بلاکتوپیا
اوراکل بلاکچین (Blockchain Oracles) چیست؟
اوراکل ها خدمات واسطه ای هستند که اطلاعات و داده های مختلف را از دنیای واقعی به بلاکچین و قرارداد های هوشمند وارد می کنند. به عبارت ساده تر اوراکل ها پلی میان قرارداد های هوشمند و داده های خارج از بلاکچین هستند.
منتشر شده
3 سال پیشدر
توسط
روکو (Rocco)
مفهوم اوراکل (Oracle) را می توان با توجه به فضای مورد بحث، به شیوه های مختلفی تعریف کرد. در فضای بلاکچین، اوراکل اساسا یک منبع داده است که به عنوان یک پل ارتباطی بین قرارداد های هوشمند بلاکچین و دیگر منابع خارجی مورد استفاده قرار می گیرد. به طور تخصصی تر می توان گفت که یک اوراکل عاملی است که نه تنها با منابع داده خارجی ارتباط برقرار می کند، بلکه به تایید و بررسی صحت داده های فراهم شده نیز می پردازد.
نقش اوراکل (Oracles) در بلاکچین (Blockchain) چیست؟
اوراکل ها مکانیسمی به منظور فراهم کردن اطلاعات مهم و قابل اعتماد برای قراردادهای هوشمند هستند که این قرارداد ها هم به نوبه خود وظایف معینی را انجام می دهند. پس مفهوم اوراکل در فضای بلاکچین کمی با فناوری های دیگر متفاوت است.
اهمیت آن ها بر این حقیقت استوار است که قرارداد های هوشمند بلاکچینی تنها قادر به دسترسی به داده هایی هستند که در داخل زنجیره آن ها قرار گرفته است. بنابراین آن ها به عنوان یک ابزار ارتباطی ایفای نقش می کنند که رویداد های جهان واقعی را به داده های دیجیتال تبدیل کنند.
اوراکل ها مسیری را برای اکو سیستم غیر متمرکز وب ۳.۰ مهیا می کنند تا بتوان از این طریق آن ها به منابع داده های موجود، سیستم های سنتی و محاسبات پیشرفته دسترسی داشت.
شبکه های غیر متمرکز (DONs) امکان شناخت قرارداد های هوشمند ترکیبی را فراهم می کنند. این قرارداد ها بستری را در اختیار ما قرار می دهند تا بتوان کد آنچین یا درون زنجیره و زیرساخت آفچین یا بیرون زنجیره ای را برای پشتیبانی از برنامه های غیرمتمرکز (DApps) ترکیب کرد و به رویداد های دنیای واقعی و سیستم های سنتی واکنش نشان داد.
به عنوان مثال، بیایید فرض کنیم که هستی و آزاده قصد دارند تا بر روی نتیجه یک مسابقه ورزشی شرط بندی کنند. هستی به میزان ۲۰ دلار بر روی تیم A شرط بندی می کند و آزاده به میزان ۲۰ دلار بر روی تیم B و در مجموع به میزان ۴۰ دلار به واسطه یک قرارداد هوشمند در طول این فرایند نگهداری می شود.
هنگامی که بازی به اتمام می رسد، چگونه قرارداد هوشمند متوجه می شود که باید منابع مالی را در اختیار آزاده قرار دهد یا هستی؟ پاسخ این سوال بدین صورت است که این قرارداد به یک مکانیسم اوراکل برای دسترسی داشتن به نتایج دقیق برون زنجیره ای نیاز دارد تا این اطلاعات را به شیوه ای ایمن و قابل اعتماد به بلاکچین برساند.
رفع مشکل بلاکچین توسط اوراکل ها
مشکلات اوراکل در بلاکچین نشان دهنده یک محدودیت بنیادین از قراردادهای هوشمند است. این قرارداد ها توانایی ذاتی تعامل داشتن با داده ها و سیستم های موجود در بیرون از محیط بلاکچین بومی خود را ندارند. منابع خارج از بلاکچین به صورت آفچین یا برون زنجیره ای به حساب می آیند، این در شرایطی است که داده هایی که در درون بلاکچین ذخیره شده اند به صورت آنچین یا درون زنجیره ای در نظر گرفته می شوند.
با قطع کردن عمدی این بستر از سیستم های خارجی، بلاکچین ها با ارزش ترین ویژگی های خود مانند اجماع قوی اعتبار تراکنش های کاربر، جلوگیری از حملات، هزینه مازاد و کاهش میزان زمان از دسترس خارج بودن شبکه را برای ما به ارمغان می آورند. تعامل ایمن با سیستم های خارج از زنجیره یک بلاکچین به زیر ساخت اضافه ای تحت عنوان اوراکل برای ایجاد پلی بین دو محیط نیاز دارد.
حل کردن مشکل اوراکل در بلاکچین از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. اکثر کاربرد های بلاکچین در برنامه های ساخته شده بر بستر شبکه های مختلف خلاصه شده است؛ به طور مثال پلتفرم های امور مالی غیر متمرکز (Defi) بر بستر قرارداد های هوشمندی ایجاد می شوند که برای اجرای صحیح مکانیسم های خود به گرفتن داده ها از دنیای واقعی و رویدادهایی که به صورت آفچین اتفاق می افتند، نیاز دارند.
بدین ترتیب اوراکل ها می توانند با حفظ جنبه های امنیتی ارزشمند بلاکچین، یک درگاه جهانی از منابع بیرون زنجیره ای را به منظور گسترش کاربردهای صنعت بلاکچین، برای این صنعت فراهم کنند. صنایع بزرگ از ترکیب اوراکل ها و قرارداد های هوشمند و کاربرد هایی از جمله قیمت دارایی ها در امور مالی، اطلاعات آب و هوا برای بیمه، قابلیت تصادفی درون بازی ها، حسگرهای اینترنت اشیا (IoT) برای زنجیره تامین، احراز هویت برای دولت و غیره منفعت می برند.
با توجه به اینکه داده های ارسال شده از اوراکل ها به بلاکچین ها تاثیر مستقیمی بر روی نتایج حاصل شده از قرارداد های هوشمند دارد، صحیح بودن مکانیسم مورد استفاده برای اطمینان حاصل کردن از اجرای دقیق توافقنامه به صورت مورد انتظار ما، از اهمیت بالایی برخوردار است.
لزوم استفاده از اوراکل های غیر متمرکز
مکانیسم های اوراکل در بلاکچین با استفاده از یک موجودیت متمرکز برای تحویل دادن داده به قرارداد هوشمند، نشان دهنده نقطه ضعف بزرگی است.
این امر به از بین رفتن کل کاربرد غیر متمرکز سازی بلاکچین منجر می شود. اگر یک اوراکل واحد در این مثال به صورت آفلاین در بیاید، قرارداد هوشمند دیگر به داده های مورد نیاز برای اجرای صحیح دسترسی نخواهد داشت و یا به صورت نادرست و بر اساس داده های قدیمی به کار خود ادامه می دهد.
بدتر از این می توان به این نکته اشاره کرد که در صورت بروز اختلال در یک اوراکل واحد، ممکن است داده هایی که به صورت آنچین تحویل داده می شوند بسیار نادرست بوده و به اجرای غلط و حاصل شدن نتایج نادرستی توسط قرارداد های هوشمند منجر شود. این رویداد معمولا تحت عنوان مشکل “زباله ورودی، زباله خروجی” شناخته می شود که طی آن، ورودی نادرست به دریافت خروجی نادرست منتهی می شود.
علاوه بر این، با توجه به اینکه تراکنش های بلاکچین خودکار بوده و غیر قابل تغییر هستند، نتایج یک قرارداد هوشمند مبتنی بر داده نادرست نیز غیر قابل بازگردانی است.
این بدان معناست که منابع مالی کاربران به صورت دائمی از بین می رود. بنابراین اوراکل های متمرکز رویکرد مناسبی برای شروع کار برنامه های غیر متمرکز نیستند.
برای حل مشکلات ناشی از متمرکز بودن اوراکل ها و تاثیر مستقیم آن ها بر فرایند های اجرایی در پلتفرم های دیفای، مکانیسم استفاده شده در تمامی اوراکل های غیر متمرکز باید از دستکاری در داده ها، غیر دقیق بودن اطلاعات و خارج شدن از دسترسی جلوگیری کنند. یک شبکه غیر متمرکز اوراکلی و یا به اختصار یک DON، چندین نود مستقل و چندین منبع داده قابل اعتماد را برای ایجاد غیر متمرکز سازی سراسری یا End-to-End ترکیب می کند.
شبکه چین لینک (Chainlink) یکی از اوراکل های غیر متمرکز است. بسیاری از DON های شبکه چین لینک مانند فیدهای قیمت چین لینک (Chainlink Price Feeds)، سه لایه از غیر متمرکز سازی در زمینه منبع داده، اپراتور مجزای نود و سطوح شبکه اوراکل را به صورت ترکیبی به کار می برند تا هرگونه نقطه شکستی را از بین ببرند.
فیدهای قیمت چین لینک تا به امروز و به واسطه همین رویکرد چند لایه غیر متمرکز سازی به تامین امنیت میلیارد ها دلار سرمایه در سراسر اکوسیستم های قرارداد هوشمند کمک کرده اند تا قراردادهای هوشمند بتوانند به صورت ایمنی به ورودی های داده در طول فرایند اجرای خود تکیه کنند.
انواع اوراکل در بلاکچین
با توجه به گستره وسیع منابع خارج از زنجیره، اوراکل های بلاکچین در اشکال و اندازه های مختلفی وجود دارند. قراردادهای هوشمند ترکیبی نه تنها به انواع مختلفی از داده و محاسبات خارجی احتیاج دارند، بلکه نیازمند مکانیسم های متنوعی برای تحویل و سطوح امنیتی نیز هستند.
به صورت کلی، هر یک از انواع اوراکل ها شامل ترکیبی از دریافتی ها، اعتبارسنجی، محاسبات مربوطه و تحویل داده به مقصد می شوند.
- اوراکل های ورودی
امروزه شناخته شده ترین نوع اوراکل در بلاکچین تحت عنوان اوراکل ورودی نام گذاری می شود، که داده ها را از دنیای واقعی (آفچین) دریافت کرده و آن را به یک شبکه بلاکچین و برای مصرف در قراردادهای هوشمند تحویل می دهد. سه نوع از اوراکل ها برای تامین فیدهای قیمت در شبکه چین لینک مورد استفاده قرار می گیرند تا قرارداد های هوشمند دیفای بتوانند به صورت آنچین به داده های امور مالی بازار دسترسی داشته باشند.
- خروجی
در نقطه مقابل اوراکل های ورودی «اوراکل های خروجی» قرار دارند که به قرارداد های هوشمند اجازه می دهد تا دستوراتی را به سیستم های آفچین ارسال کنند و آن ها را به اجرای اعمال خاصی وادار کنند؛ به طور مثال قرارداد های هوشمند می توانند اطلاعاتی را به شبکه بانکی برای انجام فرایند پرداخت ارسال کنند، به یک تامین کننده فضای ذخیره سازی اطلاعات پرداخت را به منظور انجام فرایند ذخیره سازی بفرستند یا به یک سیستم اینترنت اشیا برای باز کردن درب یک ماشین به محض پرداخت اجاره به صورت آنچین، مجوز دهند.
- میان زنجیره ای
یکی دیگر از انواع اوراکل ها، اوراکل های میان زنجیره ای هستند که می توانند اطلاعات بین بلاکچین ها را بخوانند و ثبت کنند. اوراکل های میان زنجیره ای قابلیت همکاری برای انتقال داده و دارایی ها بین بلاکچین ها را مهیا می کنند؛ به طور مثال این اوراکل ها می توانند با استفاده از داده ها در یک بلاکچین، دستور آغاز فرایندی در بلاکچین دیگر را صادر کنند یا با استفاده از آن ها می توان یک پل بلاکچینی برای متصل کردن دو زنجیره متفاوت را ایجاد کرد. از اوراکل های میان زنجیره ای در بلاکچین می توان پروتکل بند (Band Protocol) را نام برد.
- محاسباتی
یکی از جدیدترین انواع اوراکل هایی که به صورت گسترده مورد استفاده برنامه های قرارداد های هوشمند قرار گرفته است “اوراکل های محاسباتی” هستند، که از محاسبات ایمن بیرون زنجیره ای برای ارائه خدمات غیر متمرکزی استفاده می کنند که به دلایل فنی، قانونی یا محدودیت های مالی در بستر آنچین بدون کاربرد هستند. یکی از انواع این اوراکل ها که توسط شبکه چین لینک معرفی شده است، Chainlink Keepers نام دارد. این قابلیت امکان اجرای خودکار قرارداد های هوشمند در هنگام اتفاق افتادن یک رویداد از پیش تعریف شده، فراهم می کند.
- اوراکل بدون واسطه
در حال حاضر اغلب رابط های برنامه نویسی نرم افزار (API) متناسب با برنامه های متمرکز طراحی شده اند و با ماهیت بلاکچین و برنامه های غیر متمرکز سازگار نیستند. به همین دلیل اکثر اوراکل ها برای تامین داده های آفچین به صورت واسطه عمل می کنند. اوراکل های واسطه داده ها را از منابع جمع آوری و تامین داده دریافت کرده و آن ها را به صورت قابل استفاده برای برنامه های بلاکچینی در می آورند.
این موضوع باعث می شود اطلاعات به صورت دست اول در اختیار برنامه های بلاکچینی قرار نگیرد و پرتوکل هایی به نام اوراکل های واسطه اطلاعات را از منابع داده دریافت کنند و سپس با تبدیل آن ها به اطلاعات قابل استفاده در بلاکچین، داده ها را برای استفاده در اختیار برنامه های غیر متمرکز قرار دهند. به این اوراکل ها، اوراکل های شخص ثالث نیز گفته می شود. اوراکل های شخص ثالث نا امن و گران قیمت هستند.
در مقابل اوراکل های بدون نیاز به واسطه یا اوراکل های شخص اول وجود دارند. اطلاعات این اوراکل ها مستقیما از منابعی تامین می شود که خودشان آن ها را جمع آوری کرده اند.
اوراکل های شخص اول به دلیل نداشتن واسطه در مسیر نسبت به اوراکل های شخص ثالث، هم ایمن تر و هم مقرون به صرفه تر هستند. در حال حاضر پروتکل API3 این امکان را فراهم می کند تا منابع داده بتوانند اوراکل های خود را ایجاد کنند و نیاز به اوراکل های واسطه مانند چین لینک از بین برود.
سابقه اوراکل ها با استفاده از تاریخچه عملکرد آنچین
طیف گسترده خدمات اوراکل ها بدین معناست که سابقه، کلیدی برای انتخاب بین ارائه دهندگان خدمات اوراکلی است. سابقه میان سیستم های اوراکلی در بلاکچین به کاربران و توسعه دهندگان این امکان را می دهد تا اوراکل ها را به صورت مبتنی بر پارامترهایی که با اهمیت تلقی می کنند دسته بندی کرده و آن ها را مورد بررسی قرار دهند.
سابقه یا در اصطلاح شهرت اوراکل ها به واسطه تحویل دادن داده های آن ها به یک دفتر کل بلاکچین عمومی تغییر ناپذیر تضمین می شود. بدین ترتیب، پیشینه تاریخچه عملکرد آن ها قابل تجزیه و تحلیل بوده و از طریق داشبورد های تعاملی مثل Market.Link یا Reputation.Link قابل ارائه به کاربران هستند.
شفافیت، شهرت و قابل اطمینان بودن از فاکتورهای اساسی برای انتخاب یک اوراکل مناسب است. با توجه به این موارد توسعه دهندگان می توانند تصمیمات آگاهانه ای را در مورد اینکه کدام اوراکل برای خدمات رسانی به قرارداد های هوشمند مورد نظرشان مناسب است را اتخاذ کنند. ارائه دهندگان خدمات Oracle همچنین می توانند با استفاده سابقه تجاری بیرون از زنجیره برای ارائه تضمین بیشتر از اطمینان خود به کاربران بهره ببرند.
کاربرد های اوراکل در بلاکچین
توسعه دهندگان قرارداد های هوشمند از اوراکل ها استفاده می کنند تا برنامه های غیر متمرکز پیشرفته تری را در طیف گسترده تری از کاربرد های بلاکچین بسازند. با وجود اینکه طیف وسیعی از قابلیت های مختلف در رابطه با این حیطه وجود دارند، در ادامه برخی از جدیدترین موارد استفاده از آن ها می پردازیم.
- امور مالی غیر متمرکز (DeFi)
بخش بزرگی از اکوسیستم امور مالی غیر متمرکز یا دیفای به اوراکل هایی برای دسترسی به داده های مالی در مورد دارایی ها و بازار ها احتیاج دارد. به عنوان مثال، بازار های پولی غیر متمرکز از اوراکل های قیمت برای مشخص کردن ظرفیت استقراض کاربران و بررسی اینکه آیا سهم آن ها تحت پوشش وثیقه و در معرض لیکویید شدن است یا خیر استفاده می کنند.
به صورت مشابه، پلتفرم های دارایی مصنوعی (Synthetic Assets) از اوراکل های قیمت برای ایجاد وابستگی بین قیمت توکن ها به دارایی های دنیای واقعی استفاده می کنند. از طرف دیگر، بازارسازهای خودکار (AMM) از اوراکل های برای بهبود کارایی سرمایه موجود از اوراکل های قیمت استفاده می کنند تا به حفظ تمرکز نقدینگی در قیمت بازار فعلی کمک کنند.
- توکن های غیر قابل تعویض (NFT) پویا و گیمینگ
اوراکل ها کاربرد های غیر مالی از قبیل توکن های غیر قابل تعویض (NFT) پویا (Dynamic NFT) را نیز برای قرارداد های هوشمند مهیا می کنند. این توکن های NFT می توانند ظاهر، ارزش و توزیع را بر اساس رویداد های بیرونی مثل زمان روز و یا آب و هوا را تغییر دهند.
علاوه بر این، اوراکل های محاسباتی برای ساخت قابلیت تصادفی قابل تاییدی که پروژه ها برای افزودن خصوصیت های تصادفی به آثار NFT خود استفاده می کنند مورد استفاده قرار می گیرند. از همین رو، تجربه بازی غیر قابل پیش بینی و تعاملی تری از قبیل ظاهر جعبه های لوت یا غنایم تصادفی یا انتخاب حریف تصادفی در طول یک تورنمنت یا مسابقه به پلیرها ارائه می شود.
- استفاده در بیمه
قرارداد های هوشمند بیمه از اوراکل های ورودی برای تایید وقوع رویداد های تحت پوشش بیمه در طول رسیدگی به فرایند دریافت، بازگشایی امکان دسترسی به حسگر های فیزیکی، API های وب، تصاویر ماهواره ای و داده های قانونی استفاده می کنند. اوراکل های خروجی نیز می توانند قرارداد های هوشمند بیمه را با روشی برای پرداخت خسارت با استفاده از سایر بلاکچین ها و یا شبکه های پرداخت سنتی ارائه دهند.
- استفاده در پروژه ها
اوراکل های میان زنجیره ای، یک میان افزار امن بلاکچین را به شرکت ها ارائه می دهند، این میان افزار به آن ها اجازه می دهد تا اپلیکیشن های خود را به هر یک از شبکه های بلاکچینی متصل کنند. با انجام این کار، توسعه دهندگان می توانند اطلاعات مورد نیاز خود را در تمامی بلاکچین ها بخوانند یا در آن ها ثبت کنند. نتیجه این امر این است که موسسات می توانند به سرعت به بلاکچین های مختلف بپیوندند و به سرعت انواع خدمات مورد نیاز کاربران خود را در بلاکچین های مختلف ایجاد کنند.
ساز و کاری قابل اعتماد که ارتباط بین قرارداد های هوشمند و دنیای خارجی را تسهیل کند برای پذیرش جهانی بلاکچین ها حیاتی است.
بدون اوراکل های بلاکچین، قرارداد های هوشمند باید فقط به اطلاعات موجود در شبکه های خودشان اعتماد کنند، که به طور قابل توجهی توانایی های آن ها را محدود می کند. اوراکل های غیر متمرکز توانایی معرفی مکانیسم های محافظتی را دارند که می توانند، بسیاری از خطرهای سیستمی را از اکوسیستم بلاکچینی بر طرف کنند. اوراکل های بلاکچین همچنان یکی از مهمترین عناصر سازنده ای است که برای رشد فناوری بلاکچین به صورت ایمن، قابل اعتماد و بدون نیاز به اعتماد به دیگران، اجرا می شود.
شفافیت در تامین داده ها، شهرت و قابل اطمینان بودن از فاکتور های اساسی برای انتخاب یک اوراکل مناسب است. از آنجایی که قرارداد های هوشمند بواسطه آن ها از میلیارد ها دلار سرمایه نگهداری می کنند، انتخاب اوراکلی مناسب بسیار مهم است.
یکی از مهمترین فاکتور ها غیر متمرکز بودن آن است. از بهترین اوراکل ها در حال حاضر می توان به چین لینک و پروتکل API3 اشاره کرد.
شاید دوست داشته باشید

استارک ور (StarkWare) تأیید کل تاریخچه بلاکچین با ۱ مگابایت حجم ممکن ساخت!

تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟

ارتقای آلپنگلو (Alpenglow) در سولانا تأیید شد؛ تراکنشها بزودی با سرعت اینترنت نهایی میشوند

تراست ولت امکان معامله سهام های توکنیزه (RWA) را برای کاربران فعال کرد

اندیکاتور ATR چیست و چه کاربردی در تحلیل تکنیکال دارد؟

۹ عادت مالی که افراد منظم را به ثبات و آزادی مالی میرساند
اخبار
استارک ور (StarkWare) تأیید کل تاریخچه بلاکچین با ۱ مگابایت حجم ممکن ساخت!
شرکت StarkWare فناوری جدیدی اعلام کرده که «تصدیق بلوکهای بلاکچین بیتکوین از ابتدای پیدایش تا حال» را در قالب یک پرُف (proof) تقریباً ۱ مگابایتی ممکن میکند، البته نه به معنی دانلود کل تاریخچه تراکنشها، بلکه فقط هِدِر بلوکها.
منتشر شده
5 ماه پیشدر
شهریور 21, 1404توسط
روکو (Rocco)
شرکت استارکور (StarkWare) که در زمینه فناوری پیشرفته دانش صفر (Zero-Knowledge یا ZK) تخصص دارد، از یک دستاورد بزرگ رونمایی کرده است که میتواند اساس تعامل کاربران با شبکه بیتکوین را دگرگون کند. این شرکت موفق به ساخت یک اثبات تأیید (Verification Proof) مبتنی بر دانش صفر از کل بلاکچین بیتکوین شده است که به طرز شگفتانگیزی سبک بوده و به راحتی بر روی دستگاههای موبایل قابل اجراست. این نوآوری به هر کاربری اجازه میدهد تا به طور مستقل و بدون نیاز به سختافزارهای گرانقیمت، تاریخچه بیتکوین را اعتبارسنجی کند.
این اثبات که توسط استارکور توسعه داده شده، تنها ۱ مگابایت حجم دارد. این در حالی است که حجم کامل بلاکچین بیتکوین (Bitcoin) در حال حاضر از مرز ۶۸۰ گیگابایت فراتر رفته است. به گفته عبدالحمید بختا (Abdelhamid Bakhta)، مدیر اکوسیستم در استارکور، این تکنولوژی به کاربران امکان میدهد تا تراکنشها را در کمتر از ۱۰۰ میلیثانیه تأیید کنند. این پیشرفت، تحقق مدرن ایدهای است که برای اولین بار توسط ساتوشی ناکاموتو در وایتپیپر بیتکوین تحت عنوان تأیید پرداخت ساده شده (SPV) مطرح شد و اکنون موانع فنی و مالی را برای میلیونها کاربر از میان برمیدارد.

چگونه ۶۸۰ گیگابایت داده در ۱ مگابایت فشرده میشود؟
راز این فشردهسازی خارقالعاده در محتوای اثبات نهفته است. این فایل ۱ مگابایتی، تاریخچه کامل و جزئیات تمام تراکنشها را در خود جای نداده است؛ بلکه شامل تمام هدرهای بلاک (Block Headers) از اولین بلاک شبکه (بلاک جنسیس) تا به امروز است. هر هدر بلاک مانند یک شناسنامه برای آن بلاک عمل میکند و حاوی اطلاعات کلیدی زیر است:
- شماره نسخه (Version Number): نسخه نرمافزار بیتکوین که برای استخراج بلاک استفاده شده است.
- ارجاع به بلاک قبلی (Previous Block Reference): پیوندی رمزنگاریشده که زنجیره بلاکها را به هم متصل میکند.
- برچسب زمانی (Timestamp): زمان تقریبی ایجاد بلاک.
- اندازه بلاک (Block Size): حجم بلاک.
- نانس (Nonce): عدد تصادفی که ماینرها برای حل معمای محاسباتی و افزودن بلاک به دفتر کل، آن را پیدا میکنند.
با در اختیار داشتن زنجیرهای از این هدرها، یک کاربر میتواند به طور مستقل و با اطمینان بالا، صحت و اعتبار کل تاریخچه شبکه را بدون نیاز به دانلود صدها گیگابایت داده، بررسی کند.

این دستاورد در زمانی ارائه میشود که جامعه بیتکوین درگیر یکی از مهمترین بحثهای داخلی خود، یعنی چالش حفظ تمرکززدایی (Decentralization) در مقابل رشد روزافزون حجم بلاکچین است. یکی از ارزشهای بنیادین بیتکوین این است که اجرای یک نود کامل (Full Node) برای هر کسی با یک کامپیوتر شخصی معمولی امکانپذیر باشد. این دسترسی آسان، تضمینکننده امنیت و مکانیزم اجماع شبکه است که توسط هزاران اپراتور نود مستقل در سراسر جهان اجرا میشود.
با این حال، ظهور پدیدههایی مانند اُردینالز و اینسکریپشنها که امکان ذخیرهسازی دادههای غیرپولی (مانند تصاویر و متن) را روی بلاکچین (Blockchain) فراهم میکنند، این اصل را به چالش کشیدهاند. منتقدان معتقدند این روند باعث «پفکردن» بلاکچین شده و با افزایش سرسامآور حجم دفتر کل توزیع شده (DLT)، نیازمندیهای سختافزاری برای اجرای نود را بالا میبرد. اگر اجرای نود بیش از حد گران شود، شبکه به سمت تمرکزگرایی پیش خواهد رفت و تنها شرکتهای بزرگ و مراکز داده توانایی مشارکت در آن را خواهند داشت که این امر کاملاً با فلسفه وجودی بیتکوین در تضاد است.

بهروزرسانی Bitcoin Core و طغیان جامعه
این تنش با اعلام برنامههای مربوط به بهروزرسانی آینده نرمافزار Bitcoin Core 30 که برای انتشار در ماه اکتبر برنامهریزی شده، به نقطه جوش خود رسیده است. توسعهدهندگان Bitcoin Core (که نرمافزار مورد استفاده حدود ۸۰٪ از نودهای شبکه است) قصد دارند محدودیت OP_Return را حذف کنند. این قابلیت در حال حاضر حجم دادههای غیرپولی قابل جاسازی در تراکنشها را به ۸۰ بایت محدود میکند که برای ذخیره اکثر محتواهای چندرسانهای امروزی بسیار ناچیز است.
این تصمیم پیشنهادی، موجی از مخالفت را برانگیخته و باعث یک جهش تاریخی در استفاده از Bitcoin Knots شده است. Bitcoin Knots یک نرمافزار جایگزین برای نود بیتکوین است که قابلیتهای شخصیسازی بیشتری را به اپراتورها میدهد؛ از جمله این امکان که خودشان برای میزان دادههای OP_Return که مایل به ذخیره و بازنشر آن هستند، محدودیت تعیین کنند. آمارها نشان میدهد سهم بازار نودهای Knots از حدود ۱٪ در پایان سال ۲۰۲۴، با یک رشد تقریباً عمودی، به نزدیک ۲۰٪ در سال ۲۰۲۵ رسیده است که نشاندهنده واکنش شدید بخشی از جامعه به مسیر پیش روی توسعه بیتکوین است. در این میان، راهکار استارکور میتواند فارغ از این جدالها، قدرت تأیید مستقل را به دست تکتک کاربران بازگرداند.
آموزش
تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟
تقویم اقتصادی مثل یک “برنامهریزی خبری” برای بازار است. اگر به آن توجه نکنید، ممکن است در لحظه انتشار اخبار مهم با حرکتهای ناگهانی و شدید قیمت غافلگیر شوید. استفاده درست از آن کمک میکند ریسک معاملات را مدیریت کنید و حتی فرصتهای سودآور پیدا کنید.
منتشر شده
5 ماه پیشدر
شهریور 21, 1404توسط
روکو (Rocco)
اگر معاملهگر یا فعال بازارهای مالی باشید، حتما تجربه کردهاید که یک خبر اقتصادی میتواند ظرف چند دقیقه بازار را زیر و رو کند. مثلا اعلام نرخ بیکاری آمریکا یا تصمیم فدرال رزرو درباره نرخ بهره کافی است تا قیمت دلار، طلا یا حتی بیت کوین نوسان شدیدی پیدا کند. در چنین شرایطی، دانستن زمان دقیق این رویدادها میتواند مرز میان یک معامله سودآور یا پشیمانکننده باشد.
اینجاست که تقویم اقتصادی به عنوان یک ابزار به کمک شما میآید. ابزاری که تمام اتفاقات مهم اقتصادی و مالی جهان را در یک جدول زمانی مشخص نمایش میدهد و به شما کمک میکند همیشه چند قدم جلوتر از بازار باشید. اگر میخواهید بدانید تقویم اقتصادی دقیقا چیست، چه اجزایی دارد و چطور باید از آن استفاده کنید، این مطلب را از دست ندهید.
تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست؟
یک لیست زمانبندیشده از اعلامیههای اقتصادی، دادههای کلان، سخنرانیهای مقامات مالی و انتشار شاخصهای اقتصادی مثل نرخ بهره، تورم، بیکاری، تولید ناخالص داخلی و … است. علاوه بر این معمولاً زمان بیانیه های بانک مرکزی، سخنرانی های سیاست گذاران پولی و انتخابات را فهرست می کند.
بیشتر تقویم های اقتصادی منتشر شده شامل نوع داده مثل نرخ بیکاری، نتیجه قبلی که منتشر شده بود و انتظارات اجماع بازار برای نتیجه آتی می شوند. باید توجه داشت که نوع انتشار به طور کلی بسته به اینکه چه تاثیری می تواند داشته باشد؛ بصورت زیاد، متوسط، کم یا بدون تاثیر، کد گذاری می شود.
برای مثال، تصور کنید بانک مرکزی اروپا (ECB) قرار است درباره نرخ بهره (Interest Rate) جلسه برگزار کند. این تصمیم میتواند ارزش یورو را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. اگر شما معاملهگر بازار فارکس باشید و این تاریخ را ندانید، ممکن است در میانه یک معامله ناگهان با نوسانی شدید روبهرو شوید و فرصت مدیریت آن را از دست بدهید. اما وقتی به تقویم اقتصادی نگاه میکنید، میبینید که این رویداد دقیقا چه روز و ساعتی اتفاق میافتد و میتوانید از قبل برایش برنامهریزی کنید.
تقویم اقتصادی نه فقط برای معاملهگران حرفهای، بلکه برای هر فردی که در بازارهای مالی فعالیت میکند (از بورس و فارکس گرفته تا ارزهای دیجیتال) یک ابزار ضروری است. حتی سرمایهگذاران بلندمدت هم با نگاه به این تقویم میتوانند تصمیمهای دقیقتری برای مدیریت پرتفوی خود بگیرند.
اگر انتشار داده اقتصادی تأثیر کمی داشته باشد، آنگاه جفت ارز حرکتی نداشته و یا واکنشی جزیی نسبت به نتیجه از خود نشان خواهد داد. اما اگر در رویدادی با تأثیر متوسط، نتیجه نهایی با چیزی که انتظار می رفت خیلی تفاوت داشته باشد، باعث می شود جفت ارز به میزان بیشتری تغییر کند. زمانی که انتشار داده ها به طور قابل توجهی بیشتر یا کمتر از نتیجه مورد انتظار بازار باشند، به خصوص زمانی که صحبت از داده هایی با تأثیر بالا باشد، جفت ارز مرتبط تمایل بیشتری به حرکت دارد و بازار نوسانات قابل توجهی را در این فرآیند تجربه می کند.
چرا تقویم اقتصادی مهم است؟
- تقویم اقتصادی مانند یک نقشه راه است که مسیر حرکت بازارها را روشنتر میکند و شما را از غافلگیریهای ناگهانی نجات میدهد. به این ترتیب شما میتوانید تصمیمات معاملاتی خودتان را بر پایه اطلاعات موثق بگیرید.
- انتشار دادههای اقتصادی میتواند باعث نوسانات شدید در بازارهای مالی شود. برای مثال، اگر نرخ تورم بالاتر از حد انتظار اعلام شود، سرمایهگذاران انتظار افزایش نرخ بهره خواهند داشت و همین موضوع میتواند بازار سهام یا ارزهای دیجیتال را تحت تاثیر قرار دهد.
- بدون تقویم اقتصادی، بسیاری از تصمیمها بر اساس حدس و گمان گرفته میشود. معاملهگرانی که فقط با تحلیل تکنیکال کار میکنند، ممکن است در لحظه انتشار یک خبر بزرگ، گرفتار نوسانات غیرمنتظره بازار شوند. در حالیکه کسی که تقویم اقتصادی را دنبال میکند، میداند چه زمانی باید محتاطتر باشد یا حتی برای شکار فرصتهای جدید آماده شود.
- یکی از مهمترین مزیتهای تقویم اقتصادی، مدیریت ریسک است. اگر قبل از انتشار یک داده مهم پوزیشن باز دارید، میتوانید حجم معاملات خود را کاهش دهید، حد ضرر تنظیم کنید یا حتی معامله را ببندید تا از ضررهای سنگین جلوگیری شود.
- استفاده از تقویم اقتصادی به شما امکان میدهد استراتژیهای کوتاهمدت و بلندمدت خود را بر اساس دادههای واقعی طراحی کنید. به این ترتیب، معاملات شما نظم بیشتری پیدا میکند و احتمال موفقیت بالاتر میرود.
- بسیاری از ضررها به دلیل تصمیمات عجولانه و احساسی اتفاق میافتد. وقتی بدانید چه چیزی در راه است، آرامش بیشتری خواهید داشت و کمتر اسیر ترس یا طمع میشوید.
اجزای اصلی یک تقویم اقتصادی
وقتی وارد یک تقویم اقتصادی مثل Trading Economics یا Investing.com میشوید، در نگاه اول ممکن است جدول شلوغی ببینید که پر از عدد و کلمه است. اما اگر بدانید هر ستون چه معنایی دارد، کار با آن بسیار ساده خواهد شد. در ادامه تکتک اجزای اصلی این جدول که از وبسایت تریدینگ اکونومیکس آورده شده را توضیح میدهیم.

در قسمت بالای جدول بخشی برای فیلتر کردن نتایج آورده شده است. گزینه «Recent» فیلتری برای نشان دادن رویدادهای اخیر است و فقط موارد نزدیک به زمان فعلی را نشان میدهد. اگر میخواهید مثلا رویدادهای اقتصادی چند ماه دیگر را ببینید کافی است این فیلتر را تغییر دهید.
با استفاده از گزینه «Impact» شما میتوانید این رویدادهای اقتصادی را بر اساس سطح اهمیت آن ها دستهبندی کنید. تریدینگ اکونومیکس سه دستهبندی دارد. رویدادهای یک ستاره، دو ستاره و سه ستاره که طبیعتا اهمیت آن ها بر اساس تعداد ستاره افزایش مییابد.
قسمت «Countries» امکان فیلتر کردن بر اساس کشور یا اقتصاد موردنظر را فراهم میکند. مثلا اگر قصد دارید فقط شاخصهای اقصتادی کلان آمریکا را ببینید، کافی است روی این گزینه کلیک کرده و «United States» را انتخاب کنید.
فیلتر «Category» دستهبندی رویدادها را نمایش میدهد. مثلا شما میتوانید در این فیلتر گزینه «Prices & Inflation» را انتخاب کرده و فقط دادههای تورمی را مشاهده کنید.
بخش «UTC +3:30» نیز برای تعیین منطقه زمانی است. شما میتوانید منطقه زمانی خودتان (تهران-ایران) را تنظیم کنید تا ببینید دقیقا رویداد موردنظرتان در چه ساعتی به وقت ایران رخ میدهد.
- تاریخ و ساعت
اولین چیزی که در تقویم اقتصادی به چشم میآید، ستون زمان انتشار است. در این بخش دقیقا مشخص میشود که هر رویداد چه روز و ساعتی منتشر خواهد شد. اهمیت این قسمت بسیار بالاست، چون بازارها معمولا درست در همان لحظه انتشار خبر واکنش نشان میدهند. مثلا اگر در ساعت ۴:۰۰ صبح «شاخص اعتماد مصرفکننده استرالیا» منتشر شود، معاملهگران بازار فارکس در همان دقیقه باید آماده واکنش باشند.
همانطور که گفتیم، ساعت تقویم معمولا بر اساس منطقه زمانی قابل تغییر است. مثلا شما میتوانید آن را روی «تهران (UTC+3:30)» تنظیم کنید تا دقیقاً با ساعت محلی خودتان هماهنگ باشد.
- کشور
در ستون بعدی، پرچم و کد کشور (مثلاً GB = بریتانیا، AU = استرالیا، MX = مکزیک) قرار دارد که نشان میدهد داده متعلق به کدام اقتصاد است. گاهی اوقات هم رویدادها مربوط به یک بلوک منطقهای خاص مثلا اروپا (EA = Euro Area) هستند. در این صورت آن داده را باید به عنوان یک شاخص منطقهای و نه مربوط به یک کشور واحد تفسیر کرد.
- عنوان رویداد
این ستون عنوان خبر یا شاخص اقتصادی را نشان میدهد. گاهی هم کنار این عنوان، مخفف ماه میلادی (مثل AUG، SEP) دیده میشود که نشان میدهد داده مربوط به کدام ماه است. شناخت هر شاخص اهمیت زیادی دارد، چون هرکدام اثر متفاوتی روی بازار میگذارند.
اما نکته مهم اینجاست که همه رویدادها عددی و آماری نیستند. بعضی از آن ها بیشتر کیفی هستند و باید با توجه به ماهیتشان تفسیر شوند. برای درک بهتر، به چند نمونه نگاه کنیم:
- شاخصهای آماری (عددمحور)
مثل نرخ بیکاری (Unemployment Rate)، شاخص قیمت مصرف کننده (CPI)، یا تولید ناخالص داخلی (GDP). اینها همیشه یک عدد مشخص دارند که میتوان آن را با مقدار قبلی و پیشبینی بازار مقایسه کرد.
- سخنرانیها (Speech)
مثلا «سخنرانی رئیس فدرال رزرو». این نوع رویداد عدد ندارد، بلکه مهم محتوای صحبتهاست. اگر لحن سخنران به سمت سیاست انقباضی (افزایش نرخ بهره) باشد، بازار واکنش منفی به داراییهای پرریسک نشان میدهد. اگر لحن انبساطی باشد، میتواند باعث رشد بازار سهام یا ارزهای دیجیتال شود.
- حراج اوراق (Auction)
مثل «حراج اوراق ۱۰ ساله آمریکا» یا «حراج اوراق خزانه ژاپن». اینجا اعداد مربوط به بازده (Yield) یا حجم اوراق فروختهشده اهمیت دارند. بالا رفتن بازده معمولا نشانه افزایش هزینه استقراض دولت و احتمال بالا رفتن نرخ بهره است.
- شاخصهای نظرسنجی و اعتماد (Survey/Confidence Index)
مثل «شاخص اعتماد مصرفکننده» یا «شاخص مدیران خرید (PMI)». اینها با پرسشنامه از فعالان اقتصادی یا مصرفکنندگان تهیه میشوند و بازتابدهنده چشمانداز آینده هستند.
ستون Previous نشاندهنده نتیجه گزارش قبلی است. مثلا اگر شاخص بیکاری ماه گذشته ۸٪ بوده، این عدد در ستون Previous نمایش داده میشود. این بخش برای مقایسه روند بسیار مهم است، چون بازار همیشه تغییرات نسبت به گذشته را در نظر میگیرد.
در قسمت (Consensus / Forecast) دو ستون پیشبینی تحلیلگران و اقتصاددانان درباره آن شاخص یا داده اقتصادی آورده میشود. اما چه تفاوتی با هم دارند؟
Consensus یا اجماع در واقع میانگین پیشبینی جمعی تحلیلگران، اقتصاددانها و موسسات مالی است. یعنی چندین منبع معتبر پیشبینی خود را درباره یک شاخص اعلام میکنند و تقویم اقتصادی میانگین یا اجماع آنها را نمایش میدهد.
Forecast گاهی به همان معنی Consensus به کار میرود، اما در بعضی تقویمها (مثل Trading Economics) یک تفاوت کوچک دارد:
- Forecast معمولاً پیشبینی اختصاصی خود سایت یا موسسه منتشرکننده تقویم است.
- در حالی که Consensus نماینده پیشبینی کلی بازار و تحلیلگران مختلف است.
در ستون (Actual) مقدار واقعی در لحظه انتشار خبر بهروزرسانی میشود و عدد واقعی گزارش را نشان میدهد. در حقیقت، مهمترین بخش برای معاملهگران همین ستون است، چون مستقیما رفتار بازار را شکل میدهد.
بعضی تقویمها مثل Trading Economics در کنار هر شاخص نمودارهای کوچکی نمایش میدهند. این نمودار روند تاریخی آن شاخص را نشان میدهد (مثلا تغییرات نرخ بیکاری در چند ماه گذشته). با نگاه سریع به این بخش میتوانید متوجه شوید وضعیت در حال بهبود یا بدتر شدن است.

طبق ستون اول متوجه میشویم که شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) آمریکا ساعت ۴ بعد از ظهر به وقت محلی منتشر میشود. به طور کلی، شاخصهای اقتصادی را میتوان در بازه زمانیهای مختلفی ارزیابی کرد. منظور از MoM بازه زمانی ماهانه است و YoY تغییرات کل یک سال نسبت به سال قبل را نشان میدهد.
در سطر اول که مربوط به شاخص PPI اصلی در بازه ماهانه است، میبینیم که مقدار قبلی ۰.۹٪ ثبت شده است. این یعنی در ماه گذشته قیمت تولیدکنندهها نسبت به ماه ماقبلش ۰.۹٪ افزایش داشته است. در ستون Forecast پیشبینی تریدینگ اکونومیکس برای این ماه ۰.۳٪ است و Consensus که میانگین پیشبینی اقتصاددانان و تحلیلگران مختلف را نشان میدهد ۰.۴٪ ثبت شده است. مقدار Actual یا واقعی هم هنوز منتشر نشده و به همین دلیل این ستون خالی مانده و در لحظه انتشار شاخص پر میشود.
چطور از تقویم اقتصادی استفاده کنیم؟
این بخش مهمترین قسمت مقاله است، چون فقط دانستن اینکه رویدادها چه زمانی هستند کافی نیست؛ باید بدانید چطور از این اطلاعات استفاده کنید.
- برنامهریزی هفتگی: در ابتدای هفته به تقویم اقتصادی نگاه کنید و رویدادهای مهم (مثل NFP یا تصمیم نرخ بهره) را علامت بزنید. این کار به شما کمک میکند از قبل آماده باشید.
- ترکیب با تحلیل تکنیکال: اگر میبینید یک خبر مهم نزدیک است، سطوح حمایت و مقاومت نمودار را بررسی کنید. مثلا اگر خبر منفی بیاید و بازار به حمایت نزدیک باشد، احتمال شکستن حمایت بیشتر میشود.
- استراتژی معاملاتی متناسب با خبر: بعضی معاملهگران قبل از انتشار خبر، از بازار خارج میشوند تا ریسک نکنند. برخی دیگر ترجیح میدهند منتظر بمانند و پس از انتشار داده و مشخص شدن جهت بازار وارد معامله شوند.
- مدیریت حجم و حد ضرر: در زمانهایی که احتمال نوسان شدید وجود دارد، بهتر است حجم معامله کمتر شود یا حد ضرر نزدیکتر قرار بگیرد.
- ثبت تجربهها: بهترین راه برای یادگیری استفاده از تقویم اقتصادی، تجربه شخصی است. بعد از هر رویداد مهم یادداشت کنید بازار چگونه واکنش نشان داد و استراتژی شما چقدر موفق بود.
تقویم اقتصادی را از کجا ببینیم؟
امروزه دهها وبسایت معتبر وجود دارد که تقویم اقتصادی رایگان و بهروزی ارائه میدهند. برخی از بهترین منابع عبارتاند از:
- Trading Economics: همه رویدادها، نرخ بهره، قیمتها و تورم، بازار کار، رشد تولید ناخالص داخلی، تجارت خارجی، دولت، اعتماد تجاری، احساسات مصرفکننده، بازار مسکن.
- Investing.com: تقویم اقتصادی همزمان با اعلام رویدادهای اقتصادی، شاخصها را دریافت کنید و تأثیر فوری آنها بر بازار جهانی را مشاهده کنید – از جمله رویدادهای قبلی، …
- Forex Factory: با تقویم اقتصادی فارکس محور، رویدادهای تأثیرگذار بر بازار را خیلی قبل از وقوع پیشبینی کنید.
- TradingView: تقویم اقتصادی آخرین و رویدادهای اقتصادی آینده را نشان میدهد که میتوانند بر داراییها، مناطق و بازارهای جهانی خاصی تأثیر بگذارند.
- FXStreet: تقویم اقتصادی لحظهای، رویدادها و شاخصهای اقتصادی سراسر جهان را پوشش میدهد.
- MyFxBook: تقویم اقتصادی به صورت آنی که تمام رویدادها و اطلاعیههای اقتصادی را پوشش میدهد. مقادیر تاریخی، قبلی، اجماعی و واقعی هر شاخص را مشاهده کنید.
همچنین بروکرهای فارکس هم معمولاً تقویم اقتصادی روی سایت خود دارند.
در انتها
تقویم اقتصادی مثل یک “برنامهریزی خبری” برای بازار است. اگر به آن توجه نکنید، ممکن است در لحظه انتشار اخبار مهم با حرکتهای ناگهانی و شدید قیمت غافلگیر شوید. استفاده درست از آن کمک میکند ریسک معاملات را مدیریت کنید و حتی فرصتهای سودآور پیدا کنید. در دنیایی که ثانیهها حرف اول را میزنند، اطلاع از آنچه در راه است، برگ برنده شماست. با استفاده منظم از این ابزار، دیگر از نوسانات ناگهانی غافلگیر نخواهید شد و میتوانید با اطمینان بیشتری برای آینده سرمایهگذاری خود برنامهریزی کنید.
به یاد داشته باشید، موفقیت در بازارهای مالی تنها به تحلیل نمودارها محدود نمیشود. تسلط بر اطلاعات و درک وقایع کلان اقتصادی، مکمل تحلیل تکنیکال است و شما را در مسیری قرار میدهد که به جای دنبال کردن بازار، آن را پیشبینی کنید. به همین خاطر توصیه میکنیم که از همین امروز، استفاده از تقویم اقتصادی را به یکی از عادتهای معاملاتی خود تبدیل کنید.
سودآوری و معامله گری بصورت مداوم در بازار می تواند بسیار چالش برانگیز باشد، و واقعیت مسلم این است که اکثر معامله گران خرد معمولا پول خود را در این بازار از دست می دهند. با این وجود، با یک برنامه معاملاتی جامع، ابزارهای مناسب و دانش کافی از بازار ارز، شانس موفقیت شما به عنوان یک معامله گر به میزان قابل توجهی افزایش می یابد.

استارک ور (StarkWare) تأیید کل تاریخچه بلاکچین با ۱ مگابایت حجم ممکن ساخت!

تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟

ارتقای آلپنگلو (Alpenglow) در سولانا تأیید شد؛ تراکنشها بزودی با سرعت اینترنت نهایی میشوند

تراست ولت امکان معامله سهام های توکنیزه (RWA) را برای کاربران فعال کرد

اندیکاتور ATR چیست و چه کاربردی در تحلیل تکنیکال دارد؟

۹ عادت مالی که افراد منظم را به ثبات و آزادی مالی میرساند

کاناری کپیتال برای ETF اینجکتیو (INJ) ثبتنام کرد

کاردینال؛ اولین پروتکل دیفای بیت کوین بر بستر کاردانو

هر اونس چند گرم طلای ۱۸ عیار است؟ تبدیل ساده انس به گرم طلا

آیا تحلیل تکنیکال بهتنهایی در بازار رمز ارزها سودآور است؟

کوینبیس توکن اتنا (ENA) را به رودمپ خود اضافه کرد

در ۲ ماه اخیر بیش از ۱۰٪ پروژهها ناپدید شدهاند!

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت پنجم (آخر)

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت چهارم

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت سوم

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت دوم

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت اول

مستند دیپ وب (Deep Web) 2015

مستند شغل داخلی (Inside Job) بحران مالی

مارجین کال (Margin Call)

فیلم بازیکن شماره یک آماده (Ready Player One)

فیلم مرد آزاد (Free Guy)
![مستند کریپتوپیا [Cryptopia]، بیت کوین، بلاکچین و آینده اینترنت](https://investorent.xyz/wp-content/uploads/مستند-کریپتوپیا-Cryptopia-80x80.webp)
مستند کریپتوپیا (Cryptopia)









برای ارسال نظر باید وارد شوید ورود