بلاکتوپیا
گواه اثبات سهام (PoS) چیست؟
در سیستم مبتنی بر اثبات سهام (PoS)، دارندگان یک رمزارز، کوین های خود را در شبکه قفل (یا به اصطلاح دقیق تر استیک / Stacking) می کنند و بدین ترتیب، هم حق رای روی بلاکچین مربوط به آن رمزارز را کسب می کنند و هم از طریق ایجاد بلوک های جدید می توانند کوین های بیشتری پاداش بگیرند.
منتشر شده
3 سال پیشدر
توسط
روکو (Rocco)
Proof-of-Stake (PoS)
مفهوم گواه اثبات سهام [Proof of Stake] که به صورت اختصاری PoS نامیده می شود به این معناست که توانایی یک کاربر برای استخراج و یا تایید اعتبار تراکنش ها به میزان سکه هایی که از آن رمزارز در اختیار دارد بستگی دارد. به کلامی دیگر، هر قدر یک فرد کوین یا توکن بیشتری از آن شبکه خاص را در اختیار داشته باشد، از قدرت بیشتری برخوردار خواهد بود. نخستین ارز دیجیتال که از روش گواه اثبات سهام (PoS) استفاده کرد، پیر کوین (Peercoin) بود و بعدها ارزهای رمزنگاری شده دیگری نیز به این جمع افزوده شدند.
الگوریتم Proof Of Stake که به اختصار آن را PoS می گوییم، یکی از معروف ترین و مهمترین الگوریتم های اجماع در شبکه های بلاکچین است که بعد از روش گواه اثبات کار (Pow) بیشترین کاربرد را در دنیای بلاکچین دارد. بیت کوین (Bitcoin) به عنوان بزرگترین رمز ارز جهان، از الگویتم گواه اثبات کار (PoW) استفاده می کند.
گزارشی در سال ۲۰۱۵ منتشر شد که نشان می داد تراکنش برای هر بیت کوین نیازمند برقی معادل با برق مصرفی توسط یک و نیم خانوار آمریکایی در هر روز است. استخراج کنندگان برای اینکه بتوانند این هزینه برق را بپردازند، معمولا سکه های استخراج شده خود را می فروشند که همین امر سبب کاهش قیمت این بیت کوین می شود.
با گذشت زمان و با توسعه بیت کوین، انتقادهای فراوانی به این روش مطرح شد. در نهایت، الگوریتم Pos اولین بار در سال ۲۰۱۱ و در فروم Bitcointalk به عنوان راه حلی برای رفع مشکلات الگوریتم گواه اثبات کار مطرح شد.
هر دو الگوریتم هدف یکسانی دارند. روش گواه اثبات کار و گواه اثبات سهام، دو روش برای رسیدن به اتفاق نظر و اجماع در مورد اطلاعات ذخیره شده در یک شبکه بلاکچین هستند؛ اما روند رسیدن به این هدف در آن ها کاملا متفاوت است. از آنجا که یک شبکه بلاکچین، دیتابیسی توزیع شده دارد، در نتیجه به افراد زیادی نیاز دارد تا بتواند به کمک آن ها شبکه را به جلو ببرد. این افراد همان نودهای (Node) شبکه هستند.
این نودها وظیفه دارند تا صحت اطلاعات ارسال شده به شبکه را بررسی و در صورت تایید، در نسخه خود (نسخه ای که کل اطلاعات در آن ثبت شده) ذخیره کنند. اما در نهایت نودها باید بر سر نسخه واحد معتبری از شبکه به توافق برسند. در نتیجه، این نودها باید میان هم به اجماع برسند یا هم نظر شوند و یک نسخه را به عنوان نسخه معتبر شبکه معرفی کنند. این نسخه واحد را لجر آن شبکه می نامیم. اما سوال اینجاست که چگونه می توانیم به اجماع برسیم؟ با چه راه و روشی می توانیم یک نسخه واحد معتبر که تمام اطلاعات شبکه در آن ذخیره شده را ایجاد کنیم؟ اینجاست که پای الگوریتم های اجماع (Consensus Mechanisms) به دنیای بلاکچین باز می شود.
ما برای رسیدن به این اجماع دو روش شناخته شده داریم:
الگوریتم گواه اثبات کار (PoW)، که ساتوشی ناکاموتو در بیت کوین از آن استفاده کرد و الگوریتم اجماع گواه اثبات سهام (PoS) که به عنوان جایگزینی برای روش گواه اثبات کار معرفی شد. اکنون به سراغ این پرسش می رویم که گواه اثبات سهام یا الگوریتم PoS چیست؟ چگونه کار می کند؟ و چرا اخیرا شبکه ها به سراغ این روش می روند؟
به طور کلی یک الگوریتم اجماع دو مولفه اساسی دارد؛ ایجاد بلاک و امنیت شبکه.
در الگوریتم گواه اثبات کار، نودهای ماینر برای یافتن بلاک جدید رقابت می کنند. در این روش، رقابت بر سر یافتن پاسخ برای یک معادله ریاضی یا عدد نانس است و هرکس قدرت پردازشی بالاتری داشته باشد، شانسش برای یافتن بلاک افزایش خواهد یافت. برای آسیب رساندن به امنیت این شبکه، افراد کافی است تا بخش زیادی از قدرت پردازشی شبکه را در اختیار بگیرند که به آن حمله ۵۱ درصدی نیز گفته می شود. اما هزینه چنین حملاتی بسیار بالاست و توجیه اقتصادی ندارد.
در روش PoS ساختار کاملا متفاوت است. در این روش، ما نودهای ماینر نداریم و به جای آن ها نودهای اعتبارسنج (Validator) داریم. این نودها باید رمز ارز اصلی شبکه را خریداری کرده و آن را در شبکه قفل کرده و استیک (Stake) سپرده گذاری کنند. در این روش یک نود به صورت اتفاقی انتخاب شده و بلاک جدید در شبکه را ایجاد می کند.
نودها در شبکه هایی که از الگوریتم Proof Of Stake استفاده می کنند، باید رمز ارز اصلی آن شبکه را استیک کنند. در این صورت به نودهای اعتبار سنج یا Validator در شبکه تبدیل می شوند. اکنون این نودها وظیفه بررسی تراکنش ها و همچنین ایجاد بلاک های جدید در شبکه را برعهده دارند.
برخلاف روش اثبات کار، در روش اثبات سهام نیازی به خرید پردازنده های بسیار قوی نیست. در نتیجه مصرف انرژی در شبکه به میزان قابل توجهی کاهش خواهد یافت. از طرفی، برای نود شدن در چنین شبکه هایی نیاز به سرمایه اولیه بالایی نیست. در نتیجه افراد راحت تر وارد شبکه می شوند و این به غیرمتمرکزتر شدن شبکه کمک زیادی می کند.
در الگوریتم گواه اثبات سهام، نودها همواره در یکی از این دو وضعیت قرار دارند؛ یا به عنوان نود منتخب برای ایجاد بلاک جدید معرفی شده اند که در این وضعیت باید با توجه به قوانین شبکه بلاک جدید را تولید کنند، یا به عنوان نود منتخب معرفی نشده و باید بلاک معرفی شده توسط نود منتخب را تایید کنند.
به این تایید کردن، شهادت دادن و یا گواهی دادن (Attesting) نیز گفته می شود.
نودها برای ایجاد بلاک جدید و همچنین گواهی بلاک های معرفی شده، پاداش دریافت خواهند کرد. در صورتی که یک نود روی یک بلاک غیرمعتبر گواهی دهد، جریمه شده که اصطلاحا به آن اسلشینگ (Slashing) می گویند و دارایی که سپرده گذاری کرده را از دست خواهد داد.
در اینجا رقابتی میان نودها برای ایجاد بلاک جدید وجود ندارد. بلکه با ساز و کاری اتفاقی، یک نود وظیفه این کار را به عهده می گیرد. به همین دلیل یکی از تفاوت های اساسی میان روش گواه اثبات کار و گواه اثبات سهام، نحوه ایجاد بلوک جدید در شبکه است. البته برای این انتخاب شدن، فاکتورهایی در نظر گرفته خواهد شد که مقدار دارایی استیک شده، حسن رفتار نود در گذشته و همچنین مدت زمانی که دارایی او در شبکه قفل شده از جمله مهمترین این فاکتورها به شمار می آید.
در شبکه هایی که از الگوریتم گواه اثبات کار (PoW) استفاده می کنند، نودها به دستگاه های ماینر احتیاج دارند و در الگوریتم گواه اثبات سهام، افراد به رمز ارز اصلی شبکه احتیاج دارند تا آن را در شبکه سپرده گذاری کنند؛ اما در ابتدا که رمز ارزی وجود ندارد پس افراد چطور می توانند آن را خریداری کرده و با سپرده گذاری آن، به نود شبکه تبدیل شوند؟
به همین دلیل برخی از شبکه ها، مقداری از کوین اصلی شبکه را از قبل استخراج می کنند (Pre-mined-coins) و یا در زمان راه اندازی شبکه از الگوریتم گواه اثبات کار استفاده کرده و سپس به الگوریتم گواه اثبات سهام مهاجرت می کنند.
بیت کوین (BTC) و نیز لایت کوین (LTC) هر دو از روش گواه اثبات کار (PoW) استفاده می کنند. در مقابل ارزهای دیجیتال دیگری نظیر شبکه کاردانو (CARDANO) از الگوی “گواه اثبات سهام” بهره می برند. برخی کوین ها نظیر دش کوین (DASH) نیز الگویی ترکیبی از هر دو این شیوه ها را به کار می بندند. در ماه می سال ۲۰۱۷ اتریوم (ETH) اعلام کرد که قصد دارد به طور کامل از شیوه “گواه اثبات کار” به “گواه اثبات سهام” روی آورد. (اتریوم در سال ۲۰۲۳ به طور کامل به الگوریتم اثبات سهام (PoS) مهاجرت کرد)
به روز رسانی مرج اتریوم در تاریخ ۱۵ سپتامبر (۲۴ شهریور) در ارتفاع بلاک ۱۵،۵۳۷،۳۹۴ با موفقیت انجام شد. جامعه کریپتو شاهد مورد انتظارترین و پیچیده ترین به روز رسانی تاریخ کریپتو و بلاکچین بود. شبکه اصلی اتریوم (لایه اجرایی) سرانجام در تاریخ ۱۵ سپتامبر با بیکن چین (لایه اجماع) در ارتفاع بلاک ۱۵،۵۳۷،۳۹۴ ادغام شد. این موضوع به معنای انتقال شبکه اصلی اتریوم از حالت PoW به PoS است که مصرف انرژی توسط شبکه اتریوم را تقریبا ۹۹.۹۵٪ کاهش می دهد!
بالاتر گفتیم که در الگوریتم گواه اثبات کار (PoW)، نودها باید دستگاه های ماینر با قدرت پردازشی بالا راه اندازی کنند؛ در نقطه مقابل آن و در الگوریتم Proof Of Stake نودها با سپرده گذاری یا استیک رمز ارز اصلی آن شبکه، به نود تبدیل می شوند؛ اما در این ساختار نیز باید یک دستگاه با حداقل شرایط تعیین شده به منظور راه اندازی نرم افزار شبکه نیز داشته باشند.
عموما داشتن یک لپ تاپ و اتصال دائم به اینترنت برای این شبکه ها کافی است. همچنین این افراد باید مقداری از رمز ارزهای آن شبکه (مثلا برای اتریوم، حداقل ۳۲ رمز ارز اتر است) را خریداری و در شبکه سپرده گذاری کنند. پس از Stake کردن، این دارایی قفل شده و قابل استفاده نخواهد بود. البته هرگاه نود تصمیم بگیرد دارایی خود را از شبکه خارج کند، پس از گذشت مدتی مشخص، این دارایی آزاد شده و قابل استفاده خواهد بود.
از طرفی سایر افراد که قصد راه اندازی نود ندارند، می توانند رمز ارز خود را در یکی از استخرهای استیکینگ آن شبکه استیک کرده و با در اختیار قرار دادن دارایی خود به یک استخر استخراج، در سود آن استخر سهیم شوند.
برای راه اندازی نود در مکانیسم گواه اثبات سهام، انجام چندین مرحله الزامی است.
در مرحله اول کاربران باید تعدادی از رمزارزهای شبکه را خریداری کنند، سپس یک دستگاه کامپیوتری برای انجام محاسبات و تایید تراکنش ها تهیه کنند و سپس با نصب و راه اندازی نرم افزار شبکه، به تایید تراکنش ها بپردازند و از شبکه پاداش دریافت کنند. شایان ذکر است که در مکانیسم PoS نیاز به خرید دستگاه کامپیوتری قوی نیست و می توان با یک لپ تاپ با مشخصات فنی نسبتا خوب و ارتباط قوی با اینترنت نیز به عنوان یکی از نودهای شبکه فعالیت کرد.
در مکانیسم گواه اثبات سهام کاربران می توانند بدون راه اندازی نود، از شبکه پاداش دریافت کنند. در اکثر شبکه های بلاکچینی مبتنی بر POS کاربران می توانند با سپرده گذاری تعداد کوین دلخواه خود در یکی از استخرهای استیکینگ شبکه، در سود استخر سهیم شوند و پاداش خود را به صورت رمزارز بومی شبکه را دریافت کنند.
هنگامی که کاربران تصمیم می گیرند به عنوان یکی از نودهای شبکه های مبتنی بر گواه اثبات سهام فعالیت کنند، یکی از مهمترین موضوعات برای آن ها میزان بازدهی کوین های سپرده گذاری شده است. به طور کلی در اکثر شبکه های PoS نرخ بازدهی با استفاده از ۲ فاکتور نرخ تورم و میزان کارمزد شبکه تعیین می شود. میزان سود در شبکه های PoS براساس نرخ سود سالانه (APR) بیان می شود که در ادامه آن را تشریح می کنیم.
برای استیکینگ ارزهای دیجیتال، کاربران همیشه به دنبال امن ترین، کارآمدترین و تضمین شده ترین مسیر سرمایه گذاری هستند. APR یا نرخ درصدی سالانه، تعیین کننده ترین و مهمترین عنصر کلیدی در Staking است، زیرا نشان می دهد که یک کاربر چقدر سود برای دارایی های سپرده گذاری شده خود در یک سال دریافت می کند. APR به صورت زیر محاسبه می شود:
محاسبه بهره ساده (Simple Interest)، بسیار به صورت زیر است.

برای درک کامل نحوه محاسبه APR، ابتدا باید با نحوه محاسبه تورم آشنا شویم. نرخ تورم در هر شبکه متفاوت است و می تواند بسته به فاکتورهای مختلف مانند تعداد کاربران شبکه تغییر کند؛ اما می توان این میزان را از تقسیم تعداد کل کوین ها ایجاد شده در یک سال بر تعداد کوین های موجود بدست آورد؛ به طور مثال فرض کنید در یک شبکه عرضه فعلی یک کوین ۱۰۰۰ واحد و نرخ تورم آن ۱۰ درصد است، در این صورت عرضه سالانه ۱۰۰ کوین خواهد بود. این ۱۰۰ کوین بر اساس نسبت کوین هایی که نودهای شبکه در آن استیک کرده اند، به عنوان پاداش بین سهام داران توزیع می شوند.
نرخ کارمزد جامعه در هر شبکه متفاوت است؛ اما معمولا از ۲ درصد به بالا لحاظ می شود. این کارمزد بین اعضای جامعه توسعه دهنده شبکه تقسیم می شود.
شاخص کوین های استیک شده برابر است با تعداد رمزارزهایی که در شبکه استیک شده به تعداد کل رمزارزها، به طور مثال اگر در یک شبکه ۱۰۰۰ واحد کوین در حال گردش وجود داشته باشد و ۵۰۰ واحد از آن در شبکه سپرده گذاری شده باشد، نرخ کوین های استیک شده برابر است با ۵۰ درصد.
کاربرانی که قصد سپرده گذاری دارایی های خود در شبکه های مبتنی بر PoS را دارند، می توانند با مراجعه به سایت stakingrewards از نرخ بهره سالانه شبکه مد نظر خود آگاه شوند.
گواه اثبات سهام در واقع یک راه دیگر برای اعتباربخشی به تراکنش ها و برقرار کردن توافق توزیع شده است. هدف گواه اثبات کار و گواه اثبات سهام یکسان است ولی فرایند رسیدن به این هدف متفاوت است.
در روش گواه اثبات کار برای ایجاد هر بلاک باید قدرت پردازشی بسیار بالایی صرف شود. در نتیجه مصرف برق در این روش بسیار بالاست. اما در روش گواه اثبات سهام، نیازی به تجهیزات پیچیده برای حل توابع ریاضی و رسیدن به هش معتبر برای ایجاد بلاک جدید نیست. در مراجع بسیاری، استفاده از روش PoS را مساوی با صرفه جویی ۹۹ درصدی مصرف انرژی در مقایسه با روش PoW می دانند.
یکی دیگر از تفاوت های اساسی، ورود آسان عامه مردم برای مشارکت در شبکه های PoS است. برای ورود به شبکه های PoW مانند بیت کوین، نیاز به سرمایه اولیه بالایی دارد. خرید دستگاه های ماینر، تامین انرژی برای راه اندازی آن ها و همچنین تعمیرات و نگهداری از این تجهیزات حساس، عمدتا هزینه بر بوده و همه افراد قادر به مشارکت در این شبکه ها نیستند. اما در مورد PoS اینطور نیست. تقریبا در این روش نیازی به سرمایه اولیه نیست و در نتیجه افراد بیشتری می توانند در شبکه مشارکت کنند.
هرچند در الگوریتم PoS احتمال حمله ۵۱ درصد به صورت کامل از بین نمی رود با این حال احتمال آن بسیار کاهش می یابد. زیرا در این روش، فرد یا گروه مهاجم باید بخش قابل توجهی از دارایی خود را در معرض ریسک قرار دهند. همچنین پس از وقوع این حمله، قیمت رمز ارز این شبکه قطعا کاهش جدی کرده و این افراد از این حیث نیز متضرر خواهند شد. در نتیجه، این حمله توجیه اقتصادی نداشته و افراد انگیزه اقتصادی برای انجام این کار ندارند.
| Proof of Stake | Proof of Work |
|---|---|
| به سازندگان بلوک اعتبار دهنده می گویند | به سازندگان بلاک ماینر می گویند |
| مشارکت کنندگان باید دارای کوین یا توکن باشند تا اعتبارسنج شوند | مشارکت کنندگان باید تجهیزات و برق بخرند تا ماینر شوند |
| انرژی کارآمد | نا کارآمدی انرژی |
| امنیت از طریق کنترل جامعه | امنیت قوی به دلیل نیاز اولیه گران قیمت |
| اعتبار سنجی ها کارمزد تراکنش ها را به عنوان پاداش دریافت می کنند | ماینرها پاداش بلوک دریافت می کنند |
انواع الگوریتم های اجماع گواه اثبات سهام (PoS)
الگوریتم گواه اثبات سهام یک ایده کلی برای رسیدن به اجماع در یک شبکه بلاکچین است. اما برای اجرای آن، معماری ها و ساز و کارهای وجود دارند که هر شبکه بسته به نیازهای خود از یکی از این ساز و کارها استفاده می کند. در این بخش برخی از مشهورترین روش های PoS را معرفی می کنیم.
الگوریتم اجماع Delegated Proof of Stake یا گواه اثبات سهام نیابتی که در ابتدا به عنوان راهکاری برای رفع مشکل مقیاس پذیری بیت کوین مطرح شد، اکنون در بسیاری از شبکه های شناخته شده استفاده می شود.
در این روش، افرادی به عنوان نماینده از طرف سپرده گذاران، وظیفه ایجاد بلاک جدید را برعهده می گیرند. شبکه EOS از شبکه های بلاکچینی است که از این روش استفاده می کند. این روش به اختصار DPoS نامگذاری شده است. این روش در واقع یک سیستم مبتنی بر دموکراسی است؛ به عبارتی، به جای آنکه نودهای یک شبکه، خود تراکنش ها را تایید کنند، افرادی را از میان خود انتخاب می کنند و کار تایید تراکنش ها و ایجاد بلاک ها را به این افراد منتخب، محول می کنند.
یکی از انتقادهایی که به روش DPoS می شود، متمرکز بودن آن است. هر کسی (برای مثال استخرها) که دارایی بیشتری را استیک کرده اند، رای آن ها وزن بیشتری خواهد داشت؛ اما در روش Random Proof of Stake که به اختصار آن را RPoS می گویند، انتخاب نودهای تایید کننده تراکنش ها، به صورت تصادفی انتخاب می شوند. در این روش، بلاک ها توسط نودهایی ایجاد می شود که به صورت تصادفی و رندوم انتخاب شده اند.
نقاط قوت و ضعف در الگوریتم گواه اثبات سهام (PoS)
هر الگوریتمی برای خود دارای نقاط ضعف و قدرت مخصوص به خود است که الگوریتم POS نیز از این بابت مستثنی نیست.
- مهمترین نقطه قوت این الگوریتم عدم نیاز به مصرف مقادیر زیادی انرژی است.
- عدم نیاز به تولید کوین های بیشتر به منظور پاداش دادن به ماینرها
- کاهش خطر متمرکز شدن شبکه و حمله ۵۱ درصد
- عدم نیاز به خرید دستگاه های سخت افزاری و امکان برداشت موجودی استیک شده در هر زمان
- عدم تاثیر قیمت کوین شبکه در میزان درآمد کاربران آن
- به دلیل استیک کردن کوین در سیستم، گردش کوین ها محدود شده و کاربری آن کم می شود
- دسترسی کمتر به دارایی ها زیرا برای بدست آوردن سود بیشتر باید کوین ها را درون شبکه نگهداری کنید
شاید دوست داشته باشید

استارک ور (StarkWare) تأیید کل تاریخچه بلاکچین با ۱ مگابایت حجم ممکن ساخت!

ارتقای آلپنگلو (Alpenglow) در سولانا تأیید شد؛ تراکنشها بزودی با سرعت اینترنت نهایی میشوند

تراست ولت امکان معامله سهام های توکنیزه (RWA) را برای کاربران فعال کرد

کاناری کپیتال برای ETF اینجکتیو (INJ) ثبتنام کرد

کاردینال؛ اولین پروتکل دیفای بیت کوین بر بستر کاردانو

در ۲ ماه اخیر بیش از ۱۰٪ پروژهها ناپدید شدهاند!
اخبار
استارک ور (StarkWare) تأیید کل تاریخچه بلاکچین با ۱ مگابایت حجم ممکن ساخت!
شرکت StarkWare فناوری جدیدی اعلام کرده که «تصدیق بلوکهای بلاکچین بیتکوین از ابتدای پیدایش تا حال» را در قالب یک پرُف (proof) تقریباً ۱ مگابایتی ممکن میکند، البته نه به معنی دانلود کل تاریخچه تراکنشها، بلکه فقط هِدِر بلوکها.
منتشر شده
5 ماه پیشدر
شهریور 21, 1404توسط
روکو (Rocco)
شرکت استارکور (StarkWare) که در زمینه فناوری پیشرفته دانش صفر (Zero-Knowledge یا ZK) تخصص دارد، از یک دستاورد بزرگ رونمایی کرده است که میتواند اساس تعامل کاربران با شبکه بیتکوین را دگرگون کند. این شرکت موفق به ساخت یک اثبات تأیید (Verification Proof) مبتنی بر دانش صفر از کل بلاکچین بیتکوین شده است که به طرز شگفتانگیزی سبک بوده و به راحتی بر روی دستگاههای موبایل قابل اجراست. این نوآوری به هر کاربری اجازه میدهد تا به طور مستقل و بدون نیاز به سختافزارهای گرانقیمت، تاریخچه بیتکوین را اعتبارسنجی کند.
این اثبات که توسط استارکور توسعه داده شده، تنها ۱ مگابایت حجم دارد. این در حالی است که حجم کامل بلاکچین بیتکوین (Bitcoin) در حال حاضر از مرز ۶۸۰ گیگابایت فراتر رفته است. به گفته عبدالحمید بختا (Abdelhamid Bakhta)، مدیر اکوسیستم در استارکور، این تکنولوژی به کاربران امکان میدهد تا تراکنشها را در کمتر از ۱۰۰ میلیثانیه تأیید کنند. این پیشرفت، تحقق مدرن ایدهای است که برای اولین بار توسط ساتوشی ناکاموتو در وایتپیپر بیتکوین تحت عنوان تأیید پرداخت ساده شده (SPV) مطرح شد و اکنون موانع فنی و مالی را برای میلیونها کاربر از میان برمیدارد.

چگونه ۶۸۰ گیگابایت داده در ۱ مگابایت فشرده میشود؟
راز این فشردهسازی خارقالعاده در محتوای اثبات نهفته است. این فایل ۱ مگابایتی، تاریخچه کامل و جزئیات تمام تراکنشها را در خود جای نداده است؛ بلکه شامل تمام هدرهای بلاک (Block Headers) از اولین بلاک شبکه (بلاک جنسیس) تا به امروز است. هر هدر بلاک مانند یک شناسنامه برای آن بلاک عمل میکند و حاوی اطلاعات کلیدی زیر است:
- شماره نسخه (Version Number): نسخه نرمافزار بیتکوین که برای استخراج بلاک استفاده شده است.
- ارجاع به بلاک قبلی (Previous Block Reference): پیوندی رمزنگاریشده که زنجیره بلاکها را به هم متصل میکند.
- برچسب زمانی (Timestamp): زمان تقریبی ایجاد بلاک.
- اندازه بلاک (Block Size): حجم بلاک.
- نانس (Nonce): عدد تصادفی که ماینرها برای حل معمای محاسباتی و افزودن بلاک به دفتر کل، آن را پیدا میکنند.
با در اختیار داشتن زنجیرهای از این هدرها، یک کاربر میتواند به طور مستقل و با اطمینان بالا، صحت و اعتبار کل تاریخچه شبکه را بدون نیاز به دانلود صدها گیگابایت داده، بررسی کند.

این دستاورد در زمانی ارائه میشود که جامعه بیتکوین درگیر یکی از مهمترین بحثهای داخلی خود، یعنی چالش حفظ تمرکززدایی (Decentralization) در مقابل رشد روزافزون حجم بلاکچین است. یکی از ارزشهای بنیادین بیتکوین این است که اجرای یک نود کامل (Full Node) برای هر کسی با یک کامپیوتر شخصی معمولی امکانپذیر باشد. این دسترسی آسان، تضمینکننده امنیت و مکانیزم اجماع شبکه است که توسط هزاران اپراتور نود مستقل در سراسر جهان اجرا میشود.
با این حال، ظهور پدیدههایی مانند اُردینالز و اینسکریپشنها که امکان ذخیرهسازی دادههای غیرپولی (مانند تصاویر و متن) را روی بلاکچین (Blockchain) فراهم میکنند، این اصل را به چالش کشیدهاند. منتقدان معتقدند این روند باعث «پفکردن» بلاکچین شده و با افزایش سرسامآور حجم دفتر کل توزیع شده (DLT)، نیازمندیهای سختافزاری برای اجرای نود را بالا میبرد. اگر اجرای نود بیش از حد گران شود، شبکه به سمت تمرکزگرایی پیش خواهد رفت و تنها شرکتهای بزرگ و مراکز داده توانایی مشارکت در آن را خواهند داشت که این امر کاملاً با فلسفه وجودی بیتکوین در تضاد است.

بهروزرسانی Bitcoin Core و طغیان جامعه
این تنش با اعلام برنامههای مربوط به بهروزرسانی آینده نرمافزار Bitcoin Core 30 که برای انتشار در ماه اکتبر برنامهریزی شده، به نقطه جوش خود رسیده است. توسعهدهندگان Bitcoin Core (که نرمافزار مورد استفاده حدود ۸۰٪ از نودهای شبکه است) قصد دارند محدودیت OP_Return را حذف کنند. این قابلیت در حال حاضر حجم دادههای غیرپولی قابل جاسازی در تراکنشها را به ۸۰ بایت محدود میکند که برای ذخیره اکثر محتواهای چندرسانهای امروزی بسیار ناچیز است.
این تصمیم پیشنهادی، موجی از مخالفت را برانگیخته و باعث یک جهش تاریخی در استفاده از Bitcoin Knots شده است. Bitcoin Knots یک نرمافزار جایگزین برای نود بیتکوین است که قابلیتهای شخصیسازی بیشتری را به اپراتورها میدهد؛ از جمله این امکان که خودشان برای میزان دادههای OP_Return که مایل به ذخیره و بازنشر آن هستند، محدودیت تعیین کنند. آمارها نشان میدهد سهم بازار نودهای Knots از حدود ۱٪ در پایان سال ۲۰۲۴، با یک رشد تقریباً عمودی، به نزدیک ۲۰٪ در سال ۲۰۲۵ رسیده است که نشاندهنده واکنش شدید بخشی از جامعه به مسیر پیش روی توسعه بیتکوین است. در این میان، راهکار استارکور میتواند فارغ از این جدالها، قدرت تأیید مستقل را به دست تکتک کاربران بازگرداند.
آموزش
تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟
تقویم اقتصادی مثل یک “برنامهریزی خبری” برای بازار است. اگر به آن توجه نکنید، ممکن است در لحظه انتشار اخبار مهم با حرکتهای ناگهانی و شدید قیمت غافلگیر شوید. استفاده درست از آن کمک میکند ریسک معاملات را مدیریت کنید و حتی فرصتهای سودآور پیدا کنید.
منتشر شده
5 ماه پیشدر
شهریور 21, 1404توسط
روکو (Rocco)
اگر معاملهگر یا فعال بازارهای مالی باشید، حتما تجربه کردهاید که یک خبر اقتصادی میتواند ظرف چند دقیقه بازار را زیر و رو کند. مثلا اعلام نرخ بیکاری آمریکا یا تصمیم فدرال رزرو درباره نرخ بهره کافی است تا قیمت دلار، طلا یا حتی بیت کوین نوسان شدیدی پیدا کند. در چنین شرایطی، دانستن زمان دقیق این رویدادها میتواند مرز میان یک معامله سودآور یا پشیمانکننده باشد.
اینجاست که تقویم اقتصادی به عنوان یک ابزار به کمک شما میآید. ابزاری که تمام اتفاقات مهم اقتصادی و مالی جهان را در یک جدول زمانی مشخص نمایش میدهد و به شما کمک میکند همیشه چند قدم جلوتر از بازار باشید. اگر میخواهید بدانید تقویم اقتصادی دقیقا چیست، چه اجزایی دارد و چطور باید از آن استفاده کنید، این مطلب را از دست ندهید.
تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست؟
یک لیست زمانبندیشده از اعلامیههای اقتصادی، دادههای کلان، سخنرانیهای مقامات مالی و انتشار شاخصهای اقتصادی مثل نرخ بهره، تورم، بیکاری، تولید ناخالص داخلی و … است. علاوه بر این معمولاً زمان بیانیه های بانک مرکزی، سخنرانی های سیاست گذاران پولی و انتخابات را فهرست می کند.
بیشتر تقویم های اقتصادی منتشر شده شامل نوع داده مثل نرخ بیکاری، نتیجه قبلی که منتشر شده بود و انتظارات اجماع بازار برای نتیجه آتی می شوند. باید توجه داشت که نوع انتشار به طور کلی بسته به اینکه چه تاثیری می تواند داشته باشد؛ بصورت زیاد، متوسط، کم یا بدون تاثیر، کد گذاری می شود.
برای مثال، تصور کنید بانک مرکزی اروپا (ECB) قرار است درباره نرخ بهره (Interest Rate) جلسه برگزار کند. این تصمیم میتواند ارزش یورو را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. اگر شما معاملهگر بازار فارکس باشید و این تاریخ را ندانید، ممکن است در میانه یک معامله ناگهان با نوسانی شدید روبهرو شوید و فرصت مدیریت آن را از دست بدهید. اما وقتی به تقویم اقتصادی نگاه میکنید، میبینید که این رویداد دقیقا چه روز و ساعتی اتفاق میافتد و میتوانید از قبل برایش برنامهریزی کنید.
تقویم اقتصادی نه فقط برای معاملهگران حرفهای، بلکه برای هر فردی که در بازارهای مالی فعالیت میکند (از بورس و فارکس گرفته تا ارزهای دیجیتال) یک ابزار ضروری است. حتی سرمایهگذاران بلندمدت هم با نگاه به این تقویم میتوانند تصمیمهای دقیقتری برای مدیریت پرتفوی خود بگیرند.
اگر انتشار داده اقتصادی تأثیر کمی داشته باشد، آنگاه جفت ارز حرکتی نداشته و یا واکنشی جزیی نسبت به نتیجه از خود نشان خواهد داد. اما اگر در رویدادی با تأثیر متوسط، نتیجه نهایی با چیزی که انتظار می رفت خیلی تفاوت داشته باشد، باعث می شود جفت ارز به میزان بیشتری تغییر کند. زمانی که انتشار داده ها به طور قابل توجهی بیشتر یا کمتر از نتیجه مورد انتظار بازار باشند، به خصوص زمانی که صحبت از داده هایی با تأثیر بالا باشد، جفت ارز مرتبط تمایل بیشتری به حرکت دارد و بازار نوسانات قابل توجهی را در این فرآیند تجربه می کند.
چرا تقویم اقتصادی مهم است؟
- تقویم اقتصادی مانند یک نقشه راه است که مسیر حرکت بازارها را روشنتر میکند و شما را از غافلگیریهای ناگهانی نجات میدهد. به این ترتیب شما میتوانید تصمیمات معاملاتی خودتان را بر پایه اطلاعات موثق بگیرید.
- انتشار دادههای اقتصادی میتواند باعث نوسانات شدید در بازارهای مالی شود. برای مثال، اگر نرخ تورم بالاتر از حد انتظار اعلام شود، سرمایهگذاران انتظار افزایش نرخ بهره خواهند داشت و همین موضوع میتواند بازار سهام یا ارزهای دیجیتال را تحت تاثیر قرار دهد.
- بدون تقویم اقتصادی، بسیاری از تصمیمها بر اساس حدس و گمان گرفته میشود. معاملهگرانی که فقط با تحلیل تکنیکال کار میکنند، ممکن است در لحظه انتشار یک خبر بزرگ، گرفتار نوسانات غیرمنتظره بازار شوند. در حالیکه کسی که تقویم اقتصادی را دنبال میکند، میداند چه زمانی باید محتاطتر باشد یا حتی برای شکار فرصتهای جدید آماده شود.
- یکی از مهمترین مزیتهای تقویم اقتصادی، مدیریت ریسک است. اگر قبل از انتشار یک داده مهم پوزیشن باز دارید، میتوانید حجم معاملات خود را کاهش دهید، حد ضرر تنظیم کنید یا حتی معامله را ببندید تا از ضررهای سنگین جلوگیری شود.
- استفاده از تقویم اقتصادی به شما امکان میدهد استراتژیهای کوتاهمدت و بلندمدت خود را بر اساس دادههای واقعی طراحی کنید. به این ترتیب، معاملات شما نظم بیشتری پیدا میکند و احتمال موفقیت بالاتر میرود.
- بسیاری از ضررها به دلیل تصمیمات عجولانه و احساسی اتفاق میافتد. وقتی بدانید چه چیزی در راه است، آرامش بیشتری خواهید داشت و کمتر اسیر ترس یا طمع میشوید.
اجزای اصلی یک تقویم اقتصادی
وقتی وارد یک تقویم اقتصادی مثل Trading Economics یا Investing.com میشوید، در نگاه اول ممکن است جدول شلوغی ببینید که پر از عدد و کلمه است. اما اگر بدانید هر ستون چه معنایی دارد، کار با آن بسیار ساده خواهد شد. در ادامه تکتک اجزای اصلی این جدول که از وبسایت تریدینگ اکونومیکس آورده شده را توضیح میدهیم.

در قسمت بالای جدول بخشی برای فیلتر کردن نتایج آورده شده است. گزینه «Recent» فیلتری برای نشان دادن رویدادهای اخیر است و فقط موارد نزدیک به زمان فعلی را نشان میدهد. اگر میخواهید مثلا رویدادهای اقتصادی چند ماه دیگر را ببینید کافی است این فیلتر را تغییر دهید.
با استفاده از گزینه «Impact» شما میتوانید این رویدادهای اقتصادی را بر اساس سطح اهمیت آن ها دستهبندی کنید. تریدینگ اکونومیکس سه دستهبندی دارد. رویدادهای یک ستاره، دو ستاره و سه ستاره که طبیعتا اهمیت آن ها بر اساس تعداد ستاره افزایش مییابد.
قسمت «Countries» امکان فیلتر کردن بر اساس کشور یا اقتصاد موردنظر را فراهم میکند. مثلا اگر قصد دارید فقط شاخصهای اقصتادی کلان آمریکا را ببینید، کافی است روی این گزینه کلیک کرده و «United States» را انتخاب کنید.
فیلتر «Category» دستهبندی رویدادها را نمایش میدهد. مثلا شما میتوانید در این فیلتر گزینه «Prices & Inflation» را انتخاب کرده و فقط دادههای تورمی را مشاهده کنید.
بخش «UTC +3:30» نیز برای تعیین منطقه زمانی است. شما میتوانید منطقه زمانی خودتان (تهران-ایران) را تنظیم کنید تا ببینید دقیقا رویداد موردنظرتان در چه ساعتی به وقت ایران رخ میدهد.
- تاریخ و ساعت
اولین چیزی که در تقویم اقتصادی به چشم میآید، ستون زمان انتشار است. در این بخش دقیقا مشخص میشود که هر رویداد چه روز و ساعتی منتشر خواهد شد. اهمیت این قسمت بسیار بالاست، چون بازارها معمولا درست در همان لحظه انتشار خبر واکنش نشان میدهند. مثلا اگر در ساعت ۴:۰۰ صبح «شاخص اعتماد مصرفکننده استرالیا» منتشر شود، معاملهگران بازار فارکس در همان دقیقه باید آماده واکنش باشند.
همانطور که گفتیم، ساعت تقویم معمولا بر اساس منطقه زمانی قابل تغییر است. مثلا شما میتوانید آن را روی «تهران (UTC+3:30)» تنظیم کنید تا دقیقاً با ساعت محلی خودتان هماهنگ باشد.
- کشور
در ستون بعدی، پرچم و کد کشور (مثلاً GB = بریتانیا، AU = استرالیا، MX = مکزیک) قرار دارد که نشان میدهد داده متعلق به کدام اقتصاد است. گاهی اوقات هم رویدادها مربوط به یک بلوک منطقهای خاص مثلا اروپا (EA = Euro Area) هستند. در این صورت آن داده را باید به عنوان یک شاخص منطقهای و نه مربوط به یک کشور واحد تفسیر کرد.
- عنوان رویداد
این ستون عنوان خبر یا شاخص اقتصادی را نشان میدهد. گاهی هم کنار این عنوان، مخفف ماه میلادی (مثل AUG، SEP) دیده میشود که نشان میدهد داده مربوط به کدام ماه است. شناخت هر شاخص اهمیت زیادی دارد، چون هرکدام اثر متفاوتی روی بازار میگذارند.
اما نکته مهم اینجاست که همه رویدادها عددی و آماری نیستند. بعضی از آن ها بیشتر کیفی هستند و باید با توجه به ماهیتشان تفسیر شوند. برای درک بهتر، به چند نمونه نگاه کنیم:
- شاخصهای آماری (عددمحور)
مثل نرخ بیکاری (Unemployment Rate)، شاخص قیمت مصرف کننده (CPI)، یا تولید ناخالص داخلی (GDP). اینها همیشه یک عدد مشخص دارند که میتوان آن را با مقدار قبلی و پیشبینی بازار مقایسه کرد.
- سخنرانیها (Speech)
مثلا «سخنرانی رئیس فدرال رزرو». این نوع رویداد عدد ندارد، بلکه مهم محتوای صحبتهاست. اگر لحن سخنران به سمت سیاست انقباضی (افزایش نرخ بهره) باشد، بازار واکنش منفی به داراییهای پرریسک نشان میدهد. اگر لحن انبساطی باشد، میتواند باعث رشد بازار سهام یا ارزهای دیجیتال شود.
- حراج اوراق (Auction)
مثل «حراج اوراق ۱۰ ساله آمریکا» یا «حراج اوراق خزانه ژاپن». اینجا اعداد مربوط به بازده (Yield) یا حجم اوراق فروختهشده اهمیت دارند. بالا رفتن بازده معمولا نشانه افزایش هزینه استقراض دولت و احتمال بالا رفتن نرخ بهره است.
- شاخصهای نظرسنجی و اعتماد (Survey/Confidence Index)
مثل «شاخص اعتماد مصرفکننده» یا «شاخص مدیران خرید (PMI)». اینها با پرسشنامه از فعالان اقتصادی یا مصرفکنندگان تهیه میشوند و بازتابدهنده چشمانداز آینده هستند.
ستون Previous نشاندهنده نتیجه گزارش قبلی است. مثلا اگر شاخص بیکاری ماه گذشته ۸٪ بوده، این عدد در ستون Previous نمایش داده میشود. این بخش برای مقایسه روند بسیار مهم است، چون بازار همیشه تغییرات نسبت به گذشته را در نظر میگیرد.
در قسمت (Consensus / Forecast) دو ستون پیشبینی تحلیلگران و اقتصاددانان درباره آن شاخص یا داده اقتصادی آورده میشود. اما چه تفاوتی با هم دارند؟
Consensus یا اجماع در واقع میانگین پیشبینی جمعی تحلیلگران، اقتصاددانها و موسسات مالی است. یعنی چندین منبع معتبر پیشبینی خود را درباره یک شاخص اعلام میکنند و تقویم اقتصادی میانگین یا اجماع آنها را نمایش میدهد.
Forecast گاهی به همان معنی Consensus به کار میرود، اما در بعضی تقویمها (مثل Trading Economics) یک تفاوت کوچک دارد:
- Forecast معمولاً پیشبینی اختصاصی خود سایت یا موسسه منتشرکننده تقویم است.
- در حالی که Consensus نماینده پیشبینی کلی بازار و تحلیلگران مختلف است.
در ستون (Actual) مقدار واقعی در لحظه انتشار خبر بهروزرسانی میشود و عدد واقعی گزارش را نشان میدهد. در حقیقت، مهمترین بخش برای معاملهگران همین ستون است، چون مستقیما رفتار بازار را شکل میدهد.
بعضی تقویمها مثل Trading Economics در کنار هر شاخص نمودارهای کوچکی نمایش میدهند. این نمودار روند تاریخی آن شاخص را نشان میدهد (مثلا تغییرات نرخ بیکاری در چند ماه گذشته). با نگاه سریع به این بخش میتوانید متوجه شوید وضعیت در حال بهبود یا بدتر شدن است.

طبق ستون اول متوجه میشویم که شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) آمریکا ساعت ۴ بعد از ظهر به وقت محلی منتشر میشود. به طور کلی، شاخصهای اقتصادی را میتوان در بازه زمانیهای مختلفی ارزیابی کرد. منظور از MoM بازه زمانی ماهانه است و YoY تغییرات کل یک سال نسبت به سال قبل را نشان میدهد.
در سطر اول که مربوط به شاخص PPI اصلی در بازه ماهانه است، میبینیم که مقدار قبلی ۰.۹٪ ثبت شده است. این یعنی در ماه گذشته قیمت تولیدکنندهها نسبت به ماه ماقبلش ۰.۹٪ افزایش داشته است. در ستون Forecast پیشبینی تریدینگ اکونومیکس برای این ماه ۰.۳٪ است و Consensus که میانگین پیشبینی اقتصاددانان و تحلیلگران مختلف را نشان میدهد ۰.۴٪ ثبت شده است. مقدار Actual یا واقعی هم هنوز منتشر نشده و به همین دلیل این ستون خالی مانده و در لحظه انتشار شاخص پر میشود.
چطور از تقویم اقتصادی استفاده کنیم؟
این بخش مهمترین قسمت مقاله است، چون فقط دانستن اینکه رویدادها چه زمانی هستند کافی نیست؛ باید بدانید چطور از این اطلاعات استفاده کنید.
- برنامهریزی هفتگی: در ابتدای هفته به تقویم اقتصادی نگاه کنید و رویدادهای مهم (مثل NFP یا تصمیم نرخ بهره) را علامت بزنید. این کار به شما کمک میکند از قبل آماده باشید.
- ترکیب با تحلیل تکنیکال: اگر میبینید یک خبر مهم نزدیک است، سطوح حمایت و مقاومت نمودار را بررسی کنید. مثلا اگر خبر منفی بیاید و بازار به حمایت نزدیک باشد، احتمال شکستن حمایت بیشتر میشود.
- استراتژی معاملاتی متناسب با خبر: بعضی معاملهگران قبل از انتشار خبر، از بازار خارج میشوند تا ریسک نکنند. برخی دیگر ترجیح میدهند منتظر بمانند و پس از انتشار داده و مشخص شدن جهت بازار وارد معامله شوند.
- مدیریت حجم و حد ضرر: در زمانهایی که احتمال نوسان شدید وجود دارد، بهتر است حجم معامله کمتر شود یا حد ضرر نزدیکتر قرار بگیرد.
- ثبت تجربهها: بهترین راه برای یادگیری استفاده از تقویم اقتصادی، تجربه شخصی است. بعد از هر رویداد مهم یادداشت کنید بازار چگونه واکنش نشان داد و استراتژی شما چقدر موفق بود.
تقویم اقتصادی را از کجا ببینیم؟
امروزه دهها وبسایت معتبر وجود دارد که تقویم اقتصادی رایگان و بهروزی ارائه میدهند. برخی از بهترین منابع عبارتاند از:
- Trading Economics: همه رویدادها، نرخ بهره، قیمتها و تورم، بازار کار، رشد تولید ناخالص داخلی، تجارت خارجی، دولت، اعتماد تجاری، احساسات مصرفکننده، بازار مسکن.
- Investing.com: تقویم اقتصادی همزمان با اعلام رویدادهای اقتصادی، شاخصها را دریافت کنید و تأثیر فوری آنها بر بازار جهانی را مشاهده کنید – از جمله رویدادهای قبلی، …
- Forex Factory: با تقویم اقتصادی فارکس محور، رویدادهای تأثیرگذار بر بازار را خیلی قبل از وقوع پیشبینی کنید.
- TradingView: تقویم اقتصادی آخرین و رویدادهای اقتصادی آینده را نشان میدهد که میتوانند بر داراییها، مناطق و بازارهای جهانی خاصی تأثیر بگذارند.
- FXStreet: تقویم اقتصادی لحظهای، رویدادها و شاخصهای اقتصادی سراسر جهان را پوشش میدهد.
- MyFxBook: تقویم اقتصادی به صورت آنی که تمام رویدادها و اطلاعیههای اقتصادی را پوشش میدهد. مقادیر تاریخی، قبلی، اجماعی و واقعی هر شاخص را مشاهده کنید.
همچنین بروکرهای فارکس هم معمولاً تقویم اقتصادی روی سایت خود دارند.
در انتها
تقویم اقتصادی مثل یک “برنامهریزی خبری” برای بازار است. اگر به آن توجه نکنید، ممکن است در لحظه انتشار اخبار مهم با حرکتهای ناگهانی و شدید قیمت غافلگیر شوید. استفاده درست از آن کمک میکند ریسک معاملات را مدیریت کنید و حتی فرصتهای سودآور پیدا کنید. در دنیایی که ثانیهها حرف اول را میزنند، اطلاع از آنچه در راه است، برگ برنده شماست. با استفاده منظم از این ابزار، دیگر از نوسانات ناگهانی غافلگیر نخواهید شد و میتوانید با اطمینان بیشتری برای آینده سرمایهگذاری خود برنامهریزی کنید.
به یاد داشته باشید، موفقیت در بازارهای مالی تنها به تحلیل نمودارها محدود نمیشود. تسلط بر اطلاعات و درک وقایع کلان اقتصادی، مکمل تحلیل تکنیکال است و شما را در مسیری قرار میدهد که به جای دنبال کردن بازار، آن را پیشبینی کنید. به همین خاطر توصیه میکنیم که از همین امروز، استفاده از تقویم اقتصادی را به یکی از عادتهای معاملاتی خود تبدیل کنید.
سودآوری و معامله گری بصورت مداوم در بازار می تواند بسیار چالش برانگیز باشد، و واقعیت مسلم این است که اکثر معامله گران خرد معمولا پول خود را در این بازار از دست می دهند. با این وجود، با یک برنامه معاملاتی جامع، ابزارهای مناسب و دانش کافی از بازار ارز، شانس موفقیت شما به عنوان یک معامله گر به میزان قابل توجهی افزایش می یابد.

استارک ور (StarkWare) تأیید کل تاریخچه بلاکچین با ۱ مگابایت حجم ممکن ساخت!

تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟

ارتقای آلپنگلو (Alpenglow) در سولانا تأیید شد؛ تراکنشها بزودی با سرعت اینترنت نهایی میشوند

تراست ولت امکان معامله سهام های توکنیزه (RWA) را برای کاربران فعال کرد

اندیکاتور ATR چیست و چه کاربردی در تحلیل تکنیکال دارد؟

۹ عادت مالی که افراد منظم را به ثبات و آزادی مالی میرساند

کاناری کپیتال برای ETF اینجکتیو (INJ) ثبتنام کرد

کاردینال؛ اولین پروتکل دیفای بیت کوین بر بستر کاردانو

هر اونس چند گرم طلای ۱۸ عیار است؟ تبدیل ساده انس به گرم طلا

آیا تحلیل تکنیکال بهتنهایی در بازار رمز ارزها سودآور است؟

کوینبیس توکن اتنا (ENA) را به رودمپ خود اضافه کرد

در ۲ ماه اخیر بیش از ۱۰٪ پروژهها ناپدید شدهاند!

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت پنجم (آخر)

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت چهارم

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت سوم

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت دوم

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت اول

مستند دیپ وب (Deep Web) 2015

مستند شغل داخلی (Inside Job) بحران مالی

مارجین کال (Margin Call)

فیلم بازیکن شماره یک آماده (Ready Player One)

فیلم مرد آزاد (Free Guy)
![مستند کریپتوپیا [Cryptopia]، بیت کوین، بلاکچین و آینده اینترنت](https://investorent.xyz/wp-content/uploads/مستند-کریپتوپیا-Cryptopia-80x80.webp)
مستند کریپتوپیا (Cryptopia)



برای ارسال نظر باید وارد شوید ورود