بلاکتوپیا
وام های سریع یا وام فلش؛ (Flash Loans) چیست؟
Flash Loan (بخوانید فلش لون یا وام فلش) به معنی وام سریع و بدون نیاز به وثیقه ضمانت است. این نوع جدید وام به لطف قرارداد های هوشمند و پلتفرم های حوزه دیفای به وجود آمده است.
منتشر شده
3 سال پیشدر
توسط
روکو (Rocco)
همه می دانیم که برای دریافت وام، نیاز به ارائه وثیقه یا ضمانتی که بازگشت وام را برای وام دهنده تضمین کند داریم. اما وام سریع یا وام فلش (Flash Loan) به وام هایی گفته می شود که برای دریافت آن نیازی به ارائه وثیقه و ضمانت نخواهیم داشت و بلافاصله پس از درخواست آن، وام به ما اهدا خواهد شد. این مفهومی است که در دنیای سنتی نمونه آن وجود ندارد. برای استفاده از این وام های لحظه ای، شما می توانید با قرارداد های هوشمند ارتباط برقرار کنید و از طریق آن ها وام خود را دریافت کنید. اما چگونه می توان وامی را بدون ارائه ضمانت و وثیقه دریافت کرد؟ ضمانت بازگشت وام در فلش لون چیست؟ شرایط دریافت وام سریع چیست؟
وام سریع (Flash Loan) چیست؟
وام سریع (Flash Loan) یا وام فلش به معنی وام سریع و بدون نیاز به وثیقه ضمانت است. این نوع جدید وام به لطف قراردادهای هوشمند و پلتفرم های حوزهی دیفای بوجود آمده است. همه می دانیم که برای دریافت وام، نیاز به ارائه وثیقه یا ضمانتی که بازگشت وام را برای وام دهنده تضمین کند داریم. اما Flash Loans به وام هایی می گویند که برای دریافت آن نیازی به ارائه وثیقه و ضمانت نخواهیم داشت و بلافاصله پس از درخواست آن، وام به ما اهدا خواهد شد. این مفهومی است که در دنیای سنتی نمونه آن وجود ندارد. برای استفاده از این وام های لحظه ای، شما می توانید با قراردادهای هوشمند ارتباط برقرار کنید و از طریق آن ها وام خود را دریافت کنید. اما ضمانت بازگشت وام فلش چیست؟
وام فلش (Flash Loan) وام های بدون نیاز به وثیقه با استفاده از پلتفرم های دیفای است. این وام ها کاربرد های بسیاری دارند اما در اصل برای توسعه دهندگان قرارداد های هوشمند طراحی شده اند. وام های فلش به شما اجازه می دهند تا به صورت لحظه ای و به سادگی وام بگیرید. در اینجا نیازی به وثیقه گذاری در استخرهای نقدینگی برای اطمینان از بازگشت وام نیست.
اما از کجا مطمئن شویم که وام گیرنده، این وام را باز می گرداند؟ کل فرآیند دریافت و بازگرداندن این وام در یک تراکنش انجام می شود؛ یعنی در طی یک تراکنش، وام دریافت می شود و در همان تراکنش، همراه با کارمزد، بازپرداخت خواهد شد.
اگر تراکنش کامل و به درستی انجام نشود، کل تراکنش انجام نخواهد شد و تمام کارهای انجام شده از ابتدا را خنثی خواهد کرد. این امنیت دارایی ها را در استخر مربوطه تضمین می کند.
اجازه دهید تا مفهوم تراکنش در این بخش رو بیشتر باز کنیم. زمانی که حرف از تراکنش در شبکه بلاکچین می شود، ذهن ما به سمت انتقال رمز ارز از یک کیف پول به کیف پول فرد دیگر معطوف می شود. اما این مورد تعریف عام تراکنش نیست. تراکنش در یک شبکه بلاکچین، به معنی ارسال یک پیام در شبکه به هدف ذخیره سازی آن در دفتر کل توزیع شده (DLT) آن شبکه است. این پیام در ساده ترین شکل خود می تواند درخواست انتقال یک کوین از کیف پول A به کیف پول B باشد و یا می تواند ترکیبی از چندین تراکنش (در دل یک تراکنش بزرگ باشد). به عنوان مثال:
من میخواهم ۱ واحد اتریوم را در پلتفرم کامپوند وثیقه گذاری کنم و در ازای آن ۱۰۰۰ واحد DAI وام بگیرم (تراکنش یک)، سپس این ۱۰۰۰ واحد دای را به پلتفرم کرو فایننس برده و در استخرهای آن به رمز ارز USDT تبدیل کنم (تراکنش دو)، سپس USDT دریافتی را به پلتفرم یونی سواپ برده و در آن به کوین اتریوم تبدیل کنم (تراکنش سه).

خب ما در اینجا سه تراکنش مختلف را انجام دادیم. اما به کمک قرارداد های هوشمند، می توان این سه تراکنش را در قالب یک قرارداد هوشمند نوشته و به صورت یک تراکنش (که در دل خود سه تراکنش دارد) به شبکه اتریوم ارسال کنیم. پس در بحث فلش لون، وام فلش، Flash Loan، وام سریع و هر ترجمه دیگری از این نوع وام، مفهوم کلمه تراکنش همین چیزی است که در مثال بالا اشاره کردیم.
پارامتر های اساسی در وام سریع چیست؟
همانطور که مشخص است، وام فلش یک قرارداد هوشمند است که این قرارداد هوشمند سه بخش اساسی دارد.
- بخش اول: تعیین مقدار وام و رمز ارزی که قصد داریم در این وام دریافت کنیم. مثلا، ۱۰۰۰ واحد اتر.
- بخش دوم: کارهایی که قصد داریم با این وام انجام دهیم را باید مشخص کنیم (همان تراکنش هایی که در دل یک تراکنش بزرگ به شبکه ارسال خواهد شد) این بخش بسته به پیچیدگی وام ممکن است از یک تراکنش تا ده ها تراکنش باشد. اما نکته ای که اهمیت دارد باید در این بخش تمامی تراکنش ها به دقت تعریف شود. اتصال به استخرهای نقدینگی هر پروتکل دیفای و کاری که قرار است با این استخر انجام شود باید به صورت دقیق تعریف شود.
- بخش سوم: بازگشت اصل + بهره یا سود وام دریافتی
این سه بخش به صورت یک قرارداد هوشمند نوشته شده و تمام آن به صورت یک تراکنش به شبکه ارسال خواهد شد. به این نکته توجه کنید که دریافت وام و باز پرداخت آن در قالب یک تراکنش به شبکه ارسال می شود. حال یا این تراکنش تایید خواهد شد یا توسط نودهای شبکه رد می شود. اگر تراکنش تایید نشود که هیچ وامی دریافت نشده و بحثی باقی نخواهد ماند. اما اگر تراکنش تایید شود، پس تمام تراکنش تایید شده، پس دریافت و بازپرداخت وام توسط وام گیرنده انجام خواهد شد. در نتیجه در صورتی که تراکنش تایید شود، صد در صد وام + سود وام بازگردانده خواهد شد. به همین دلیل Flash Loan نیازی به وثیقه یا ضمانت نخواهد داشت. قرارداد هوشمند، بازگشت وام را تضمین خواهد کرد.
وام های فلش مفهوم پیشرفته ای است که برای توسعه دهندگان طراحی شده است. برای استفاده از این وام ها، شما باید درک خوبی از اتریوم، برنامه نویسی و قرارداد های هوشمند داشته باشید.
کارکرد فلش لون (Flash Loans) چیست؟
میتوانیم فلش لون را یک نوع “وام بدون وثیقه” در نظر بگیریم. به این دلیل که نیازی به وثیقه گذاری ندارد. اما همچنین شما نیازی به ارائه چک یا چیزی شبیه به آن نیز ندارید. تنها کاری که میکنید، این است که از وام دهنده بخواهید که به شما به اندازه ۵۰,۰۰۰ دلار رمز ارز اتر (ETH) وام دهد. همین! چگونه بازپرداخت می شود؟! وام سریع باید در همان تراکنش باز پرداخت شود. همانطور که در بالا اشاره شد، در این وام، کدها و قرارداد هوشمند، بازگشت سرمایه را ضمانت خواهند کرد.
اگر مقداری از شبکه اتریوم اطلاعات داشته باشید، می دانید که این پلتفرم بسیار انعطاف پذیر است. برای همین، بسیاری از افراد آن را پول برنامه پذیر می نامند. در بحث وام های لحظه ای یا سریع، شما می توانید این گونه فکر کنید که تراکنش شما به سه بخش تقسیم شده است: وام را دریافت کنید، با آن کاری انجام دهید، وام را برگردانید!
این تراکنش در شبکه ثبت می شود و به طور موقت این دارایی ها را به شما قرض می دهد. شما می توانید در بخش دوم تراکنش (استفاده از وام) هر کاری که دوست دارید انجام دهید؛ به شرطی که در بخش سوم، این وام را با بهره آن پرداخت کنید. اگر این کار را نکنید، شبکه کل تراکنش را معکوس می کند؛ یعنی وام دهنده، پول خود را پس می گیرد.
وام فلش را نمی توان در یک کیف پول ذخیره کرد و به طور کلی نمی توان از پلتفرم های حوزه دیفای خارج کرد. مثلا اگر شما این وام سریع را از یک پلتفرم ارائه فلش لون روی شبکه اتریوم دریافت کنید، تنها می توانید این وام را بین پروتکل های روی شبکه اتریوم بچرخانید و راهی برای واریز وام به کیف پول و یا سایر صرافی های متمرکز وجود ندارد. محبوب ترین روش برای سود کردن از وام لحظه ای، آربیتراژ است. یعنی شما از اختلاف قیمت دارایی ها در پلتفرم های معاملاتی مختلف استفاده می کنید.
فرض کنید که یک توکن در دکس (DEX) شماره یک، ۱۰ دلار است؛ اما در دکس شماره دو، ۱۰.۵ دلار قیمت دارد. اگر کارمزد را ۰ در نظر بگیریم، خریداری ۱۰ توکن از صرافی غیرمتمرکز شماره یک و فروش آن ها در صرافی شماره دو، برای ما ۰.۵ دلار سود به ارمغان می آورد. این رقم زیاد به چشم نمی آید؛ اما فرض کنید که ۱۰ هزار توکن را با ارزش معامله ۱۰۰ هزار دلار از دکس شماره ۱ خریداری کرده اید و آن را در DEX شماره ۲ در مجموع ۱۰۵,۰۰۰ دلار فروخته اید؛ شما ۵,۰۰۰ دلار سود می کنید. برای این سود، نیاز به هیچ سرمایه اولیه ندارید.
اگر شما یک وام فلش از پروتکل Aave دریافت کنید، می توانید از فرصت های آربیتراژ در دیگر پلتفرم ها استفاده کنید. کلیت کاری که انجام می دهید، به این صورت است:
- مثلا به اندازه ۱۰,۰۰۰ دلار وام می گیرید.
- با استفاده از وام، از دکس شماره ۱ توکن می خرید.
- توکن ها را در دکس شماره ۲ می فروشید.
- وام را به همراه بهره باز می گردانید.
- سود را نگه می دارید.
همه این کارها در یک تراکنش انجام می شود! در واقعیت، کارمزد انتقال به همراه نرخ بهره و اسلیپیج (Slippage) یا تفاوت بین قیمت مورد انتظار معامله مورد نظر و قیمت انجام معامله، جمع می شوند و این باعث کم شدن مقدار سود می شوند. شما باید راهی پیدا کنید که از اختلاف قیمت ها بیشترین سود را دریافت کنید. شما با هزاران رقیب دیگری که می خواهند همین کار را انجام دهند، رقابت می کنید. بنابراین استراتژی شما خیلی باید دقیق باشد.
در اصل، وام های فلش باید رایگان باشند و یا به بیان دقیق تر، بهره این وام باید صفر باشد. چه وام دهنده ریسکی را متحمل نخواهد شد.

امنیت وام های سریع (Flash Loans)
بر خلاف چارچوب وام های دیفای که باید مقدار وثیقه بیشتری برای گرفتن وام واریز کنیم، وام های فلش نیاز به هیچ سرمایه ای برای شروع ندارند؛ این موانع را برای وام گیری کاهش می دهد و آن را تبدیل به ابزاری کارآمد برای همه می کند.
توسط وام های سریع می توان بخش قابل توجهی از نقدینگی موجود در یک پروژه دیفای را تخلیه کرد. ۲ دلیل اصلی جذابیت وام های فلش برای مهاجمان به صورت زیر است.
- در سیستم های دیگر، مهاجمان نیازمند سرمایه زیادی برای حمله هستند.
- اگر مهاجم بخواهد مثلا یک اوراکل را با ۱۰ میلیون دلار اتر (ETH) دستکاری کند (اگر این مقدار را داشته باشد)، احتمالا با پول شخصی خود چنین ریسکی نخواهد کرد. اما اگر مهاجم یک وام سریع به ارزش ۱۰ میلیون دلار بگیرد، مهم نیست! چون هیچ وثیقه ای برای این وام پرداخت نکرده و دارایی شخصی خود را به خطر نیانداخته است. همچنین با قرارداد وام فلش می توان فرآیند را پیچیده کرد، تا یافتن استراتژی مهاجم دشوار شود.
این وام ها نمی توانند در لیست سیاه صرافی ها قرار گیرند، زیرا ماهیتشان این اجازه را نمی دهد. این وام کاملا در هم پیچیده است و همین ویژگی باعث شده تا نتوان مانع آن شد.
در وایت پیپر بیت کوین، ساتوشی ناکاموتو اشاره کرده که بیت کوین در برابر حملات امن است. زیرا:
- حمله به بیت کوین باید از طریق روشی انجام شود که برای مهاجم یا مهاجمین سودآوری لازم را داشته باشد. چون آن ها روی سرمایه خود ریسک خواهند کرد.
- با وام های فلش، مهاجمان دیگر نیازی تحمل این ریسک ندارند. این نوع وام ها به دلیل ماهیتشان، نوع مفهوم ریسک را برای مهاجمان تغییر می دهند.
حملات پیچیده و تورم در سیستم وام های سریع
چندی پیش ۲ وام فلش بر روی پلتفرم دیفای BZX صورت گرفت که نکات آموزنده زیادی داشت. این طرح، دو بار برای سوء استفاده و حمله به پلتفرم BZX استفاده شده است؛ یک شخص یا گروه، توانستند حدود ۹۵۴,۰۰۰ دلار در عرض ۴ روز سود دریافت کنند!
یکی از این حملات در ۱۴ فوریه و دیگری در ۱۸ فوریه ۲۰۲۰ اتفاق افتادند. این روش بسیار مورد بحث است؛ زیرا مردم قبول نمی کنند که وام های فلش مورد حمله یا هک قرار می گیرند. در واقع بسیاری معتقدند که برای چنین حملاتی نمی توان عنوان “هک کردن” را به کار برود چون این طرح از قوانینی که قراردادهای هوشمند و سیستم های اعطای وام تعریف کرده اند، تبعیت می کنند. تعدادی از طرفداران اتریوم معتقدند که وام های سریع بسیار کاربردی هستند و مسیرهای جدیدی به روی اقتصاد غیرمتمرکز باز می کنند.
در طی حمله اول، هکر ۱۰,۰۰۰ اتر را از پلتفرم dYdX و تعداد ۱۱۲ توکن WBTC از پلتفرم کامپوند وام گرفت. سپس این شخص یا گروه، ۱,۳۰۰ اتر را به پلتفرم معاملاتی Fulcrum پروتکل BZX ارسال کرد و ۵,۶۳۷ اتر وام گرفت. پس از آن، از پلتفرم Uniswap حدود ۵۱ WBTC وام گرفت.
از اینجا به بعد، قیمت ها تغییر کرد؛ زیرا Slippage در بازار تغییر کرد. پس از آن، هکر از این ۱۱۲ WBTC که از کامپوند وام گرفته بود، حدود ۳۱۸,۰۰۰ دلار سود کرد. این تراکنش تکی، به مهاجم اجازه داد که به راحتی ۱۰,۰۰۰ اتری که از dYdX وام گرفته بود را به همراه بهره بازپرداخت کند.
این مراحل کمی گیج کننده به نظر می رسند؛ اما در کل وام های لحظه ای، قابلیت لوریج کردن سرمایه بدون نیاز به وثیقه دیفای، و برای کسب سود از طریق ترید در صرافیهای غیرمتمرکز (DEX) را ارائه می دهند. این پروسه بسیار سریع و موثر اتفاق می افتد و ریسک از دست دادن سرمایه در طی اجرا را از بین می برد. این یک نمونه از این دست حملات بود.
کسی که از Flash Loan استفاده می کند، می تواند از دارایی های وام گرفته، برای ریزش قیمت ها در کل بازار استفاده کند. اطلاعات قیمت گذاری در صرافی ها، اغلب با اختلافات زیادی همراه هستند؛ این قضیه، فرصت آربیتراژ را به وجود می آورد. سرعت وام های فلش بسیار زیاد است؛ زیرا وام، ترید، تسویه و سودها، همه همزمان و در یک تراکنش انجام می شوند!
برخی افراد فکر می کنند که وام های سریع باعث ایجاد تورم می شوند؛ درست شبیه به بانک های مرکزی که میزان عرضه در گردش را کاهش می دهند و نرخ ها را تنظیم می کنند. “تورم اتفاق می افتد؛ اما رکود نیز اتفاق می افتد. دولت می تواند عرضه در گردش را در هر زمانی کاهش دهد و نرخ بهره را افزایش دهد.”
دلیل اعتقاد افراد به این که وام فلش می تواند باعث تورم و رکود شود، این است که زمانی که وام سریع اجرا می شود، سود ها از جای دیگری از زنجیره اتفاقات دریافت می شوند؛ اوراکل ها به راحتی فریب می خورند و توسعه دهندگان به دنبال ایده های جدید برای جمع آوری اطلاعات معتبر قیمتی می گردند.
اکنون، Flash Loan ها برای تعداد محدودی از توکن ها موجود است؛ اما شاید در بلند مدت، تمام دارایی هایی که بر روی اتریوم وجود دارند، برای وام های فلش در دسترس باشند.
حمله وام های فلش (Flash Loans) چگونه رخ می دهد؟
حمله وام فلش نوعی از حمله در فضای دیفای است که در آن دزد سایبری با گرفتن وام فلش (نوعی وام بدون نیاز به وثیقه) از یک پروتکل وام دهی، با استفاده از آن در کنار زنجیره ای دیگر از اعمال، سعی در تغییر بازار به نفع خود می کند. چنین حملاتی می تواند تنها در طی چند ثانیه رخ دهند با وجود اینکه پای چندین پروتکل وام دهی در میان باشد.
حمله های وام های فلش (Flash Loans) چگونه کار می کنند؟
وام های فلش به کاربر اجازه می دهد تا بدون سرمایه، هرچقدر که می خواهد وام بگیرد. برای مثال، اگر بخواهید معادل ۷۰۰۰۰ دلار، اتر قرض بگیرید، یک پروتکل وام دهی به شکل آنی آن را به شما می دهد اما این بدین معنی نیست که این مبلغ متعلق به شماست. شما باید با این دارایی کاری کنید تا شاید بتوانید ماحصلی کسب کنید و علاوه بر پرداخت اصل وام، سود کسب کنید.
برای اینکه چنین چیزی محقق شود، نیاز است که فرایند بسیار سریع انجام شود و قرض در زمان معین به پروتکل پرداخت شود در غیر این صورت تراکنش به حالت اولیه باز می گردد. تنها دلیلی که وام دهنده غیرمتمرکز از شما ضمانت طلب نمی کند این است که فرایند دریافت و پرداخت وام توسط قرادادهای هوشمند در بلاکچین کنترل و اجرا می شود. رمز موفقیت مهاجمان وام فلش در پیدا کردن راه هایی برای دستکاری بازار در عین پایبندی به قوانین است.
چرا حمله های وام فلش در دیفای رایج هستند؟
وام های فلش کم ریسک، کم هزینه و پرسود هستند و این مساله آن را به هدفی جذاب برای تبهکاران تبدیل می کند.
- وام های فلش ارزانند
بر خلاف حمله ۵۱ درصدی که احتیاج به منابع عظیمی برای انجام دارد، حمله وام فلش تنها به سه چیز احتیاج دارد: یک دستگاه رایانه، یک ارتباط اینترنت و مهم تر از همه، ذکاوت. هکرها باید نقشه حمله را به دقت بچینند اما مرحله اجرا تنها چند دقیقه طول می کشد. در نتیجه حتی از نظر هزینه زمان هم جذابیت ویژه ای دارد.
- وام های فلش کم ریسک هستند
انجام هر فعالیت مجرمانه با خود ریسک و خطر به همراه دارد اما تصور کنید بتوانید از بانکی سرقت کنید بدون اینکه لازم باشد در بانک حضور داشته باشید. تجربه های سال های گذشته به خوبی ثابت کرده است که چقدر آسان می توان پس از دزدی از پروتکل های دیفای، قسر در رفت.
در واقع، تاکنون هیچکس در جرایم مربوط به وام های سریع دستگیر نشده است. این به خاطر ذات شبکه های بدون نیاز به اجازه و ابزارهای در دسترس برای پاک کردن ردپای هویت همانند تورنادو کش (Tornado Cash) و سهولت استفاده از آن است.
در انتها
فلش لون یا Flash Loans گونه جدیدی از ارائه وام در حوزه امور مالی غیر متمرکز (DeFi) است. این وام که با فارسی وام سریع، وام لحظه ای و وام بدون وثیقه ترجمه شده به کمک قرارداد های هوشمند ایجاد شده و بستری را فراهم کرده تا افراد بدون نیاز به وثیقه، تا میلیون ها دلار وام دریافت کرده تا بتوانند از حوزه دیفای کسب سود کنند.
وام فلش یا Flash Loan برای افرادی مناسب است که امکان فراهم کردن وثیقه برای دریافت وام کریپتویی ندارند و در همین حال، نیاز دارند بدون سپری کردن زمان زیاد وام دریافت کنند. مفهوم وام فلش یکی از مفاهیم نسبتا جدید و تخصصی حوزه کریپتو است. بسیاری از فعالان حوزه کریپتو در حال حاضر از فلش لون برای کسب درآمد و همچنین ایجاد امنیت مالی در برابر خطرات لیکوئید شدن استفاده می کنند. اما بازیگران بد نیز در این بازار حضور دارند و با استفاده از فلش لون دنبال پیدا کردن حفره های امنیتی در قرارداد هوشمند و تخلیه مالی آن هستند.
شاید دوست داشته باشید

استارک ور (StarkWare) تأیید کل تاریخچه بلاکچین با ۱ مگابایت حجم ممکن ساخت!

ارتقای آلپنگلو (Alpenglow) در سولانا تأیید شد؛ تراکنشها بزودی با سرعت اینترنت نهایی میشوند

تراست ولت امکان معامله سهام های توکنیزه (RWA) را برای کاربران فعال کرد

۹ عادت مالی که افراد منظم را به ثبات و آزادی مالی میرساند

کاناری کپیتال برای ETF اینجکتیو (INJ) ثبتنام کرد

کاردینال؛ اولین پروتکل دیفای بیت کوین بر بستر کاردانو
اخبار
استارک ور (StarkWare) تأیید کل تاریخچه بلاکچین با ۱ مگابایت حجم ممکن ساخت!
شرکت StarkWare فناوری جدیدی اعلام کرده که «تصدیق بلوکهای بلاکچین بیتکوین از ابتدای پیدایش تا حال» را در قالب یک پرُف (proof) تقریباً ۱ مگابایتی ممکن میکند، البته نه به معنی دانلود کل تاریخچه تراکنشها، بلکه فقط هِدِر بلوکها.
منتشر شده
5 ماه پیشدر
شهریور 21, 1404توسط
روکو (Rocco)
شرکت استارکور (StarkWare) که در زمینه فناوری پیشرفته دانش صفر (Zero-Knowledge یا ZK) تخصص دارد، از یک دستاورد بزرگ رونمایی کرده است که میتواند اساس تعامل کاربران با شبکه بیتکوین را دگرگون کند. این شرکت موفق به ساخت یک اثبات تأیید (Verification Proof) مبتنی بر دانش صفر از کل بلاکچین بیتکوین شده است که به طرز شگفتانگیزی سبک بوده و به راحتی بر روی دستگاههای موبایل قابل اجراست. این نوآوری به هر کاربری اجازه میدهد تا به طور مستقل و بدون نیاز به سختافزارهای گرانقیمت، تاریخچه بیتکوین را اعتبارسنجی کند.
این اثبات که توسط استارکور توسعه داده شده، تنها ۱ مگابایت حجم دارد. این در حالی است که حجم کامل بلاکچین بیتکوین (Bitcoin) در حال حاضر از مرز ۶۸۰ گیگابایت فراتر رفته است. به گفته عبدالحمید بختا (Abdelhamid Bakhta)، مدیر اکوسیستم در استارکور، این تکنولوژی به کاربران امکان میدهد تا تراکنشها را در کمتر از ۱۰۰ میلیثانیه تأیید کنند. این پیشرفت، تحقق مدرن ایدهای است که برای اولین بار توسط ساتوشی ناکاموتو در وایتپیپر بیتکوین تحت عنوان تأیید پرداخت ساده شده (SPV) مطرح شد و اکنون موانع فنی و مالی را برای میلیونها کاربر از میان برمیدارد.

چگونه ۶۸۰ گیگابایت داده در ۱ مگابایت فشرده میشود؟
راز این فشردهسازی خارقالعاده در محتوای اثبات نهفته است. این فایل ۱ مگابایتی، تاریخچه کامل و جزئیات تمام تراکنشها را در خود جای نداده است؛ بلکه شامل تمام هدرهای بلاک (Block Headers) از اولین بلاک شبکه (بلاک جنسیس) تا به امروز است. هر هدر بلاک مانند یک شناسنامه برای آن بلاک عمل میکند و حاوی اطلاعات کلیدی زیر است:
- شماره نسخه (Version Number): نسخه نرمافزار بیتکوین که برای استخراج بلاک استفاده شده است.
- ارجاع به بلاک قبلی (Previous Block Reference): پیوندی رمزنگاریشده که زنجیره بلاکها را به هم متصل میکند.
- برچسب زمانی (Timestamp): زمان تقریبی ایجاد بلاک.
- اندازه بلاک (Block Size): حجم بلاک.
- نانس (Nonce): عدد تصادفی که ماینرها برای حل معمای محاسباتی و افزودن بلاک به دفتر کل، آن را پیدا میکنند.
با در اختیار داشتن زنجیرهای از این هدرها، یک کاربر میتواند به طور مستقل و با اطمینان بالا، صحت و اعتبار کل تاریخچه شبکه را بدون نیاز به دانلود صدها گیگابایت داده، بررسی کند.

این دستاورد در زمانی ارائه میشود که جامعه بیتکوین درگیر یکی از مهمترین بحثهای داخلی خود، یعنی چالش حفظ تمرکززدایی (Decentralization) در مقابل رشد روزافزون حجم بلاکچین است. یکی از ارزشهای بنیادین بیتکوین این است که اجرای یک نود کامل (Full Node) برای هر کسی با یک کامپیوتر شخصی معمولی امکانپذیر باشد. این دسترسی آسان، تضمینکننده امنیت و مکانیزم اجماع شبکه است که توسط هزاران اپراتور نود مستقل در سراسر جهان اجرا میشود.
با این حال، ظهور پدیدههایی مانند اُردینالز و اینسکریپشنها که امکان ذخیرهسازی دادههای غیرپولی (مانند تصاویر و متن) را روی بلاکچین (Blockchain) فراهم میکنند، این اصل را به چالش کشیدهاند. منتقدان معتقدند این روند باعث «پفکردن» بلاکچین شده و با افزایش سرسامآور حجم دفتر کل توزیع شده (DLT)، نیازمندیهای سختافزاری برای اجرای نود را بالا میبرد. اگر اجرای نود بیش از حد گران شود، شبکه به سمت تمرکزگرایی پیش خواهد رفت و تنها شرکتهای بزرگ و مراکز داده توانایی مشارکت در آن را خواهند داشت که این امر کاملاً با فلسفه وجودی بیتکوین در تضاد است.

بهروزرسانی Bitcoin Core و طغیان جامعه
این تنش با اعلام برنامههای مربوط به بهروزرسانی آینده نرمافزار Bitcoin Core 30 که برای انتشار در ماه اکتبر برنامهریزی شده، به نقطه جوش خود رسیده است. توسعهدهندگان Bitcoin Core (که نرمافزار مورد استفاده حدود ۸۰٪ از نودهای شبکه است) قصد دارند محدودیت OP_Return را حذف کنند. این قابلیت در حال حاضر حجم دادههای غیرپولی قابل جاسازی در تراکنشها را به ۸۰ بایت محدود میکند که برای ذخیره اکثر محتواهای چندرسانهای امروزی بسیار ناچیز است.
این تصمیم پیشنهادی، موجی از مخالفت را برانگیخته و باعث یک جهش تاریخی در استفاده از Bitcoin Knots شده است. Bitcoin Knots یک نرمافزار جایگزین برای نود بیتکوین است که قابلیتهای شخصیسازی بیشتری را به اپراتورها میدهد؛ از جمله این امکان که خودشان برای میزان دادههای OP_Return که مایل به ذخیره و بازنشر آن هستند، محدودیت تعیین کنند. آمارها نشان میدهد سهم بازار نودهای Knots از حدود ۱٪ در پایان سال ۲۰۲۴، با یک رشد تقریباً عمودی، به نزدیک ۲۰٪ در سال ۲۰۲۵ رسیده است که نشاندهنده واکنش شدید بخشی از جامعه به مسیر پیش روی توسعه بیتکوین است. در این میان، راهکار استارکور میتواند فارغ از این جدالها، قدرت تأیید مستقل را به دست تکتک کاربران بازگرداند.
آموزش
تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟
تقویم اقتصادی مثل یک “برنامهریزی خبری” برای بازار است. اگر به آن توجه نکنید، ممکن است در لحظه انتشار اخبار مهم با حرکتهای ناگهانی و شدید قیمت غافلگیر شوید. استفاده درست از آن کمک میکند ریسک معاملات را مدیریت کنید و حتی فرصتهای سودآور پیدا کنید.
منتشر شده
5 ماه پیشدر
شهریور 21, 1404توسط
روکو (Rocco)
اگر معاملهگر یا فعال بازارهای مالی باشید، حتما تجربه کردهاید که یک خبر اقتصادی میتواند ظرف چند دقیقه بازار را زیر و رو کند. مثلا اعلام نرخ بیکاری آمریکا یا تصمیم فدرال رزرو درباره نرخ بهره کافی است تا قیمت دلار، طلا یا حتی بیت کوین نوسان شدیدی پیدا کند. در چنین شرایطی، دانستن زمان دقیق این رویدادها میتواند مرز میان یک معامله سودآور یا پشیمانکننده باشد.
اینجاست که تقویم اقتصادی به عنوان یک ابزار به کمک شما میآید. ابزاری که تمام اتفاقات مهم اقتصادی و مالی جهان را در یک جدول زمانی مشخص نمایش میدهد و به شما کمک میکند همیشه چند قدم جلوتر از بازار باشید. اگر میخواهید بدانید تقویم اقتصادی دقیقا چیست، چه اجزایی دارد و چطور باید از آن استفاده کنید، این مطلب را از دست ندهید.
تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست؟
یک لیست زمانبندیشده از اعلامیههای اقتصادی، دادههای کلان، سخنرانیهای مقامات مالی و انتشار شاخصهای اقتصادی مثل نرخ بهره، تورم، بیکاری، تولید ناخالص داخلی و … است. علاوه بر این معمولاً زمان بیانیه های بانک مرکزی، سخنرانی های سیاست گذاران پولی و انتخابات را فهرست می کند.
بیشتر تقویم های اقتصادی منتشر شده شامل نوع داده مثل نرخ بیکاری، نتیجه قبلی که منتشر شده بود و انتظارات اجماع بازار برای نتیجه آتی می شوند. باید توجه داشت که نوع انتشار به طور کلی بسته به اینکه چه تاثیری می تواند داشته باشد؛ بصورت زیاد، متوسط، کم یا بدون تاثیر، کد گذاری می شود.
برای مثال، تصور کنید بانک مرکزی اروپا (ECB) قرار است درباره نرخ بهره (Interest Rate) جلسه برگزار کند. این تصمیم میتواند ارزش یورو را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. اگر شما معاملهگر بازار فارکس باشید و این تاریخ را ندانید، ممکن است در میانه یک معامله ناگهان با نوسانی شدید روبهرو شوید و فرصت مدیریت آن را از دست بدهید. اما وقتی به تقویم اقتصادی نگاه میکنید، میبینید که این رویداد دقیقا چه روز و ساعتی اتفاق میافتد و میتوانید از قبل برایش برنامهریزی کنید.
تقویم اقتصادی نه فقط برای معاملهگران حرفهای، بلکه برای هر فردی که در بازارهای مالی فعالیت میکند (از بورس و فارکس گرفته تا ارزهای دیجیتال) یک ابزار ضروری است. حتی سرمایهگذاران بلندمدت هم با نگاه به این تقویم میتوانند تصمیمهای دقیقتری برای مدیریت پرتفوی خود بگیرند.
اگر انتشار داده اقتصادی تأثیر کمی داشته باشد، آنگاه جفت ارز حرکتی نداشته و یا واکنشی جزیی نسبت به نتیجه از خود نشان خواهد داد. اما اگر در رویدادی با تأثیر متوسط، نتیجه نهایی با چیزی که انتظار می رفت خیلی تفاوت داشته باشد، باعث می شود جفت ارز به میزان بیشتری تغییر کند. زمانی که انتشار داده ها به طور قابل توجهی بیشتر یا کمتر از نتیجه مورد انتظار بازار باشند، به خصوص زمانی که صحبت از داده هایی با تأثیر بالا باشد، جفت ارز مرتبط تمایل بیشتری به حرکت دارد و بازار نوسانات قابل توجهی را در این فرآیند تجربه می کند.
چرا تقویم اقتصادی مهم است؟
- تقویم اقتصادی مانند یک نقشه راه است که مسیر حرکت بازارها را روشنتر میکند و شما را از غافلگیریهای ناگهانی نجات میدهد. به این ترتیب شما میتوانید تصمیمات معاملاتی خودتان را بر پایه اطلاعات موثق بگیرید.
- انتشار دادههای اقتصادی میتواند باعث نوسانات شدید در بازارهای مالی شود. برای مثال، اگر نرخ تورم بالاتر از حد انتظار اعلام شود، سرمایهگذاران انتظار افزایش نرخ بهره خواهند داشت و همین موضوع میتواند بازار سهام یا ارزهای دیجیتال را تحت تاثیر قرار دهد.
- بدون تقویم اقتصادی، بسیاری از تصمیمها بر اساس حدس و گمان گرفته میشود. معاملهگرانی که فقط با تحلیل تکنیکال کار میکنند، ممکن است در لحظه انتشار یک خبر بزرگ، گرفتار نوسانات غیرمنتظره بازار شوند. در حالیکه کسی که تقویم اقتصادی را دنبال میکند، میداند چه زمانی باید محتاطتر باشد یا حتی برای شکار فرصتهای جدید آماده شود.
- یکی از مهمترین مزیتهای تقویم اقتصادی، مدیریت ریسک است. اگر قبل از انتشار یک داده مهم پوزیشن باز دارید، میتوانید حجم معاملات خود را کاهش دهید، حد ضرر تنظیم کنید یا حتی معامله را ببندید تا از ضررهای سنگین جلوگیری شود.
- استفاده از تقویم اقتصادی به شما امکان میدهد استراتژیهای کوتاهمدت و بلندمدت خود را بر اساس دادههای واقعی طراحی کنید. به این ترتیب، معاملات شما نظم بیشتری پیدا میکند و احتمال موفقیت بالاتر میرود.
- بسیاری از ضررها به دلیل تصمیمات عجولانه و احساسی اتفاق میافتد. وقتی بدانید چه چیزی در راه است، آرامش بیشتری خواهید داشت و کمتر اسیر ترس یا طمع میشوید.
اجزای اصلی یک تقویم اقتصادی
وقتی وارد یک تقویم اقتصادی مثل Trading Economics یا Investing.com میشوید، در نگاه اول ممکن است جدول شلوغی ببینید که پر از عدد و کلمه است. اما اگر بدانید هر ستون چه معنایی دارد، کار با آن بسیار ساده خواهد شد. در ادامه تکتک اجزای اصلی این جدول که از وبسایت تریدینگ اکونومیکس آورده شده را توضیح میدهیم.

در قسمت بالای جدول بخشی برای فیلتر کردن نتایج آورده شده است. گزینه «Recent» فیلتری برای نشان دادن رویدادهای اخیر است و فقط موارد نزدیک به زمان فعلی را نشان میدهد. اگر میخواهید مثلا رویدادهای اقتصادی چند ماه دیگر را ببینید کافی است این فیلتر را تغییر دهید.
با استفاده از گزینه «Impact» شما میتوانید این رویدادهای اقتصادی را بر اساس سطح اهمیت آن ها دستهبندی کنید. تریدینگ اکونومیکس سه دستهبندی دارد. رویدادهای یک ستاره، دو ستاره و سه ستاره که طبیعتا اهمیت آن ها بر اساس تعداد ستاره افزایش مییابد.
قسمت «Countries» امکان فیلتر کردن بر اساس کشور یا اقتصاد موردنظر را فراهم میکند. مثلا اگر قصد دارید فقط شاخصهای اقصتادی کلان آمریکا را ببینید، کافی است روی این گزینه کلیک کرده و «United States» را انتخاب کنید.
فیلتر «Category» دستهبندی رویدادها را نمایش میدهد. مثلا شما میتوانید در این فیلتر گزینه «Prices & Inflation» را انتخاب کرده و فقط دادههای تورمی را مشاهده کنید.
بخش «UTC +3:30» نیز برای تعیین منطقه زمانی است. شما میتوانید منطقه زمانی خودتان (تهران-ایران) را تنظیم کنید تا ببینید دقیقا رویداد موردنظرتان در چه ساعتی به وقت ایران رخ میدهد.
- تاریخ و ساعت
اولین چیزی که در تقویم اقتصادی به چشم میآید، ستون زمان انتشار است. در این بخش دقیقا مشخص میشود که هر رویداد چه روز و ساعتی منتشر خواهد شد. اهمیت این قسمت بسیار بالاست، چون بازارها معمولا درست در همان لحظه انتشار خبر واکنش نشان میدهند. مثلا اگر در ساعت ۴:۰۰ صبح «شاخص اعتماد مصرفکننده استرالیا» منتشر شود، معاملهگران بازار فارکس در همان دقیقه باید آماده واکنش باشند.
همانطور که گفتیم، ساعت تقویم معمولا بر اساس منطقه زمانی قابل تغییر است. مثلا شما میتوانید آن را روی «تهران (UTC+3:30)» تنظیم کنید تا دقیقاً با ساعت محلی خودتان هماهنگ باشد.
- کشور
در ستون بعدی، پرچم و کد کشور (مثلاً GB = بریتانیا، AU = استرالیا، MX = مکزیک) قرار دارد که نشان میدهد داده متعلق به کدام اقتصاد است. گاهی اوقات هم رویدادها مربوط به یک بلوک منطقهای خاص مثلا اروپا (EA = Euro Area) هستند. در این صورت آن داده را باید به عنوان یک شاخص منطقهای و نه مربوط به یک کشور واحد تفسیر کرد.
- عنوان رویداد
این ستون عنوان خبر یا شاخص اقتصادی را نشان میدهد. گاهی هم کنار این عنوان، مخفف ماه میلادی (مثل AUG، SEP) دیده میشود که نشان میدهد داده مربوط به کدام ماه است. شناخت هر شاخص اهمیت زیادی دارد، چون هرکدام اثر متفاوتی روی بازار میگذارند.
اما نکته مهم اینجاست که همه رویدادها عددی و آماری نیستند. بعضی از آن ها بیشتر کیفی هستند و باید با توجه به ماهیتشان تفسیر شوند. برای درک بهتر، به چند نمونه نگاه کنیم:
- شاخصهای آماری (عددمحور)
مثل نرخ بیکاری (Unemployment Rate)، شاخص قیمت مصرف کننده (CPI)، یا تولید ناخالص داخلی (GDP). اینها همیشه یک عدد مشخص دارند که میتوان آن را با مقدار قبلی و پیشبینی بازار مقایسه کرد.
- سخنرانیها (Speech)
مثلا «سخنرانی رئیس فدرال رزرو». این نوع رویداد عدد ندارد، بلکه مهم محتوای صحبتهاست. اگر لحن سخنران به سمت سیاست انقباضی (افزایش نرخ بهره) باشد، بازار واکنش منفی به داراییهای پرریسک نشان میدهد. اگر لحن انبساطی باشد، میتواند باعث رشد بازار سهام یا ارزهای دیجیتال شود.
- حراج اوراق (Auction)
مثل «حراج اوراق ۱۰ ساله آمریکا» یا «حراج اوراق خزانه ژاپن». اینجا اعداد مربوط به بازده (Yield) یا حجم اوراق فروختهشده اهمیت دارند. بالا رفتن بازده معمولا نشانه افزایش هزینه استقراض دولت و احتمال بالا رفتن نرخ بهره است.
- شاخصهای نظرسنجی و اعتماد (Survey/Confidence Index)
مثل «شاخص اعتماد مصرفکننده» یا «شاخص مدیران خرید (PMI)». اینها با پرسشنامه از فعالان اقتصادی یا مصرفکنندگان تهیه میشوند و بازتابدهنده چشمانداز آینده هستند.
ستون Previous نشاندهنده نتیجه گزارش قبلی است. مثلا اگر شاخص بیکاری ماه گذشته ۸٪ بوده، این عدد در ستون Previous نمایش داده میشود. این بخش برای مقایسه روند بسیار مهم است، چون بازار همیشه تغییرات نسبت به گذشته را در نظر میگیرد.
در قسمت (Consensus / Forecast) دو ستون پیشبینی تحلیلگران و اقتصاددانان درباره آن شاخص یا داده اقتصادی آورده میشود. اما چه تفاوتی با هم دارند؟
Consensus یا اجماع در واقع میانگین پیشبینی جمعی تحلیلگران، اقتصاددانها و موسسات مالی است. یعنی چندین منبع معتبر پیشبینی خود را درباره یک شاخص اعلام میکنند و تقویم اقتصادی میانگین یا اجماع آنها را نمایش میدهد.
Forecast گاهی به همان معنی Consensus به کار میرود، اما در بعضی تقویمها (مثل Trading Economics) یک تفاوت کوچک دارد:
- Forecast معمولاً پیشبینی اختصاصی خود سایت یا موسسه منتشرکننده تقویم است.
- در حالی که Consensus نماینده پیشبینی کلی بازار و تحلیلگران مختلف است.
در ستون (Actual) مقدار واقعی در لحظه انتشار خبر بهروزرسانی میشود و عدد واقعی گزارش را نشان میدهد. در حقیقت، مهمترین بخش برای معاملهگران همین ستون است، چون مستقیما رفتار بازار را شکل میدهد.
بعضی تقویمها مثل Trading Economics در کنار هر شاخص نمودارهای کوچکی نمایش میدهند. این نمودار روند تاریخی آن شاخص را نشان میدهد (مثلا تغییرات نرخ بیکاری در چند ماه گذشته). با نگاه سریع به این بخش میتوانید متوجه شوید وضعیت در حال بهبود یا بدتر شدن است.

طبق ستون اول متوجه میشویم که شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) آمریکا ساعت ۴ بعد از ظهر به وقت محلی منتشر میشود. به طور کلی، شاخصهای اقتصادی را میتوان در بازه زمانیهای مختلفی ارزیابی کرد. منظور از MoM بازه زمانی ماهانه است و YoY تغییرات کل یک سال نسبت به سال قبل را نشان میدهد.
در سطر اول که مربوط به شاخص PPI اصلی در بازه ماهانه است، میبینیم که مقدار قبلی ۰.۹٪ ثبت شده است. این یعنی در ماه گذشته قیمت تولیدکنندهها نسبت به ماه ماقبلش ۰.۹٪ افزایش داشته است. در ستون Forecast پیشبینی تریدینگ اکونومیکس برای این ماه ۰.۳٪ است و Consensus که میانگین پیشبینی اقتصاددانان و تحلیلگران مختلف را نشان میدهد ۰.۴٪ ثبت شده است. مقدار Actual یا واقعی هم هنوز منتشر نشده و به همین دلیل این ستون خالی مانده و در لحظه انتشار شاخص پر میشود.
چطور از تقویم اقتصادی استفاده کنیم؟
این بخش مهمترین قسمت مقاله است، چون فقط دانستن اینکه رویدادها چه زمانی هستند کافی نیست؛ باید بدانید چطور از این اطلاعات استفاده کنید.
- برنامهریزی هفتگی: در ابتدای هفته به تقویم اقتصادی نگاه کنید و رویدادهای مهم (مثل NFP یا تصمیم نرخ بهره) را علامت بزنید. این کار به شما کمک میکند از قبل آماده باشید.
- ترکیب با تحلیل تکنیکال: اگر میبینید یک خبر مهم نزدیک است، سطوح حمایت و مقاومت نمودار را بررسی کنید. مثلا اگر خبر منفی بیاید و بازار به حمایت نزدیک باشد، احتمال شکستن حمایت بیشتر میشود.
- استراتژی معاملاتی متناسب با خبر: بعضی معاملهگران قبل از انتشار خبر، از بازار خارج میشوند تا ریسک نکنند. برخی دیگر ترجیح میدهند منتظر بمانند و پس از انتشار داده و مشخص شدن جهت بازار وارد معامله شوند.
- مدیریت حجم و حد ضرر: در زمانهایی که احتمال نوسان شدید وجود دارد، بهتر است حجم معامله کمتر شود یا حد ضرر نزدیکتر قرار بگیرد.
- ثبت تجربهها: بهترین راه برای یادگیری استفاده از تقویم اقتصادی، تجربه شخصی است. بعد از هر رویداد مهم یادداشت کنید بازار چگونه واکنش نشان داد و استراتژی شما چقدر موفق بود.
تقویم اقتصادی را از کجا ببینیم؟
امروزه دهها وبسایت معتبر وجود دارد که تقویم اقتصادی رایگان و بهروزی ارائه میدهند. برخی از بهترین منابع عبارتاند از:
- Trading Economics: همه رویدادها، نرخ بهره، قیمتها و تورم، بازار کار، رشد تولید ناخالص داخلی، تجارت خارجی، دولت، اعتماد تجاری، احساسات مصرفکننده، بازار مسکن.
- Investing.com: تقویم اقتصادی همزمان با اعلام رویدادهای اقتصادی، شاخصها را دریافت کنید و تأثیر فوری آنها بر بازار جهانی را مشاهده کنید – از جمله رویدادهای قبلی، …
- Forex Factory: با تقویم اقتصادی فارکس محور، رویدادهای تأثیرگذار بر بازار را خیلی قبل از وقوع پیشبینی کنید.
- TradingView: تقویم اقتصادی آخرین و رویدادهای اقتصادی آینده را نشان میدهد که میتوانند بر داراییها، مناطق و بازارهای جهانی خاصی تأثیر بگذارند.
- FXStreet: تقویم اقتصادی لحظهای، رویدادها و شاخصهای اقتصادی سراسر جهان را پوشش میدهد.
- MyFxBook: تقویم اقتصادی به صورت آنی که تمام رویدادها و اطلاعیههای اقتصادی را پوشش میدهد. مقادیر تاریخی، قبلی، اجماعی و واقعی هر شاخص را مشاهده کنید.
همچنین بروکرهای فارکس هم معمولاً تقویم اقتصادی روی سایت خود دارند.
در انتها
تقویم اقتصادی مثل یک “برنامهریزی خبری” برای بازار است. اگر به آن توجه نکنید، ممکن است در لحظه انتشار اخبار مهم با حرکتهای ناگهانی و شدید قیمت غافلگیر شوید. استفاده درست از آن کمک میکند ریسک معاملات را مدیریت کنید و حتی فرصتهای سودآور پیدا کنید. در دنیایی که ثانیهها حرف اول را میزنند، اطلاع از آنچه در راه است، برگ برنده شماست. با استفاده منظم از این ابزار، دیگر از نوسانات ناگهانی غافلگیر نخواهید شد و میتوانید با اطمینان بیشتری برای آینده سرمایهگذاری خود برنامهریزی کنید.
به یاد داشته باشید، موفقیت در بازارهای مالی تنها به تحلیل نمودارها محدود نمیشود. تسلط بر اطلاعات و درک وقایع کلان اقتصادی، مکمل تحلیل تکنیکال است و شما را در مسیری قرار میدهد که به جای دنبال کردن بازار، آن را پیشبینی کنید. به همین خاطر توصیه میکنیم که از همین امروز، استفاده از تقویم اقتصادی را به یکی از عادتهای معاملاتی خود تبدیل کنید.
سودآوری و معامله گری بصورت مداوم در بازار می تواند بسیار چالش برانگیز باشد، و واقعیت مسلم این است که اکثر معامله گران خرد معمولا پول خود را در این بازار از دست می دهند. با این وجود، با یک برنامه معاملاتی جامع، ابزارهای مناسب و دانش کافی از بازار ارز، شانس موفقیت شما به عنوان یک معامله گر به میزان قابل توجهی افزایش می یابد.

استارک ور (StarkWare) تأیید کل تاریخچه بلاکچین با ۱ مگابایت حجم ممکن ساخت!

تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟

ارتقای آلپنگلو (Alpenglow) در سولانا تأیید شد؛ تراکنشها بزودی با سرعت اینترنت نهایی میشوند

تراست ولت امکان معامله سهام های توکنیزه (RWA) را برای کاربران فعال کرد

اندیکاتور ATR چیست و چه کاربردی در تحلیل تکنیکال دارد؟

۹ عادت مالی که افراد منظم را به ثبات و آزادی مالی میرساند

کاناری کپیتال برای ETF اینجکتیو (INJ) ثبتنام کرد

کاردینال؛ اولین پروتکل دیفای بیت کوین بر بستر کاردانو

هر اونس چند گرم طلای ۱۸ عیار است؟ تبدیل ساده انس به گرم طلا

آیا تحلیل تکنیکال بهتنهایی در بازار رمز ارزها سودآور است؟

کوینبیس توکن اتنا (ENA) را به رودمپ خود اضافه کرد

در ۲ ماه اخیر بیش از ۱۰٪ پروژهها ناپدید شدهاند!

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت پنجم (آخر)

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت چهارم

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت سوم

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت دوم

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت اول

مستند دیپ وب (Deep Web) 2015

مستند شغل داخلی (Inside Job) بحران مالی

مارجین کال (Margin Call)

فیلم بازیکن شماره یک آماده (Ready Player One)

فیلم مرد آزاد (Free Guy)
![مستند کریپتوپیا [Cryptopia]، بیت کوین، بلاکچین و آینده اینترنت](https://investorent.xyz/wp-content/uploads/مستند-کریپتوپیا-Cryptopia-80x80.webp)
مستند کریپتوپیا (Cryptopia)



برای ارسال نظر باید وارد شوید ورود