اتفاق می‌افتد. وقتی بدانید چه چیزی در راه است، آرامش بیشتری خواهید داشت و کمتر اسیر ترس یا طمع می‌شوید.

اجزای اصلی یک تقویم اقتصادی

وقتی وارد یک تقویم اقتصادی مثل Trading Economics یا Investing.com می‌شوید، در نگاه اول ممکن است جدول شلوغی ببینید که پر از عدد و کلمه است. اما اگر بدانید هر ستون چه معنایی دارد، کار با آن بسیار ساده خواهد شد. در ادامه تک‌تک اجزای اصلی این جدول که از وب‌سایت تریدینگ اکونومیکس آورده شده را توضیح می‌دهیم.

Economic Calendar
All events, interest rate, prices & inflation, labour market, GDP growth, foreign trade, government, business confidence, consumer sentiment, housing market.

در قسمت بالای جدول بخشی برای فیلتر کردن نتایج آورده شده است. گزینه «Recent» فیلتری برای نشان دادن رویدادهای اخیر است و فقط موارد نزدیک به زمان فعلی را نشان می‌دهد. اگر می‌خواهید مثلا رویدادهای اقتصادی چند ماه دیگر را ببینید کافی است این فیلتر را تغییر دهید.

با استفاده از گزینه «Impact» شما می‌توانید این رویدادهای اقتصادی را بر اساس سطح اهمیت آن ها دسته‌بندی کنید. تریدینگ اکونومیکس سه دسته‌بندی دارد. رویدادهای یک ستاره، دو ستاره و سه ستاره که طبیعتا اهمیت آن ها بر اساس تعداد ستاره افزایش می‌یابد.

قسمت «Countries» امکان فیلتر کردن بر اساس کشور یا اقتصاد موردنظر را فراهم می‌کند. مثلا اگر قصد دارید فقط شاخص‌های اقصتادی کلان آمریکا را ببینید، کافی است روی این گزینه کلیک کرده و «United States» را انتخاب کنید.

فیلتر «Category» دسته‌بندی رویدادها را نمایش می‌دهد. مثلا شما می‌توانید در این فیلتر گزینه «Prices & Inflation» را انتخاب کرده و فقط داده‌های تورمی را مشاهده کنید.

بخش «UTC +3:30» نیز برای تعیین منطقه زمانی است. شما می‌توانید منطقه زمانی خودتان (تهران-ایران) را تنظیم کنید تا ببینید دقیقا رویداد موردنظرتان در چه ساعتی به وقت ایران رخ می‌دهد.

  • تاریخ و ساعت

اولین چیزی که در تقویم اقتصادی به چشم می‌آید، ستون زمان انتشار است. در این بخش دقیقا مشخص می‌شود که هر رویداد چه روز و ساعتی منتشر خواهد شد. اهمیت این قسمت بسیار بالاست، چون بازارها معمولا درست در همان لحظه انتشار خبر واکنش نشان می‌دهند. مثلا اگر در ساعت ۴:۰۰ صبح «شاخص اعتماد مصرف‌کننده استرالیا» منتشر شود، معامله‌گران بازار فارکس در همان دقیقه باید آماده واکنش باشند.

همانطور که گفتیم، ساعت تقویم معمولا بر اساس منطقه زمانی قابل تغییر است. مثلا شما می‌توانید آن را روی «تهران (UTC+3:30)» تنظیم کنید تا دقیقاً با ساعت محلی خودتان هماهنگ باشد.

  • کشور

در ستون بعدی، پرچم و کد کشور (مثلاً GB = بریتانیا، AU = استرالیا، MX = مکزیک) قرار دارد که نشان می‌دهد داده متعلق به کدام اقتصاد است. گاهی اوقات هم رویدادها مربوط به یک بلوک منطقه‌ای خاص مثلا اروپا (EA = Euro Area) هستند. در این صورت آن داده را باید به عنوان یک شاخص منطقه‌ای و نه مربوط به یک کشور واحد تفسیر کرد.

  • عنوان رویداد

این ستون عنوان خبر یا شاخص اقتصادی را نشان می‌دهد. گاهی هم کنار این عنوان، مخفف ماه میلادی (مثل AUG، SEP) دیده می‌شود که نشان می‌دهد داده مربوط به کدام ماه است. شناخت هر شاخص اهمیت زیادی دارد، چون هرکدام اثر متفاوتی روی بازار می‌گذارند.

اما نکته مهم اینجاست که همه رویدادها عددی و آماری نیستند. بعضی از آن ها بیشتر کیفی هستند و باید با توجه به ماهیتشان تفسیر شوند. برای درک بهتر، به چند نمونه نگاه کنیم:

  • شاخص‌های آماری (عدد‌محور)

مثل نرخ بیکاری (Unemployment Rate)، شاخص قیمت مصرف کننده (CPI)، یا تولید ناخالص داخلی (GDP). اینها همیشه یک عدد مشخص دارند که می‌توان آن را با مقدار قبلی و پیش‌بینی بازار مقایسه کرد.

  • سخنرانی‌ها (Speech)

مثلا «سخنرانی رئیس فدرال رزرو». این نوع رویداد عدد ندارد، بلکه مهم محتوای صحبت‌هاست. اگر لحن سخنران به سمت سیاست انقباضی (افزایش نرخ بهره) باشد، بازار واکنش منفی به دارایی‌های پرریسک نشان می‌دهد. اگر لحن انبساطی باشد، می‌تواند باعث رشد بازار سهام یا ارزهای دیجیتال شود.

  • حراج اوراق (Auction)

مثل «حراج اوراق ۱۰ ساله آمریکا» یا «حراج اوراق خزانه ژاپن». اینجا اعداد مربوط به بازده (Yield) یا حجم اوراق فروخته‌شده اهمیت دارند. بالا رفتن بازده معمولا نشانه افزایش هزینه استقراض دولت و احتمال بالا رفتن نرخ بهره است.

  • شاخص‌های نظرسنجی و اعتماد (Survey/Confidence Index)

مثل «شاخص اعتماد مصرف‌کننده» یا «شاخص مدیران خرید (PMI)». اینها با پرسش‌نامه از فعالان اقتصادی یا مصرف‌کنندگان تهیه می‌شوند و بازتاب‌دهنده چشم‌انداز آینده هستند.

ستون Previous نشان‌دهنده نتیجه گزارش قبلی است. مثلا اگر شاخص بیکاری ماه گذشته ۸٪ بوده، این عدد در ستون Previous نمایش داده می‌شود. این بخش برای مقایسه روند بسیار مهم است، چون بازار همیشه تغییرات نسبت به گذشته را در نظر می‌گیرد.

در قسمت (Consensus / Forecast) دو ستون پیش‌بینی تحلیلگران و اقتصاددانان درباره آن شاخص یا داده اقتصادی آورده می‌شود. اما چه تفاوتی با هم دارند؟

Consensus یا اجماع در واقع میانگین پیش‌بینی جمعی تحلیلگران، اقتصاددان‌ها و موسسات مالی است. یعنی چندین منبع معتبر پیش‌بینی خود را درباره یک شاخص اعلام می‌کنند و تقویم اقتصادی میانگین یا اجماع آنها را نمایش می‌دهد.

Forecast گاهی به همان معنی Consensus به کار می‌رود، اما در بعضی تقویم‌ها (مثل Trading Economics) یک تفاوت کوچک دارد:

  • Forecast معمولاً پیش‌بینی اختصاصی خود سایت یا موسسه منتشرکننده تقویم است.
  • در حالی که Consensus نماینده پیش‌بینی کلی بازار و تحلیل‌گران مختلف است.

در ستون (Actual) مقدار واقعی در لحظه انتشار خبر به‌روزرسانی می‌شود و عدد واقعی گزارش را نشان می‌دهد. در حقیقت، مهم‌ترین بخش برای معامله‌گران همین ستون است، چون مستقیما رفتار بازار را شکل می‌دهد.

بعضی تقویم‌ها مثل Trading Economics در کنار هر شاخص نمودارهای کوچکی نمایش می‌دهند. این نمودار روند تاریخی آن شاخص را نشان می‌دهد (مثلا تغییرات نرخ بیکاری در چند ماه گذشته). با نگاه سریع به این بخش می‌توانید متوجه شوید وضعیت در حال بهبود یا بدتر شدن است.

Economic Calendar
Economic Calendar

طبق ستون اول متوجه می‌شویم که شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) آمریکا ساعت ۴ بعد از ظهر به وقت محلی منتشر می‌شود. به طور کلی، شاخص‌های اقتصادی را می‌توان در بازه زمانی‌های مختلفی ارزیابی کرد. منظور از MoM بازه زمانی ماهانه است و YoY تغییرات کل یک سال نسبت به سال قبل را نشان می‌دهد.

در سطر اول که مربوط به شاخص PPI اصلی در بازه ماهانه است، می‌بینیم که مقدار قبلی ۰.۹٪ ثبت شده است. این یعنی در ماه گذشته قیمت تولیدکننده‌ها نسبت به ماه ماقبلش ۰.۹٪ افزایش داشته است. در ستون Forecast پیش‌بینی تریدینگ اکونومیکس برای این ماه ۰.۳٪ است و Consensus که میانگین پیش‌بینی اقتصاددانان و تحلیلگران مختلف را نشان می‌دهد ۰.۴٪ ثبت شده است. مقدار Actual یا واقعی هم هنوز منتشر نشده و به همین دلیل این ستون خالی مانده و در لحظه انتشار شاخص پر می‌شود.

چطور از تقویم اقتصادی استفاده کنیم؟

این بخش مهم‌ترین قسمت مقاله است، چون فقط دانستن اینکه رویدادها چه زمانی هستند کافی نیست؛ باید بدانید چطور از این اطلاعات استفاده کنید.

  • برنامه‌ریزی هفتگی: در ابتدای هفته به تقویم اقتصادی نگاه کنید و رویدادهای مهم (مثل NFP یا تصمیم نرخ بهره) را علامت بزنید. این کار به شما کمک می‌کند از قبل آماده باشید.
  • ترکیب با تحلیل تکنیکال: اگر می‌بینید یک خبر مهم نزدیک است، سطوح حمایت و مقاومت نمودار را بررسی کنید. مثلا اگر خبر منفی بیاید و بازار به حمایت نزدیک باشد، احتمال شکستن حمایت بیشتر می‌شود.
  • استراتژی معاملاتی متناسب با خبر: بعضی معامله‌گران قبل از انتشار خبر، از بازار خارج می‌شوند تا ریسک نکنند. برخی دیگر ترجیح می‌دهند منتظر بمانند و پس از انتشار داده و مشخص شدن جهت بازار وارد معامله شوند.
  • مدیریت حجم و حد ضرر: در زمان‌هایی که احتمال نوسان شدید وجود دارد، بهتر است حجم معامله کمتر شود یا حد ضرر نزدیک‌تر قرار بگیرد.
  • ثبت تجربه‌ها: بهترین راه برای یادگیری استفاده از تقویم اقتصادی، تجربه شخصی است. بعد از هر رویداد مهم یادداشت کنید بازار چگونه واکنش نشان داد و استراتژی شما چقدر موفق بود.

تقویم اقتصادی را از کجا ببینیم؟

امروزه ده‌ها وب‌سایت معتبر وجود دارد که تقویم اقتصادی رایگان و به‌روزی ارائه می‌دهند. برخی از بهترین منابع عبارت‌اند از:

  • Trading Economics: همه رویدادها، نرخ بهره، قیمت‌ها و تورم، بازار کار، رشد تولید ناخالص داخلی، تجارت خارجی، دولت، اعتماد تجاری، احساسات مصرف‌کننده، بازار مسکن.
  • Investing.com: تقویم اقتصادی همزمان با اعلام رویدادهای اقتصادی، شاخص‌ها را دریافت کنید و تأثیر فوری آنها بر بازار جهانی را مشاهده کنید – از جمله رویدادهای قبلی، …
  • Forex Factory: با تقویم اقتصادی فارکس محور، رویدادهای تأثیرگذار بر بازار را خیلی قبل از وقوع پیش‌بینی کنید.
  • TradingView: تقویم اقتصادی آخرین و رویدادهای اقتصادی آینده را نشان می‌دهد که می‌توانند بر دارایی‌ها، مناطق و بازارهای جهانی خاصی تأثیر بگذارند.
  • FXStreet: تقویم اقتصادی لحظه‌ای، رویدادها و شاخص‌های اقتصادی سراسر جهان را پوشش می‌دهد.
  • MyFxBook: تقویم اقتصادی به صورت آنی که تمام رویدادها و اطلاعیه‌های اقتصادی را پوشش می‌دهد. مقادیر تاریخی، قبلی، اجماعی و واقعی هر شاخص را مشاهده کنید.

همچنین بروکرهای فارکس هم معمولاً تقویم اقتصادی روی سایت خود دارند.

در انتها

تقویم اقتصادی مثل یک “برنامه‌ریزی خبری” برای بازار است. اگر به آن توجه نکنید، ممکن است در لحظه انتشار اخبار مهم با حرکت‌های ناگهانی و شدید قیمت غافلگیر شوید. استفاده درست از آن کمک می‌کند ریسک معاملات را مدیریت کنید و حتی فرصت‌های سودآور پیدا کنید. در دنیایی که ثانیه‌ها حرف اول را می‌زنند، اطلاع از آنچه در راه است، برگ برنده شماست. با استفاده منظم از این ابزار، دیگر از نوسانات ناگهانی غافلگیر نخواهید شد و می‌توانید با اطمینان بیشتری برای آینده سرمایه‌گذاری خود برنامه‌ریزی کنید.

به یاد داشته باشید، موفقیت در بازارهای مالی تنها به تحلیل نمودارها محدود نمی‌شود. تسلط بر اطلاعات و درک وقایع کلان اقتصادی، مکمل تحلیل تکنیکال است و شما را در مسیری قرار می‌دهد که به جای دنبال کردن بازار، آن را پیش‌بینی کنید. به همین خاطر توصیه می‌کنیم که از همین امروز، استفاده از تقویم اقتصادی را به یکی از عادت‌های معاملاتی خود تبدیل کنید.

سودآوری و معامله گری بصورت مداوم در بازار می تواند بسیار چالش برانگیز باشد، و واقعیت مسلم این است که اکثر معامله گران خرد معمولا پول خود را در این بازار از دست می دهند. با این وجود، با یک برنامه معاملاتی جامع، ابزارهای مناسب و دانش کافی از بازار ارز، شانس موفقیت شما به عنوان یک معامله گر به میزان قابل توجهی افزایش می یابد.

ادامه مطلب
تبلیغات
اخبار5 ماه پیش

استارک ور (StarkWare) تأیید کل تاریخچه بلاکچین با ۱ مگابایت حجم ممکن ساخت!

تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟
آموزش5 ماه پیش

تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟

ارتقای آلپنگلو (Alpenglow) در سولانا تأیید شد؛ تراکنش‌ها بزودی با سرعت اینترنت نهایی می‌شوند
اخبار5 ماه پیش

ارتقای آلپنگلو (Alpenglow) در سولانا تأیید شد؛ تراکنش‌ها بزودی با سرعت اینترنت نهایی می‌شوند

تراست ولت امکان معامله سهام های توکنیزه را برای کاربران فعال کرد
اخبار5 ماه پیش

تراست ولت امکان معامله سهام های توکنیزه (RWA) را برای کاربران فعال کرد

آموزش5 ماه پیش

اندیکاتور ATR چیست و چه کاربردی در تحلیل تکنیکال دارد؟

۹ عادت مالی که افراد منظم را به ثبات و آزادی مالی می‌رساند
بلاکتوپیا8 ماه پیش

۹ عادت مالی که افراد منظم را به ثبات و آزادی مالی می‌رساند

اخبار8 ماه پیش

کاناری کپیتال برای ETF اینجکتیو (INJ) ثبت‌نام کرد

کاردینال؛ اولین پروتکل دیفای بیت کوین بر بستر کاردانو
اخبار8 ماه پیش

کاردینال؛ اولین پروتکل دیفای بیت کوین بر بستر کاردانو

هر اونس چند گرم طلای ۱۸ عیار است؟ تبدیل ساده انس به گرم طلا
بلاکتوپیا8 ماه پیش

هر اونس چند گرم طلای ۱۸ عیار است؟ تبدیل ساده انس به گرم طلا

آیا تحلیل تکنیکال به‌تنهایی در بازار رمز ارزها سودآور است؟
آموزش8 ماه پیش

آیا تحلیل تکنیکال به‌تنهایی در بازار رمز ارزها سودآور است؟

کوین‌بیس توکن اتنا (ENA) را به رودمپ خود اضافه کرد
اخبار8 ماه پیش

کوین‌بیس توکن اتنا (ENA) را به رودمپ خود اضافه کرد

در ۲ ماه اخیر بیش از ۱۰٪ پروژه‌ها ناپدید شده‌اند!
اخبار8 ماه پیش

در ۲ ماه اخیر بیش از ۱۰٪ پروژه‌ها ناپدید شده‌اند!

برترین ها