بلاکتوپیا

ییلد فارمینگ (Yield Farming) چیست؟

یکی از مفاهیم جالب و جدیدی که در فضای امور مالی غیر متمرکز یا دیفای (DeFi) مورد استفاده قرار می گیرد، Yield Farming یا کشت سود است؛ ییلد فارمینگ را می توان فرآیندی دانست که در آن کاربران نقدینگی پروتکل های دیفای را تامین می کنند و به عنوان پاداش، معمولا به صورت توکن پیشنهادی پلتفرم پاداش می گیرند.

منتشر شده

4 سال پیش

در

مهر 24, 1401

توسط

روکو (Rocco)

برای این که بدانیم ییلد فارمینگ چیست، ابتدا باید با معنی Yield آشنا شویم. ییلد به معنای سود است؛ بنابراین Yield Farming کشت سود معنی می شود. این یک روش جدید برای کسب پاداش از ذخیره رمز ارزها است، که از پروتکل های نقدینگی استفاده می کنند.

ییلد فارمینگ که به آن استخراج نقدینگی (Liquidity Mining) نیز می گویند، این امکان را به هر کسی می دهد که با استفاده از “Money Lego” هایی که بر روی شبکه اتریوم ساخته شده‌ اند، درآمد کسب کند Money Lego یا لِگوی پول به پلتفرم هایی می گویند که می توان در آن ها به ییلد فارمینگ پرداخت).

به منظور انجام استخراج نقدینگی و تولید رمز ارز بیشتر، شما باید دارایی های خود را در یک پلتفرم قفل کنید تا در ازای آن پاداش بگیرید. کاربران معمولا با تامین نقدینگی در یک استخر، توکن LP یا توکن تامین نقدینگی دریافت می کنند و سپس، با سپرده گذاری یا استیکینگ این رمز ارز، پاداش کشت سود دریافت می کنند.

What Is Yield Farming? The Rocket Fuel of DeFi

این مفهوم اولین بار توسط پروژه کامپوند (Compound) معرفی شد، که به کاربرانی که توکن ها را در این پلتفرم ارائه و مبادله می کردند، توکن COMP پاداش می داد. سودی که در ییلد فارمینگ ارائه می شود معمولا زیاد است و به عنوان انگیزه ای برای کاربران جهت تامین نقدینگی در پروتکل های دیفای جدید عمل می کند.

COMP توکن حاکمیتی پروتکل کامپوند است و به صاحبان آن توکن حق حاکمیت اعطا می کنند. اما چگونه می توان این رمز ارزها را توزیع کرد که شبکه تا حد امکان غیر‌ متمرکز باشد؟

یک روش معمول برای راه اندازی یک بلاکچین غیر متمرکز، توزیع این توکن های حاکمیتی به صورت الگوریتمی و با استفاده از مشوق های نقدینگی است. این کار باعث جذب بیشتر فراهم کنندگان نقدینگی به فارم رمز ارزهای جدید از طریق تزریق نقدینگی به آن پروتکل می شود.

با این وجود که شبکه کامپوند سیستم Yield Farming را ابداع نکرده، اما راه اندازی آن باعث افزایش محبوبیت این مدل توزیع توکن‌ شده است. از آن زمان، سایر پروژه های دیفای برای جذب نقدینگی به اکوسیستم‌های خود، از این طرح نوآورانه استفاده می کنند.

این روش جدید توزیع توکن از سال ۲۰۲۰، به دلیل بازده بسیار زیادش بسیار مورد توجه قرار گرفته است و تعدادی از پروژه ها از این ایده الگوبرداری می کنند.

می توان گفت که ییلد فارمینگ در موازات و شبیه به استیکینگ (Staking) یا سپرده گذاری است. با این وجود، پیچیدگی های زیادی در پس زمینه آن در جریان است؛ سیستم های ییلد فارمینگ سطحی از خودکارسازی و توانایی جابجایی دارایی ها را به پروتکل هایی ارائه می دهند که می توانند بهترین بازده را ارائه دهند.

با این حال، بابی اونگ (Bobby Ong) مدیر عامل و یکی از بنیانگذاران CoinGecko معتقد است بازده بالا موقتی است و عملا پایدار نیست. بابی اونگ همچنین معتقد است که هر چه افراد بیشتری از این فناوری آگاه شوند و شروع به تامین نقدینگی در پروتکل های مختلف کنند، میانگین عملکرد در نهایت کم می شود و پاداش ها نیز به شدت کاهش می یابد. او افزود:

“ارائه دهندگان نقدینگی، توکن های بومی پروتکل های دیفای را پاداش می گیرند. برای دریافت سود واقعی در تتر (Tether)، تامین کننده‌ نقدینگی باید توکن بومی را به USDT بفروشد؛ در نتیجه قیمت توکن را پایین آورده و بیشتر سود می کند.”

ییلد فارمینگ (Yield Farming) چگونه انجام می شود؟

ییلد فارمینگ (Yield Farming) معمولا با استفاده از توکن هایی با استاندارد ERC-20 شبکه اتریوم (Ethereum) انجام می شود و پاداش ها نیز معمولا با استفاده از یک نوع توکن ERC20 پرداخت می شوند.

البته اکنون با پیشرفت بیشتر دیفای، ییلد فارمینگ در پلتفرم های بی ان بی چین (BNB Chain) نیز انجام می شود. کسانی که از ییلد فارمینگ استفاده می کنند، معمولا برای پیدا کردن پاداش بیشتر، سرمایه خود را بین پروتکل های مختلف جابجا می کنند؛ در نتیجه، پلتفرم های امور مالی غیر متمرکز ممکن است از مشوق های اقتصادی دیگری نیز برای جذب سرمایه بیشتر به بستر خود استفاده کنند.

این ابزارهای مالی برای کشت سود، بسیار پیچیده هستند؛ آن ها به صورت خودکار دارایی ها را در پروتکل های مختلف جابجا می کنند تا در نهایت بهترین بازده را ارائه دهند.

Yield Farming رابطه نزدیكی با بازار سازهای خودکار (AMM) دارد که به طور معمول، شامل ارائه دهندگان نقدینگی و استخرهای نقدینگی است.

ارائه دهندگان نقدینگی، سرمایه خود را در استخر واریز می کنند. این استخر بازاری می سازد که در آن کاربران می توانند وام بگیرند، قرض بگیرند یا توکن های خود را مبادله کنند.

برای استفاده از این بستر هزینه هایی را باید پرداخت کرد که این هزینه ها بین تامین کنندگان نقدینگی با توجه به سهم خود در استخر نقدینگی تقسیم می شود؛ این پایه و اساس نحوه عملکرد یک بازار ساز اتوماتیک است؛ اما ممکن است در آینده سیستم های جدیدتری نیز به وجود بیایند و این بازار سازها با روش های گوناگونی کار کنند.

به غیر از دریافت کارمزد تراکنش ها به عنوان پاداش، توزیع توکن نیز می تواند انگیزه دیگری برای اضافه کردن توکن به استخرهای نقدینگی باشد.

برای مثال، ممکن است خرید یک توکن در جای دیگری امکان پذیر نباشد و تنها از طریق تزریق نقدینگی امکان به دست آوردن آن وجود داشته باشد و یا ممکن است تنها با تامین نقدینگی در یک استخر خاص امکان به دست آوردن آن توکن وجود داشته باشد. قوانین توزیع به نحوه پیاده سازی آن پروتکل بستگی دارند. نکته آخر این است که تامین کنندگان نقدینگی، بر اساس میزان نقدینگی که برای یک استخر ارائه می دهند، پاداش دریافت می کنند.

مبالغ واریزی معمولا به صورت استیبل کوین است؛ اما در تمامی پلتفرم ها این گونه نیست. برخی از متداول ترین استیبل کوین های مورد استفاده در دیفای USDT ،USDC و دای (DAI) هستند.

برخی از پروتکل ها توکن های مخصوص به خود را تولید می کنند که نشان دهنده توکن های سپرده شده شما در سیستم است. به عنوان مثال، اگر توکن DAI را به کامپوند واریز کنید، توکن cDAI را دریافت خواهید کرد. اگر اتر را به کامپوند واریز کنید، cETH دریافت خواهید کرد. به این نوع توکن ها که در پروتکل کامپوند تولید می شوند، cToken می گویند.

شما می توانید cDAI خود را به پروتکل دیگری که توکن خود را تولید می کند، واریز کنید که آن توکن تولید شده، معادل cDAI شما را نشان دهد و این پروسه همینطور ادامه خواهد داشت. این زنجیره ها واقعا می توانند پیچیده باشند و دنبال کردن آن ها نیز دشوار است.

روش های مختلف (Yield Farming)

هنگام بحث در مورد مفهوم کشت سود، لازم است توجه داشته باشیم که سه راه وجود دارد تا از طریق آن بتوان سود دریافت کرد:

بازارهای پول
استخرهای نقدینگی
طرح های تشویقی

بازارهای پول

به زبان ساده، دارندگان رمز ارزها می توانند از طریق وام دادن توکن‌ های خود در پلتفرم هایی مانند کامپوند، میکر (Maker) و آوه (Aave) از دارایی های فعلی خود سود کسب کنند.

علاوه بر این، پلتفرم های مختلف نرخ بازگشت متفاوتی را ارائه می دهند؛ برای مثال آوه Aave هم نرخ بهره متغیر و هم نرخ بهره ثابت به کاربران ارائه می دهد؛ البته با این که نرخ ثابت برای وام گیرنده سود آورتر است، وام دهندگان معمولا نرخ متغیر را ترجیح می دهند. کامپوند نیز توکن های بومی‌COMP را به عنوان تشویق به وام دهندگان و وام گیرندگان ارائه می دهد.

در نهایت، یک جنبه منحصر به فرد در بازارهای پول دیفای این است که وثیقه وام گیرندگان باید بیش از مقدار وامی باشد که گرفته اند؛ بدین معنی که فارمرها (کسانی که ییلد فارمینگ انجام می دهند) باید وثیقه ای بیش از آنچه که می خواهند وام بگیرند، در پلتفرم سپرده گذاری کنند تا اگر در بازپرداخت وام کوتاهی کردند، وام دهندگان دارایی خود را از دست ندهند.

به بیان ساده، ایده استفاده از وام با وثیقه بیشتر، به وام دهنده اجازه می دهد تا همواره نسبت وثیقه (Collateralization Ratio) را برای جلوگیری از لیکوئید شدن ثابت نگه دارد.

استخرهای نقدینگی (Liquidity Pool)

استخر نقدینگی یا Liquidity Pool اساسا یک قرارداد هوشمند (Smart Contract) است که به کاربران امکان می دهد تا در ازای تامین نقدینگی در آن ها، پاداش دریافت کنند؛ این پاداش ممکن است از طریق کارمزدهای معاملات در یک پلتفرم دیفای و یا کارمزد های وام گیرندگان پلتفرم های وام دهی و وام گیری (Lending) تامین شود. این پاداش ها با نرخ های مختلفی پرداخت می شوند و حتی ممکن است چند توکن به عنوان پاداش به تامین کنندگان نقدینگی پرداخت شود.

نقدینگی برای اکثر پروتکل های دیفای بسیار مهم است؛ زیرا به آن ها امکان می دهد تجربه ای بدون دردسر را به مشتریان خود ارائه دهند. از دیدگاه مالی، استخرهای نقدینگی در مقایسه با بازارهای پول بازدهی بهتری را به کاربران ارائه می دهند؛ اما در عین حال خطرات مخصوص به خود را دارند.

ارائه دهندگان نقدینگی در صرافی یونی سواپ (Uniswap) تشویق می شوند تا از طریق توکن های پلتفرم‌ بومی، به مقدار معادل و برابر از دو توکن در استخر قرار دهند؛ به طوری که نسبت کلی آن ها حتی با افزایش تعداد افرادی که توکن‌ اضافه می کنند، ثابت بماند.

در حالی که Uniswap از مواردی که در بالا اشاره شد استفاده می کند، پلتفرم هایی مانند Curve الگوریتمی متفاوت به کار می گیرند که نرخ های جذاب تر کارمزد و همچنین افت کمتری را در هنگام تبادل توکن به کاربران ارائه می دهد. علاوه بر آن بالانسر (Balancer) کاربران را قادر می سازد تا مجموعه ای از نقدینگی را ایجاد کنند، که می تواند همزمان چندین توکن (حداکثر تا هشت عدد) را به صورت همزمان در خود جای دهد.

طرح های تشویقی

کسانی که فارمینگ ارز دیجیتال انجام می دهند، این امکان را دارند که بازگشت سرمایه خود را در قالب طرح های تشویقی به دست بیاورند. به عنوان مثال، پلتفرم هایی مانند سینتتیکس (Synthetix) به ازای تامین نقدینگی، توکن های SNX به کاربران ارائه می دهند. به همین صورت، پلتفرم Ampleforth نیز به کاربران اجازه می دهد تا برای تلاش های خود در زمینه نقدینگی، توکن های بومی‌ AMPL به دست آورند.

اما از نظر میزان سادگی انجام ییلد فارمینگ نیز همه چیز به میزان تجربه شخص در زمینه کریپتو و دیفای بر می گردد؛ به عنوان مثال، برخی از استراتژی های فارمینگ به شدت پیچیده است و کاربران باید دانش عمیق و گسترده ای از پلتفرم های مختلف و همچنین درک صحیح از خطرات مالی و فناوری داشته باشند.

بنابراین، برای کاربران با سطح دانش کمتر، روش های ساده تری برای مشارکت در Yield Farming وجود دارد؛ در حال حاضر محبوب ترین ابزار برای انجام این کار، Yearn Finance است؛ مجموعه ای نسبتا جدید از قرارداد های هوشمند که هدف آن ها افزایش سود دارندگان رمز ارزهاست.

این پلتفرم با انتقال خودکار توکن های کاربران به پروتکل های مختلف، بیشترین سود را برای آن ها به ارمغان می آورد. در این پروتکل، تمام کاری که باید انجام دهید این است که بخشی از کریپتو های خود مانند اتر یا استیبل کوین را پس انداز کنید. این پروتکل خودش تبه صورت خودکار تمام کارهای فارمینگ را انجام می دهد.

بازده Yield Farming چگونه محاسبه می شود؟

به طور معمول، بازده تخمینی ییلد فارمینگ به صورت سالانه محاسبه می شود. برخی از معیارهای متداول محاسبه سود عبارتند از: APR (مخفف Annual Percentage Rate به معنی نرخ درصد سالیانه) و APY (مخفف Annual Percentage Yield به معنی درصد سود سالیانه)؛ تفاوت بین این دو این است که APR در اکانت هایی که تحت تاثیر سود مرکب یا کامپوند باشند، عمل نمی کند؛ در حالی که APY برای این نوع حساب ها کار می کند. با این حال، توجه داشته باشید که APR و APY ممکن است به جای یکدیگر مورد استفاده قرار گیرند.

باید به خاطر داشته باشید که اینها فقط تخمین و پیش بینی هستند. حتی برآورد سود دقیق پاداش های کوتاه مدت نیز بسیار دشوار است. دلیل آن هم این است که Yield Farming كاملا رقابتی و پر‌ سرعت است و میزان پاداش ها می توانند نوسانات شدیدی داشته باشند. اگر یک استراتژی کشت سود برای مدتی کار کند، بسیاری از کاربران از این فرصت استفاده می کنند و وارد آن می شوند، که این امر ممکن است بازدهی بالای آن را کاهش دهد.

از آنجا که APR و APY از میراث بازارهای دیگری هستند، دیفای ممکن است برای محاسبه بازده، نیازمند به یافتن معیار های خاص خود باشد. با توجه به سرعت سریع دیفای، بازده تخمینی هفتگی یا حتی روزانه ممکن است برای این کار، کار آمدتر باشد.

خطرات موجود

Yield Farming ساده نیست. سود آورترین استراتژی های آن بسیار پیچیده است و فقط کاربران با تجربه می توانند از آن ها استفاده کنند.

به علاوه، این کار برای کسانی که سرمایه زیادی دارند مناسب است. بنابراین اگر کاملا با فرآیند کشت سود آشنا نباشید، احتمالا پول خود را از دست خواهید داد. اما برای آگاهی از خطرات آن، نکات دیگری را نیز باید در نظر بگیرید. مثلا عملکرد سالانه اکثر این پلتفرم ها متناسب با توکن‌ های در حال فارم است که به طور کلی به شدت بی ثبات هستند. علاوه بر آن، هنگامی‌ که فارمینگ آغاز می شود، فشار زیادی بر فروش توکن پاداش به وجود می آید و بنابراین اغلب اوقات APY (درصد سود سالیانه) آن به سرعت پایین می آید!

همچنین مساله ضرر ناگهانی نیز وجود دارد. گفتیم که پروژه های جدید معمولا به کسانی که نقدینگی خود را به استخرهای نقدینگی مارکت میکر اتوماتیک ارائه می دهند، پاداش می دهد؛ این تامین نقدینگی به دو دارایی متفاوت نیاز دارد؛ بنابراین، اگر قیمت یکی از این دو دارایی نسبت به دیگری تغییر کند، این احتمال وجود دارد که کاربران در مقایسه با نگه داشتن توکن های اساسی، ضرر و زیان زیادی متحمل شوند. جوئل اجرتون (Joel Edgerton) مدیر ارشد صرافی کریپتو BitFlyer USA، در همین زمینه به کوین تلگراف گفت:

“اصلی ترین خطر ممکن، این است که کد نرم افزار مشکل داشته باشد. ممکن است آن گونه که تبلیغ می شود عمل نکند یا دستکاری یا هک شود. این پروژه ها هنوز بسیار جوان هستند و در طول زمان مقاومت نکرده اند یا تحت آزمایش های پر فشار قرار نگرفته اند. همچنین اگر این پروژه ها به دنبال سلطه بر دیفای باشند، هنوز هم ایراد وابستگی به پروتکل های دیگر را دارند. مثلا شخصی که کد را نوشته، می تواند توکن ها را از قبل استخراج کند، قیمت را افزایش دهد، دارایی ها را تخلیه کند و با پول ناپدید شود.”

جیسون لو (Jason Lau) مدیر عامل صرافی کریپتو OkCoin معتقد است که قرارداد های هوشمندی که طرح های Yield Farming را ارائه می دهند، بدون حسابرسی و بررسی باقی می مانند؛ در نتیجه ممکن است این احتمال وجود داشته باشد که این اسمارت کانترکت ها مستعد ایجاد حفره های امنیتی نا خواسته، مانند آنچه که در اولین نسخه توکن YAM مشاهده شده است، و چه عمدی توسط سازنده قرارداد ها باشند.

همچنین به دلیل پیچیدگی این پروتکل ها، حتی پروژه هایی مثل bZx همچنان می توانند با مشکلاتی مانند هک روبه رو شوند؛ در سال ۲۰۲۰، این پروتکل که امنیت نسبتا بالایی نیز دارد،‌ چند بار هک شد. لو اضافه کرد: بسیاری از این پروتکل ها در واقع کاملا متمرکز بوده و تنها یک یا چند نفر برای آن تصمیم گیری می کنند.

بابی اونگ مدیر عامل و یکی از بنیانگذاران CoinGecko عنوان کرد که توسعه دهندگان پروتکل می توانند کاربران با سود بالا را در توکن های فارم شده وسوسه کنند و بعد قیمت این رمز ارزها را دامپ کنند. به همین ترتیب او اشاره کرد که توسعه دهندگان ممکن است توکن های ضبط شده را بدزدند؛ زیرا بسته به برخی قرارداد ها، گاهی کاربران مجبور هستند که توکن ها را به یک اسمارت کانترکت دیگر ارسال کنند که این امر، سرقت را آسان می کند. اونگ اضافه کرد:

“سود ارائه شده، با قیمت خاصی براساس قیمت توکن بومی ارائه می شود. وقتی قیمت توکن بومی کاهش یابد، سود شما نیز به طور قابل توجهی کاهش می یابد و بازدهی را مطابق آنچه در نظر داشتید دریافت نمی کنید. حتی ممکن است لایه اولیه دروغ باشد یا اطلاعات با آنچه در قرارداد است متفاوت باشد.”

ایده اولیه Yield Farming این است که شما توکن های خود را به یک قرارداد هوشمند واریز می کنید و در عوض پاداش می گیرید؛ اما پیاده سازی آن می تواند بسیار متفاوت باشد. بنابراین نباید کورکورانه سرمایه ای که به سختی به دست‌ آوردید را واریز کنید و به سود دهی بالا امیدوار باشید. به عنوان یک قانون اساسی مدیریت ریسک، شما باید بتوانید کنترل سرمایه گذاری خود را حفظ کنید.

ییلد فارمینگ در فضای دیفای گسترش زیادی یافته و بسیاری از کاربران را به خود جلب كرده است. پیش بینی می شود که این ایده جذاب، جذب افراد به شبکه اتریوم و بی ان بی در سال های آینده را آسان تر ‌کند؛ اما به یاد داشته باشید که برای انجام این کار و دریافت سود های بالای آن، حتما باید دانش و تجربه کافی در زمینه کار با پلتفرم های دیفای را داشته باشید.

Source: coindesk.com

تا بعدی

نقل قول های معاملاتی ریچارد دنیس (Richard Dennis) شاهزاده تالار بورس

از دست نده

5 تا از بهترین پلتفرم ها برای ساخت NFT

برای افزودن دیدگاه کلیک کنید

برای ارسال نظر باید وارد شوید ورود

یک پاسخ بگذارید
لغو پاسخ

برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.

اخبار

استارک ور (StarkWare) تأیید کل تاریخچه بلاکچین با ۱ مگابایت حجم ممکن ساخت!

شرکت StarkWare فناوری جدیدی اعلام کرده که «تصدیق بلوک‌های بلاک‌چین بیت‌کوین از ابتدای پیدایش تا حال» را در قالب یک پرُف (proof) تقریباً ۱ مگابایتی ممکن می‌کند، البته نه به معنی دانلود کل تاریخچه تراکنش‌ها، بلکه فقط هِدِر بلوک‌ها.

منتشر شده

9 ماه پیش

در

شهریور 21, 1404

توسط

روکو (Rocco)

شرکت استارک‌ور (StarkWare) که در زمینه فناوری پیشرفته دانش صفر (Zero-Knowledge یا ZK) تخصص دارد، از یک دستاورد بزرگ رونمایی کرده است که می‌تواند اساس تعامل کاربران با شبکه بیت‌کوین را دگرگون کند. این شرکت موفق به ساخت یک اثبات تأیید (Verification Proof) مبتنی بر دانش صفر از کل بلاکچین بیت‌کوین شده است که به طرز شگفت‌انگیزی سبک بوده و به راحتی بر روی دستگاه‌های موبایل قابل اجراست. این نوآوری به هر کاربری اجازه می‌دهد تا به طور مستقل و بدون نیاز به سخت‌افزارهای گران‌قیمت، تاریخچه بیت‌کوین را اعتبارسنجی کند.

این اثبات که توسط استارک‌ور توسعه داده شده، تنها ۱ مگابایت حجم دارد. این در حالی است که حجم کامل بلاکچین بیت‌کوین (Bitcoin) در حال حاضر از مرز ۶۸۰ گیگابایت فراتر رفته است. به گفته عبدالحمید بختا (Abdelhamid Bakhta)، مدیر اکوسیستم در استارک‌ور، این تکنولوژی به کاربران امکان می‌دهد تا تراکنش‌ها را در کمتر از ۱۰۰ میلی‌ثانیه تأیید کنند. این پیشرفت، تحقق مدرن ایده‌ای است که برای اولین بار توسط ساتوشی ناکاموتو در وایت‌پیپر بیت‌کوین تحت عنوان تأیید پرداخت ساده شده (SPV) مطرح شد و اکنون موانع فنی و مالی را برای میلیون‌ها کاربر از میان برمی‌دارد.

An illustrated model of SPV outlined in Satoshi’s Bitcoin whitepaper. Source: Nakamoto Institute

روش اثبات با دانش صفر (Zero Knowledge Proof) چیست؟

چگونه ۶۸۰ گیگابایت داده در ۱ مگابایت فشرده می‌شود؟

راز این فشرده‌سازی خارق‌العاده در محتوای اثبات نهفته است. این فایل ۱ مگابایتی، تاریخچه کامل و جزئیات تمام تراکنش‌ها را در خود جای نداده است؛ بلکه شامل تمام هدرهای بلاک (Block Headers) از اولین بلاک شبکه (بلاک جنسیس) تا به امروز است. هر هدر بلاک مانند یک شناسنامه برای آن بلاک عمل می‌کند و حاوی اطلاعات کلیدی زیر است:

شماره نسخه (Version Number): نسخه نرم‌افزار بیت‌کوین که برای استخراج بلاک استفاده شده است.
ارجاع به بلاک قبلی (Previous Block Reference): پیوندی رمزنگاری‌شده که زنجیره بلاک‌ها را به هم متصل می‌کند.
برچسب زمانی (Timestamp): زمان تقریبی ایجاد بلاک.
اندازه بلاک (Block Size): حجم بلاک.
نانس (Nonce): عدد تصادفی که ماینرها برای حل معمای محاسباتی و افزودن بلاک به دفتر کل، آن را پیدا می‌کنند.

با در اختیار داشتن زنجیره‌ای از این هدرها، یک کاربر می‌تواند به طور مستقل و با اطمینان بالا، صحت و اعتبار کل تاریخچه شبکه را بدون نیاز به دانلود صدها گیگابایت داده، بررسی کند.

The number of Bitcoin nodes has been steadily rising since 2015. Source: Coin Dance — Bitcoin Nodes

این دستاورد در زمانی ارائه می‌شود که جامعه بیت‌کوین درگیر یکی از مهم‌ترین بحث‌های داخلی خود، یعنی چالش حفظ تمرکززدایی (Decentralization) در مقابل رشد روزافزون حجم بلاکچین است. یکی از ارزش‌های بنیادین بیت‌کوین این است که اجرای یک نود کامل (Full Node) برای هر کسی با یک کامپیوتر شخصی معمولی امکان‌پذیر باشد. این دسترسی آسان، تضمین‌کننده امنیت و مکانیزم اجماع شبکه است که توسط هزاران اپراتور نود مستقل در سراسر جهان اجرا می‌شود.

با این حال، ظهور پدیده‌هایی مانند اُردینالز و اینسکریپشن‌ها که امکان ذخیره‌سازی داده‌های غیرپولی (مانند تصاویر و متن) را روی بلاکچین (Blockchain) فراهم می‌کنند، این اصل را به چالش کشیده‌اند. منتقدان معتقدند این روند باعث «پف‌کردن» بلاکچین شده و با افزایش سرسام‌آور حجم دفتر کل توزیع شده (DLT)، نیازمندی‌های سخت‌افزاری برای اجرای نود را بالا می‌برد. اگر اجرای نود بیش از حد گران شود، شبکه به سمت تمرکزگرایی پیش خواهد رفت و تنها شرکت‌های بزرگ و مراکز داده توانایی مشارکت در آن را خواهند داشت که این امر کاملاً با فلسفه وجودی بیت‌کوین در تضاد است.

The breakdown of different implementations of the Bitcoin node software. Source Coin Dance

به‌روزرسانی Bitcoin Core و طغیان جامعه

این تنش با اعلام برنامه‌های مربوط به به‌روزرسانی آینده نرم‌افزار Bitcoin Core 30 که برای انتشار در ماه اکتبر برنامه‌ریزی شده، به نقطه جوش خود رسیده است. توسعه‌دهندگان Bitcoin Core (که نرم‌افزار مورد استفاده حدود ۸۰٪ از نودهای شبکه است) قصد دارند محدودیت OP_Return را حذف کنند. این قابلیت در حال حاضر حجم داده‌های غیرپولی قابل جاسازی در تراکنش‌ها را به ۸۰ بایت محدود می‌کند که برای ذخیره اکثر محتواهای چندرسانه‌ای امروزی بسیار ناچیز است.

این تصمیم پیشنهادی، موجی از مخالفت را برانگیخته و باعث یک جهش تاریخی در استفاده از Bitcoin Knots شده است. Bitcoin Knots یک نرم‌افزار جایگزین برای نود بیت‌کوین است که قابلیت‌های شخصی‌سازی بیشتری را به اپراتورها می‌دهد؛ از جمله این امکان که خودشان برای میزان داده‌های OP_Return که مایل به ذخیره و بازنشر آن هستند، محدودیت تعیین کنند. آمارها نشان می‌دهد سهم بازار نودهای Knots از حدود ۱٪ در پایان سال ۲۰۲۴، با یک رشد تقریباً عمودی، به نزدیک ۲۰٪ در سال ۲۰۲۵ رسیده است که نشان‌دهنده واکنش شدید بخشی از جامعه به مسیر پیش روی توسعه بیت‌کوین است. در این میان، راهکار استارک‌ور می‌تواند فارغ از این جدال‌ها، قدرت تأیید مستقل را به دست تک‌تک کاربران بازگرداند.

Source: cointelegraph.com

ادامه مطلب

آموزش

تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟

منتشر شده

9 ماه پیش

در

شهریور 21, 1404

توسط

روکو (Rocco)

تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟

اگر معامله‌گر یا فعال بازارهای مالی باشید، حتما تجربه کرده‌اید که یک خبر اقتصادی می‌تواند ظرف چند دقیقه بازار را زیر و رو کند. مثلا اعلام نرخ بیکاری آمریکا یا تصمیم فدرال رزرو درباره نرخ بهره کافی است تا قیمت دلار، طلا یا حتی بیت کوین نوسان شدیدی پیدا کند. در چنین شرایطی، دانستن زمان دقیق این رویدادها می‌تواند مرز میان یک معامله سودآور یا پشیمان‌کننده باشد.

اینجاست که تقویم اقتصادی به عنوان یک ابزار به کمک شما می‌آید. ابزاری که تمام اتفاقات مهم اقتصادی و مالی جهان را در یک جدول زمانی مشخص نمایش می‌دهد و به شما کمک می‌کند همیشه چند قدم جلوتر از بازار باشید. اگر می‌خواهید بدانید تقویم اقتصادی دقیقا چیست، چه اجزایی دارد و چطور باید از آن استفاده کنید، این مطلب را از دست ندهید.

۹ ابزار برای معامله گری در بازار فارکس که هر معامله گر باید داشته باشد

تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست؟

یک لیست زمان‌بندی‌شده از اعلامیه‌های اقتصادی، داده‌های کلان، سخنرانی‌های مقامات مالی و انتشار شاخص‌های اقتصادی مثل نرخ بهره، تورم، بیکاری، تولید ناخالص داخلی و … است. علاوه بر این معمولاً زمان بیانیه های بانک مرکزی، سخنرانی های سیاست گذاران پولی و انتخابات را فهرست می کند.

بیشتر تقویم های اقتصادی منتشر شده شامل نوع داده مثل نرخ بیکاری، نتیجه قبلی که منتشر شده بود و انتظارات اجماع بازار برای نتیجه آتی می شوند. باید توجه داشت که نوع انتشار به طور کلی بسته به اینکه چه تاثیری می تواند داشته باشد؛ بصورت زیاد، متوسط، کم یا بدون تاثیر، کد گذاری می شود.

برای مثال، تصور کنید بانک مرکزی اروپا (ECB) قرار است درباره نرخ بهره (Interest Rate) جلسه برگزار کند. این تصمیم می‌تواند ارزش یورو را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. اگر شما معامله‌گر بازار فارکس باشید و این تاریخ را ندانید، ممکن است در میانه یک معامله ناگهان با نوسانی شدید روبه‌رو شوید و فرصت مدیریت آن را از دست بدهید. اما وقتی به تقویم اقتصادی نگاه می‌کنید، می‌بینید که این رویداد دقیقا چه روز و ساعتی اتفاق می‌افتد و می‌توانید از قبل برایش برنامه‌ریزی کنید.

تقویم اقتصادی نه فقط برای معامله‌گران حرفه‌ای، بلکه برای هر فردی که در بازارهای مالی فعالیت می‌کند (از بورس و فارکس گرفته تا ارزهای دیجیتال) یک ابزار ضروری است. حتی سرمایه‌گذاران بلندمدت هم با نگاه به این تقویم می‌توانند تصمیم‌های دقیق‌تری برای مدیریت پرتفوی خود بگیرند.

اگر انتشار داده اقتصادی تأثیر کمی داشته باشد، آنگاه جفت ارز حرکتی نداشته و یا واکنشی جزیی نسبت به نتیجه از خود نشان خواهد داد. اما اگر در رویدادی با تأثیر متوسط، نتیجه نهایی با چیزی که انتظار می رفت خیلی تفاوت داشته باشد، باعث می شود جفت ارز به میزان بیشتری تغییر کند. زمانی که انتشار داده ها به طور قابل توجهی بیشتر یا کمتر از نتیجه مورد انتظار بازار باشند، به خصوص زمانی که صحبت از داده هایی با تأثیر بالا باشد، جفت ارز مرتبط تمایل بیشتری به حرکت دارد و بازار نوسانات قابل توجهی را در این فرآیند تجربه می کند.

چرا تقویم اقتصادی مهم است؟

تقویم اقتصادی مانند یک نقشه راه است که مسیر حرکت بازارها را روشن‌تر می‌کند و شما را از غافلگیری‌های ناگهانی نجات می‌دهد. به این ترتیب شما می‌توانید تصمیمات معاملاتی خودتان را بر پایه اطلاعات موثق بگیرید.
انتشار داده‌های اقتصادی می‌تواند باعث نوسانات شدید در بازارهای مالی شود. برای مثال، اگر نرخ تورم بالاتر از حد انتظار اعلام شود، سرمایه‌گذاران انتظار افزایش نرخ بهره خواهند داشت و همین موضوع می‌تواند بازار سهام یا ارزهای دیجیتال را تحت تاثیر قرار دهد.
بدون تقویم اقتصادی، بسیاری از تصمیم‌ها بر اساس حدس و گمان گرفته می‌شود. معامله‌گرانی که فقط با تحلیل تکنیکال کار می‌کنند، ممکن است در لحظه انتشار یک خبر بزرگ، گرفتار نوسانات غیرمنتظره بازار شوند. در حالی‌که کسی که تقویم اقتصادی را دنبال می‌کند، می‌داند چه زمانی باید محتاط‌تر باشد یا حتی برای شکار فرصت‌های جدید آماده شود.
یکی از مهم‌ترین مزیت‌های تقویم اقتصادی، مدیریت ریسک است. اگر قبل از انتشار یک داده مهم پوزیشن باز دارید، می‌توانید حجم معاملات خود را کاهش دهید، حد ضرر تنظیم کنید یا حتی معامله را ببندید تا از ضررهای سنگین جلوگیری شود.
استفاده از تقویم اقتصادی به شما امکان می‌دهد استراتژی‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت خود را بر اساس داده‌های واقعی طراحی کنید. به این ترتیب، معاملات شما نظم بیشتری پیدا می‌کند و احتمال موفقیت بالاتر می‌رود.
بسیاری از ضررها به دلیل تصمیمات عجولانه و احساسی اتفاق می‌افتد. وقتی بدانید چه چیزی در راه است، آرامش بیشتری خواهید داشت و کمتر اسیر ترس یا طمع می‌شوید.

اجزای اصلی یک تقویم اقتصادی

وقتی وارد یک تقویم اقتصادی مثل Trading Economics یا Investing.com می‌شوید، در نگاه اول ممکن است جدول شلوغی ببینید که پر از عدد و کلمه است. اما اگر بدانید هر ستون چه معنایی دارد، کار با آن بسیار ساده خواهد شد. در ادامه تک‌تک اجزای اصلی این جدول که از وب‌سایت تریدینگ اکونومیکس آورده شده را توضیح می‌دهیم.

Economic Calendar — All events, interest rate, prices & inflation, labour market, GDP growth, foreign trade, government, business confidence, consumer sentiment, housing market.

در قسمت بالای جدول بخشی برای فیلتر کردن نتایج آورده شده است. گزینه «Recent» فیلتری برای نشان دادن رویدادهای اخیر است و فقط موارد نزدیک به زمان فعلی را نشان می‌دهد. اگر می‌خواهید مثلا رویدادهای اقتصادی چند ماه دیگر را ببینید کافی است این فیلتر را تغییر دهید.

با استفاده از گزینه «Impact» شما می‌توانید این رویدادهای اقتصادی را بر اساس سطح اهمیت آن ها دسته‌بندی کنید. تریدینگ اکونومیکس سه دسته‌بندی دارد. رویدادهای یک ستاره، دو ستاره و سه ستاره که طبیعتا اهمیت آن ها بر اساس تعداد ستاره افزایش می‌یابد.

قسمت «Countries» امکان فیلتر کردن بر اساس کشور یا اقتصاد موردنظر را فراهم می‌کند. مثلا اگر قصد دارید فقط شاخص‌های اقصتادی کلان آمریکا را ببینید، کافی است روی این گزینه کلیک کرده و «United States» را انتخاب کنید.

فیلتر «Category» دسته‌بندی رویدادها را نمایش می‌دهد. مثلا شما می‌توانید در این فیلتر گزینه «Prices & Inflation» را انتخاب کرده و فقط داده‌های تورمی را مشاهده کنید.

بخش «UTC +3:30» نیز برای تعیین منطقه زمانی است. شما می‌توانید منطقه زمانی خودتان (تهران-ایران) را تنظیم کنید تا ببینید دقیقا رویداد موردنظرتان در چه ساعتی به وقت ایران رخ می‌دهد.

تاریخ و ساعت

اولین چیزی که در تقویم اقتصادی به چشم می‌آید، ستون زمان انتشار است. در این بخش دقیقا مشخص می‌شود که هر رویداد چه روز و ساعتی منتشر خواهد شد. اهمیت این قسمت بسیار بالاست، چون بازارها معمولا درست در همان لحظه انتشار خبر واکنش نشان می‌دهند. مثلا اگر در ساعت ۴:۰۰ صبح «شاخص اعتماد مصرف‌کننده استرالیا» منتشر شود، معامله‌گران بازار فارکس در همان دقیقه باید آماده واکنش باشند.

همانطور که گفتیم، ساعت تقویم معمولا بر اساس منطقه زمانی قابل تغییر است. مثلا شما می‌توانید آن را روی «تهران (UTC+3:30)» تنظیم کنید تا دقیقاً با ساعت محلی خودتان هماهنگ باشد.

کشور

در ستون بعدی، پرچم و کد کشور (مثلاً GB = بریتانیا، AU = استرالیا، MX = مکزیک) قرار دارد که نشان می‌دهد داده متعلق به کدام اقتصاد است. گاهی اوقات هم رویدادها مربوط به یک بلوک منطقه‌ای خاص مثلا اروپا (EA = Euro Area) هستند. در این صورت آن داده را باید به عنوان یک شاخص منطقه‌ای و نه مربوط به یک کشور واحد تفسیر کرد.

عنوان رویداد

این ستون عنوان خبر یا شاخص اقتصادی را نشان می‌دهد. گاهی هم کنار این عنوان، مخفف ماه میلادی (مثل AUG، SEP) دیده می‌شود که نشان می‌دهد داده مربوط به کدام ماه است. شناخت هر شاخص اهمیت زیادی دارد، چون هرکدام اثر متفاوتی روی بازار می‌گذارند.

معرفی ۵۰ ابزار حرفه ای برای تحقیق در بازار رمزارزها

اما نکته مهم اینجاست که همه رویدادها عددی و آماری نیستند. بعضی از آن ها بیشتر کیفی هستند و باید با توجه به ماهیتشان تفسیر شوند. برای درک بهتر، به چند نمونه نگاه کنیم:

شاخص‌های آماری (عدد‌محور)

مثل نرخ بیکاری (Unemployment Rate)، شاخص قیمت مصرف کننده (CPI)، یا تولید ناخالص داخلی (GDP). اینها همیشه یک عدد مشخص دارند که می‌توان آن را با مقدار قبلی و پیش‌بینی بازار مقایسه کرد.

سخنرانی‌ها (Speech)

مثلا «سخنرانی رئیس فدرال رزرو». این نوع رویداد عدد ندارد، بلکه مهم محتوای صحبت‌هاست. اگر لحن سخنران به سمت سیاست انقباضی (افزایش نرخ بهره) باشد، بازار واکنش منفی به دارایی‌های پرریسک نشان می‌دهد. اگر لحن انبساطی باشد، می‌تواند باعث رشد بازار سهام یا ارزهای دیجیتال شود.

حراج اوراق (Auction)

مثل «حراج اوراق ۱۰ ساله آمریکا» یا «حراج اوراق خزانه ژاپن». اینجا اعداد مربوط به بازده (Yield) یا حجم اوراق فروخته‌شده اهمیت دارند. بالا رفتن بازده معمولا نشانه افزایش هزینه استقراض دولت و احتمال بالا رفتن نرخ بهره است.

شاخص‌های نظرسنجی و اعتماد (Survey/Confidence Index)

مثل «شاخص اعتماد مصرف‌کننده» یا «شاخص مدیران خرید (PMI)». اینها با پرسش‌نامه از فعالان اقتصادی یا مصرف‌کنندگان تهیه می‌شوند و بازتاب‌دهنده چشم‌انداز آینده هستند.

ستون Previous نشان‌دهنده نتیجه گزارش قبلی است. مثلا اگر شاخص بیکاری ماه گذشته ۸٪ بوده، این عدد در ستون Previous نمایش داده می‌شود. این بخش برای مقایسه روند بسیار مهم است، چون بازار همیشه تغییرات نسبت به گذشته را در نظر می‌گیرد.

در قسمت (Consensus / Forecast) دو ستون پیش‌بینی تحلیلگران و اقتصاددانان درباره آن شاخص یا داده اقتصادی آورده می‌شود. اما چه تفاوتی با هم دارند؟

Consensus یا اجماع در واقع میانگین پیش‌بینی جمعی تحلیلگران، اقتصاددان‌ها و موسسات مالی است. یعنی چندین منبع معتبر پیش‌بینی خود را درباره یک شاخص اعلام می‌کنند و تقویم اقتصادی میانگین یا اجماع آنها را نمایش می‌دهد.

Forecast گاهی به همان معنی Consensus به کار می‌رود، اما در بعضی تقویم‌ها (مثل Trading Economics) یک تفاوت کوچک دارد:

Forecast معمولاً پیش‌بینی اختصاصی خود سایت یا موسسه منتشرکننده تقویم است.
در حالی که Consensus نماینده پیش‌بینی کلی بازار و تحلیل‌گران مختلف است.

در ستون (Actual) مقدار واقعی در لحظه انتشار خبر به‌روزرسانی می‌شود و عدد واقعی گزارش را نشان می‌دهد. در حقیقت، مهم‌ترین بخش برای معامله‌گران همین ستون است، چون مستقیما رفتار بازار را شکل می‌دهد.

بعضی تقویم‌ها مثل Trading Economics در کنار هر شاخص نمودارهای کوچکی نمایش می‌دهند. این نمودار روند تاریخی آن شاخص را نشان می‌دهد (مثلا تغییرات نرخ بیکاری در چند ماه گذشته). با نگاه سریع به این بخش می‌توانید متوجه شوید وضعیت در حال بهبود یا بدتر شدن است.

طبق ستون اول متوجه می‌شویم که شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) آمریکا ساعت ۴ بعد از ظهر به وقت محلی منتشر می‌شود. به طور کلی، شاخص‌های اقتصادی را می‌توان در بازه زمانی‌های مختلفی ارزیابی کرد. منظور از MoM بازه زمانی ماهانه است و YoY تغییرات کل یک سال نسبت به سال قبل را نشان می‌دهد.

در سطر اول که مربوط به شاخص PPI اصلی در بازه ماهانه است، می‌بینیم که مقدار قبلی ۰.۹٪ ثبت شده است. این یعنی در ماه گذشته قیمت تولیدکننده‌ها نسبت به ماه ماقبلش ۰.۹٪ افزایش داشته است. در ستون Forecast پیش‌بینی تریدینگ اکونومیکس برای این ماه ۰.۳٪ است و Consensus که میانگین پیش‌بینی اقتصاددانان و تحلیلگران مختلف را نشان می‌دهد ۰.۴٪ ثبت شده است. مقدار Actual یا واقعی هم هنوز منتشر نشده و به همین دلیل این ستون خالی مانده و در لحظه انتشار شاخص پر می‌شود.

ساعات معاملاتی در فارکس

چطور از تقویم اقتصادی استفاده کنیم؟

این بخش مهم‌ترین قسمت مقاله است، چون فقط دانستن اینکه رویدادها چه زمانی هستند کافی نیست؛ باید بدانید چطور از این اطلاعات استفاده کنید.

برنامه‌ریزی هفتگی: در ابتدای هفته به تقویم اقتصادی نگاه کنید و رویدادهای مهم (مثل NFP یا تصمیم نرخ بهره) را علامت بزنید. این کار به شما کمک می‌کند از قبل آماده باشید.
ترکیب با تحلیل تکنیکال: اگر می‌بینید یک خبر مهم نزدیک است، سطوح حمایت و مقاومت نمودار را بررسی کنید. مثلا اگر خبر منفی بیاید و بازار به حمایت نزدیک باشد، احتمال شکستن حمایت بیشتر می‌شود.
استراتژی معاملاتی متناسب با خبر: بعضی معامله‌گران قبل از انتشار خبر، از بازار خارج می‌شوند تا ریسک نکنند. برخی دیگر ترجیح می‌دهند منتظر بمانند و پس از انتشار داده و مشخص شدن جهت بازار وارد معامله شوند.
مدیریت حجم و حد ضرر: در زمان‌هایی که احتمال نوسان شدید وجود دارد، بهتر است حجم معامله کمتر شود یا حد ضرر نزدیک‌تر قرار بگیرد.
ثبت تجربه‌ها: بهترین راه برای یادگیری استفاده از تقویم اقتصادی، تجربه شخصی است. بعد از هر رویداد مهم یادداشت کنید بازار چگونه واکنش نشان داد و استراتژی شما چقدر موفق بود.

تقویم اقتصادی را از کجا ببینیم؟

امروزه ده‌ها وب‌سایت معتبر وجود دارد که تقویم اقتصادی رایگان و به‌روزی ارائه می‌دهند. برخی از بهترین منابع عبارت‌اند از:

Trading Economics: همه رویدادها، نرخ بهره، قیمت‌ها و تورم، بازار کار، رشد تولید ناخالص داخلی، تجارت خارجی، دولت، اعتماد تجاری، احساسات مصرف‌کننده، بازار مسکن.
Investing.com: تقویم اقتصادی همزمان با اعلام رویدادهای اقتصادی، شاخص‌ها را دریافت کنید و تأثیر فوری آنها بر بازار جهانی را مشاهده کنید – از جمله رویدادهای قبلی، …
Forex Factory: با تقویم اقتصادی فارکس محور، رویدادهای تأثیرگذار بر بازار را خیلی قبل از وقوع پیش‌بینی کنید.
TradingView: تقویم اقتصادی آخرین و رویدادهای اقتصادی آینده را نشان می‌دهد که می‌توانند بر دارایی‌ها، مناطق و بازارهای جهانی خاصی تأثیر بگذارند.
FXStreet: تقویم اقتصادی لحظه‌ای، رویدادها و شاخص‌های اقتصادی سراسر جهان را پوشش می‌دهد.
MyFxBook: تقویم اقتصادی به صورت آنی که تمام رویدادها و اطلاعیه‌های اقتصادی را پوشش می‌دهد. مقادیر تاریخی، قبلی، اجماعی و واقعی هر شاخص را مشاهده کنید.

همچنین بروکرهای فارکس هم معمولاً تقویم اقتصادی روی سایت خود دارند.

در انتها

تقویم اقتصادی مثل یک “برنامه‌ریزی خبری” برای بازار است. اگر به آن توجه نکنید، ممکن است در لحظه انتشار اخبار مهم با حرکت‌های ناگهانی و شدید قیمت غافلگیر شوید. استفاده درست از آن کمک می‌کند ریسک معاملات را مدیریت کنید و حتی فرصت‌های سودآور پیدا کنید. در دنیایی که ثانیه‌ها حرف اول را می‌زنند، اطلاع از آنچه در راه است، برگ برنده شماست. با استفاده منظم از این ابزار، دیگر از نوسانات ناگهانی غافلگیر نخواهید شد و می‌توانید با اطمینان بیشتری برای آینده سرمایه‌گذاری خود برنامه‌ریزی کنید.

به یاد داشته باشید، موفقیت در بازارهای مالی تنها به تحلیل نمودارها محدود نمی‌شود. تسلط بر اطلاعات و درک وقایع کلان اقتصادی، مکمل تحلیل تکنیکال است و شما را در مسیری قرار می‌دهد که به جای دنبال کردن بازار، آن را پیش‌بینی کنید. به همین خاطر توصیه می‌کنیم که از همین امروز، استفاده از تقویم اقتصادی را به یکی از عادت‌های معاملاتی خود تبدیل کنید.

سودآوری و معامله گری بصورت مداوم در بازار می تواند بسیار چالش برانگیز باشد، و واقعیت مسلم این است که اکثر معامله گران خرد معمولا پول خود را در این بازار از دست می دهند. با این وجود، با یک برنامه معاملاتی جامع، ابزارهای مناسب و دانش کافی از بازار ارز، شانس موفقیت شما به عنوان یک معامله گر به میزان قابل توجهی افزایش می یابد.

Source: investorent.xyz

ادامه مطلب