با ما همراه باشید

آموزش

چگونه می توان بیت کوین های گم شده را بازیابی کرد؟

در صورتی که عبارت بازیابی خود را گم کرده اید، متاسفانه راهی برای بازیابی بیت کوین شما وجود ندارد و دارایی شما از بین رفته است. به همین دلیل اولین اصل در خرید و سرمایه گذاری در بیت کوین و بازار رمز ارزها تصمیم گیری در زمینه نگهداری ایمن از کلید خصوصی (Private Key) است.

منتشر شده

در

چگونه می توان بیت کوین های گم شده را بازیابی کرد؟

بیت کوین (Bitcoin) یک پول الکترونیکی رمزنگاری شده است. در این شبکه، تنها با اختیار داشتن کلید خصوصی می توان رمز ارز BTC را منتقل کرد. اگر کلید خصوصی گم شود، تقریبا هیچ راهی برای بازیابی آن وجود ندارد. گم شدن بیت کوین، یا به عبارتی گم شدن کلید خصوصی این ارز دیجیتال یکی از مشکلات رایج در بازار رمز ارزهاست. آیا امکان بازیابی کیف پول بیت کوین وجود دارد؟ آیا راهی وجود دارد تا بیت کوین های گم شده را مجددا بدست آوریم؟

راه های بازیابی بیت کوین

گم کردن عبارت بازیابی یا کلید خصوصی رمز ارز، ارسال بیت کوین به آدرس اشتباه، گم کردن یا به سرقت رفتن موبایل و لپ تاپی که در آن کیف پول بیت کوین نصب شده است از جمله راه هایی است که در زمان استفاده از بیت کوین احتمال دارد با آن ها مواجه شوید. در ادامه این موارد را بررسی خواهیم کرد.

عبارت بازیابی را گم کرده ام

در صورتی که عبارت بازیابی خود را گم کرده اید، متاسفانه راهی برای بازیابی بیت کوین شما وجود ندارد و دارایی شما از بین رفته است. به همین دلیل اولین اصل در خرید و سرمایه گذاری در بیت کوین و بازار رمز ارزها تصمیم گیری در زمینه نگهداری ایمن از کلید خصوصی (Private Key) است. اگر کلید خصوصی خود را گم کرده اید، احتمال اینکه بتوانید این کلید خصوصی را حدس بزنید چقدر است؟

کلید خصوصی بیت کوین یک عدد ۲۵۶ بیتی است. هر بیت دو حالت دارد و در واقع تعداد کل کلید خصوصی های موجود در شبکه بیت کوین برابر ۲ به توان ۲۵۶ است. این عدد تقریبا برابر ۱۰ به توان ۷۷ است. به عبارتی، ۱۰ به توان ۷۷ کلید خصوصی بیت کوین در شبکه وجود دارد. برای درک بزرگی این عدد، مثالی را طرح می کنیم.

ادینگتون فیزیکدان مطرح جهان است که تعداد کل پروتون های موجود در کل هستی را تخمین زده است. او این عدد را ۱۰ به توان ۸۰ تخمین زده است. این عدد را با تعداد کلید خصوصی بیت کوین مقایسه کنید. از فردی بخواهید که یکی از پروتون های موجود در هستی را انتخاب کند. او می تواند تنها یک پروتون را از میان میلیاردها کهکشان موجود در جهان انتخاب کند. احتمال اینکه فرد دیگری دقیقا همان پروتون را انتخاب کند چقدر است؟ پیدا کردن کلید خصوصی بیت کوین نیز به همین اندازه دشوار و غیرممکن است.

پس اگر کلید خصوصی بیت کوین خود را گم کرده اید و فردی مدعی است که می تواند آن را برای شما پیدا کند، احتمال آن دقیقا مانند انتخاب دو پروتون یکسان، در کل هستی است. در نتیجه اگر کلید خصوصی خود را گم کرده اید، متاسفانه باید بیت کوین خود را فراموش کنید.

ارسال بیت کوین به آدرس اشتباه

این اتفاق نیز یکی از رایج ترین روش های از دست دادن بیت کوین است. آدرس بیت کوین، ترکیب بی معنی از اعداد و حروف است که به خاطر سپردن آن کار بسیار دشوار و خطرناکی است.

بیت کوین یک سیستم مالی فاقد نهاد متمرکز است. اگر در زمان ارسال تراکنش، اشتباهی رخ دهد و تراکنش به شبکه ارسال شده و توسط نودهای شبکه تایید شود و در بلاک های شبکه قرار گیرد، هیچ راهی برای بازگرداندن آن وجود ندارد. به همین دلیل در زمان ارسال یک تراکنش در شبکه بیت کوین و سایر شبکه های بلاکچین باید دقیق عمل کرد. آدرس گیرنده را چک کنید. پنج کاراکتر اول و چنج کاراکتر آخر آدرس بیت کوین گیرنده را چک کنید تا مطمئن شوید بیت کوین را به آدرس مدنظر خود ارسال می کنید. اما اگر بیت کوین را به آدرسی ارسال کنید که در شبکه بیت کوین وجود ندارد، چه خواهد شد؟

بسیاری از والت ها و کیف پول ها آدرس گیرنده را پیش از ارسال به شبکه بررسی می کنند و در صورتی که آدرس اشتباهی را وارد کنید، اجازه انجام تراکنش را به شما نخواهد داد. اما اگر فرمت آدرس بیت کوین را صحیح وارد کرده باشید، تراکنش انجام شده و متاسفانه در این حالت، دارایی خود را از دست داده اید.

گم شدن، خرابی و سرقت گوشی و لپ تاپ

در زمان استفاده از کیف پول های نرم افزاری بیت کوین، ولت شما در قالب یک نرم افزار بر روی گوشی تلفن همراه و یا کامپیوتر یا لپ تاپ شما نصب خواهد شد. کیف پول، کلید خصوصی رمز ارزهای شما را در خود نگهداری می کند. اما این نرم افزار بر روی سیستم شما نصب شده و تمامی اطلاعات در این نرم افزار ذخیره شده است. احتمال خرابی این دستگاه ها وجود دارد. یا حتی ممکن است به سرقت بروند. گم شدن این دستگاه ها مخصوصا گوشی تلفن همراه اتفاق رایجی است. در این صورت چه اتفاقی برای کیف پولی که بر روی این سیستم ها هستند می افتد؟

در زمان ساخت کیف پول های نرم افزاری تمام آن ها عبارت بازیابی کیف پول را در اختیار شما قرار می دهند. این عبارت بازیابی به صورت عبارت ۱۲ یا ۲۴ کلمه ای و یا در برخی از کیف پول ها کلید خصوصی بیت کوین یا سایر رمز ارزهاست. فرض کنید شما بر روی تلفن همراه خود، کیف پول بیت کوین را نصب کرده و در آن بیت کوین خود را ذخیره کرده اید. اگر گوشی شما خراب شود یا به سرقت رود، به راحتی می توانید این عبارت بازیابی را در کیف پول دیگری وارد کنید و دارایی دیجیتال خود را از این کیف پول به کیف پول دیگری انتقال دهید.

What is a seed phrase

روش بازیابی بیت کوین گم شده

در شبکه بلاکچین بیت کوین، تنها وسیله ای که نشان می دهد فردی صاحب بیت کوین است، کلید خصوصی بیت کوین است. برخی از کیف پول های دیجیتال کلید خصوصی بیت کوین را در اختیار کاربر قرار می دهند و برخی عبارت بازیابی ۱۲ یا ۲۴ کلمه ای را در ازای کلید خصوصی را تولید کرده و در اختیار کاربر قرار می دهند. در این بحث تفاوتی میان این ها ندارد و ما همه این موارد را کلید خصوصی معرفی خواهیم کرد. اگر کاربری این کلید خصوصی را گم کند، راهی برای بازیابی آن وجود ندارد.

در نگهداری کلید خصوصی بیت کوین بسیار دقت کنید؛ حتما از آن چند نسخه تهیه کنید و هر یک از آن ها را در محلی کامل ایمن نگهداری کنید. اگر کلید خصوصی بیت کوین شما به دست کسی بیافتد، به راحتی می تواند بیت کوین شما را از کیف پول دیجیتال شما خارج کرده و هیچ راهی برای بازگرداندن آن وجود ندارد.

عبارت بازیابی ۱۲ یا ۲۴ کلمه را دارم

در زمان ساخت برخی از کیف پول های بیت کوین و سایر رمز ارزها، کیف پول ترکیبی از ۱۲ یا ۲۴ کلمه ای را به شما نمایش می دهد. این ۱۲ یا ۲۴ کلمه که کلمات انگلیسی هستند، نقش کلید خصوصی را برای شما دارند و باید به دقت آن را در محلی یادداشت کرده و از آن مراقبت کنید. توصیه می شود که این عبارت بازیابی را خارج از فضای آنلاین یا وسیله هایی که با آن ها به اینترنت وصل می شوید ذخیره کنید. اسکرین شات گرفتن، ذخیره آن در Notepad، عکس گرفتن و نگهداری در گوشی  یا کامپیوتر، نگهداری در ایمیل، گوگل درایو و هرگونه فضای ابری، به هیچ عنوان پیشنهاد نمی شود. توصیه می شود این عبارت را بر روی یک تکه کاغذ یادداشت کرده و آن را در محلی امن نگهداری کنید.

احتمال وقوع سیل، آتش سوزی، سرقت، گم شدن و… را در هنگام انتخاب محل نگهداری این تکه کاغذ در نظر بگیرید. پیشنهاد می شود که چند نسخه از این عبارت بازیابی تهیه کنید و به چند نفر از قابل اعتمادترین افراد زندگی خود بدهید. دلیل این کار این است که در صورت فوت صاحب بیت کوین، رمز ارزهای او نابود نشود و نزدیکان او بتوانند از آن استفاده کنند. با در اختیار داشتن عبارت ۱۲ کلمه ای می توانید بیت کوین و سایر رمز ارزهای خود در کیف پول های زیر بازیابی کنید.

لجر نانو (Ledger Nano)، ترزرو (Trezor)، اتمیک ولت (Atomic Wallet)، الکتروم (Electrum)، تراست والت (Trust wallet)، کوینومی (Coinomi)، گواردا (Guarda) برخی از کیف پول هایی هستند که می توانید با استفاده از عبارت بازیابی ۱۲ کلمه ای، بیت کوین خود را بازیابی کنید.

کلید خصوصی بیت کوین خود را دارم

عبارت بازیابی ۱۲ کلمه ای، در واقع Master Key شماست. شما با در اختیار داشتن آن می توانید تمام دارایی های دیجیتالی را که در آن کیف پول داشته اید را بازیابی کنید. اما کلید خصوصی، مخصوص همان رمز ارز است. با در اختیار داشتن کلید خصوصی نیز می توانید بیت کوین گم شده خود را بازیابی کنید. کیف پول اگزدوس از جمله کیف پول هایی است که امکان بازیابی بیت کوین با استفاده از کلید خصوصی را فراهم می کند.

در انتها

بیت کوین به عنوان سیستم پرداخت مالی الکترونیکی همتا به همتا (P2P) به جهان معرفی شد. کار با این سیستم و انجام تراکنش با این شبکه برای تازه واردان به این حوزه، کار دشوار و پیچیده ای است. وقوع هرگونه اشتباه در زمان ارسال بیت کوین منجر به نابودی سرمایه افراد خواهد شد. همچنین در صورتی که کلید خصوصی بیت کوین گم شود، هیچ راهی برای بازگرداندن آن وجود ندارد.

آموزش

آشنایی با مفهوم رول آپ (Rollup)، (ZK Rollup) و (Optimistic Rollup)

رول آپ ها (Rollups) یکی از انواع روش های برون زنجیره ای (Off-chain) لایه ۲ برای بهبود مقیاس پذیری بلاکچین اتریوم است که شامل دو نوع کلی رول آپ های آپتیمیستیک (Optimistic Rollups) و رول آپ های بی‌ نیاز به دانش (Zero Knowledge Rollups) است.

منتشر شده

در

آشنایی با مفهوم رول آپ (Rollup)، (ZK Rollup) و (Optimistic Rollup)

بلاکچین اتریوم امنیت بسیار بالایی دارد؛ اما این امنیت بالا به قیمت کاهش سرعت پردازش تراکنش ها و تأخیر پردازش در شبکه تمام می شود. این سرعت پایین نه تنها شبکه را با مشکل مقیاس پذیری مواجه می کند، بلکه هزینه تراکنش ها را نیز بیش از حد افزایش می دهد و کار برای پیاده سازی پروژه های پرکاربر مانند اپلیکیشن های غیرمتمرکز (DApps) دشوار می شود. برای رفع این مشکل راهکارهای زیادی متولد شدند که یکی از آن ها رول آپ (Rollup) نام دارد.

رول آپ (Rollup) یکی از انواع روش های برون زنجیره ای (Off-chain) لایه ۲ برای بهبود مقیاس پذیری بلاکچین اتریوم است که شامل دو نوع کلی رول آپ های آپتیمیستیک (Optimistic Rollups) و رول آپ های بی‌ نیاز به دانش (Zero Knowledge Rollups) است.

قابلیت پردازش هزاران تراکنش در ثانیه، کارمزد کم، حریم خصوصی بالا و پردازش تراکنش خارج از زنجیره از مزیت های اصلی راهکار‌‌های مبتنی بر تکنولوژی زد کی رول آپ (ZK-Rollup) است. به نظر می رسد که یکی از ترندها هم پروژه های لایه دوم است، به ویژه پروژه های زد کی رولاپ که برخی هنوز توکن نداده اند و بسیاری چشم انتظار ایردراپ آن ها هستند.

در ادامه با مفهوم رول آپ (Rollup) در بلاکچین، انواع آن و بهترین پروژه های ZK-Rollup صحبت می کنیم. با اینوستورنت همراه باشید.

رول آپ (Rollup) چیست؟

رول آپ (Rollup) یک راهکار لایه دوم (Layer 2) است که برای رفع مشکل مقیاس پذیری اتریوم (Ethereum) توسعه یافت. این راهکار با جمع آوری و پردازش تراکنش ها در یک بلاکچین دیگر با نام لایه ۲ و ارسال داده های حاصل از این پردازش به لایه یک (Layer 1)، بار زیادی را از روی شبکه اصلی برمی دارند. با این کار هم کارمزد و تأخیر در پردازش تراکنش ها کاهش می یابد و هم امنیت آن تا حد زیادی توسط شبکه اصلی تأمین می شود.

رول آپ ها هزینه یک تراکنش را بین تعداد زیادی از کاربران تقسیم می کنند و به همین دلیل هم تراکنش روی این پروتکل ها ارزان تر است. فرآیند خارج از زنجیره تضمین می کند که فرآیند تسویه در Rollup ها سریع تر باشد؛ بنابراین بار محاسباتی روی لایه پایه کاهش می یابد. در حال حاضر دو مدل اصلی برای رول آپ ها داریم؛ رول آپ های آپتیمیستیک (Optimistic Rollups) و رول آپ های بی نیاز به دانش (Zero Knowledge Rollups).

اثبات با دانش صفر یا ZKP روشی برای صحت سنجی اعتبار یک مدرک است. در این روش شما بدون اینکه مستقیما پاسخ را افشا کنید، به طرف مقابل اطمینان می دهید که پاسخ را می دانید. یک روش ZKP باید سه شاخص زیر را پوشش دهد.

  • دانش صفر (Zero-Knowledge)
  • کامل بودن (Completeness)
  • سلامتی (Soundness)

در zkp دو طرف داریم؛ اثبات کننده (Prover) و تایید کننده (Verifier).

  • اثبات کننده کسی است که پاسخ صحیح را دارد و می خواهد آن را اثبات کند.
    تایید کننده کسی است که تایید می کند اثبات کننده پاسخ صحیح را دارد.

پس این رول آپ ها از مدل های امنیتی مختلفی مثل روش اثبات با دانش صفر (Zero Knowledge Proof) استفاده می کنند و هر کدام از آن ها مزایا و معایب خاص خودشان را دارند. قبل از اینکه به انواع رول آپ (Rollup) در بلاکچین بپردازیم باید بدانیم که مفهوم مقیاس پذیری به چه معناست و این مشکل در شبکه اتریوم به چه صورت است؟

  • منظور از مشکل مقیاس پذیری اتریوم چیست؟

منظور از مقیاس پذیری (Scalability)، ظرفیت شبکه و سرعت در پردازش تراکنش هاست. هرچه مقیاس پذیری بالاتر باشد، ظرفیت شبکه بیشتر بوده و تراکنش‌ ها سریع تر پردازش می شوند.

عامل اصلی کاهش سرعت و مقیاس پذیری شبکه اتریوم این است که برای دستیابی به سطح بالایی از عدم تمرکز در شبکه، تک تک گره ها باید در انجام کارها با هم به توافق برسند. این کاهش سرعت نیز به نوبه خود به افزایش کارمزد شبکه دامن می زند و با توجه به هزینه بالای خرید اتریوم، عملاً امکان فعالیت بسیاری از پروژه ها وجود ندارد. برای بهبود مقیاس پذیری اتریوم تاکنون راهکارهای مختلفی پیشنهاد شده است که هر کدام از آن ها ساز و کار و مزایا و معایب خاص خودشان را دارند.

مروری بر انواع روش های بهبود مقیاس پذیری اتریوم (Ethereum)

رول آپ (Rollup) ارز دیجیتال تنها روش بهبود مقیاس پذیری اتریوم نیست و راهکارهای دیگری نیز وجود دارند. این راهکارها به دو دسته کلی درون زنجیره ای یا آنچین (On-chain) و برون زنجیره ای یا آف چین (Off-chain) تقسیم می شوند.

راهکارهای آن چین (On-chain) 

هدف راهکارهای آن چین یا لایه اول این است که با استفاده از یک یا چند مکانیزم مشخص در شبکه اصلی، ظرفیت آن را افزایش دهند. در این راهکار اغلب از روش افزایش تعداد تراکنش های درون یک بلاک استفاده می شود که مشکلات خاص خود را دارد. در ارتقای اتریوم ۲، مفاهیمی به نام شاردینگ (Sharding) و دنک شاردینگ (Danksharding) معرفی شدند که در دسته راهکارهای آن چین قرار می گیرند.

۱. شاردینگ (Sharding)

در تکنیک شاردینگ (Sharding) شبکه اتریوم به بخش های کوچکتری به نام شارد (Shard) تقسیم می شود. در این تکنیک نودهای شبکه به گروه هایی به نام شارد-چین (Shard Chain) تقسیم می شوند و هر کدام از آن مسئولیت پردازش بخشی از تراکنش ها را برعهده دارد. در نتیجه بار کل شبکه توزیع می شود و سرعت و مقیاس پذیری آن بیشتر می شود.

۲. دنک شاردینگ (Danksharding)

این تکنیک بجای تقسیم شبکه به فضاهایی به نام شارد، از یک فضای ذخیره سازی با نام بلاب (‌blob) استفاده می کند. بلاب برخلاف بلاک، برای ماشین مجازی اتریوم (EVM) قابل مشاهده نیست و فقط برای مدت کوتاهی در دسترس قرار دارد. این فضای ذخیره سازی حجم زیادی در حدود ۱۲۵ کیلوبایت دارد و در عین حال، هزینه آن بسیار کم است.

راهکارهای آف چین (Off-chain)

در راهکارهای آف چین یا لایه دوم از یک یا چند لایه اضافی استفاده می شود و نیازی به تغییر در پروتکل اتریوم نیست. مزیت راهکارهای لایه دوم این است که آسیبی به ماهیت نامتمرکز بلاکچین اتریوم وارد نمی کنند. گرچه همه این راهکار با شبکه اصلی در ارتباط هستند اما نسبت به مکانیزمی که استفاده می کنند، امنیت متفاوتی دارند. علاوه بر رول آپ، راهکارهای لایه دومی وجود دارند که مختصری در مورد آن ها صحبت خواهیم کرد.

۱. ساید چین (Sidechain)

ساید چین (Sidechain) یک بلاکچین مجزا است که با یک پل دو طرفه به شبکه اصلی اتریوم متصل می شود. این بلاکچین الزاماً از الگوریتم اجماع اتریوم استفاده نمی کند و پارامترهای بلاک آن مانند بلاک تایم می تواند متفاوت باشد. برخی از ساید چین ها با ماشین مجازی اتریوم و در نتیجه قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) و اپلیکیشن های غیرمتمرکز (DApps) کاملاً سازگاری دارند.

۲. کانال وضعیت (State Channel)

کانال وضعیت یا استیت چنل (State Channel) راهکاری است که تراکنش ها را خارج از بلاکچین اصلی انجام می دهد و تعامل با شبکه اصلی را در حداقل مقدار ممکن حفظ می کند. منظور از کانال، یک پروتکل ساده همتا به همتا (P2P) است که بستر لازم را برای انجام تراکنش های متعدد بین دو طرف باز می کند. طرفین تراکنش در پایان فقط نتیجه تراکنش را به شبکه اصلی ارسال می کنند.

۳. زنجیره پلاسما (Plasma)

زنجیره پلاسما یا پلاسما چین (Plasma Chain) یک بلاکچین مجزا است که به شبکه اصلی اتریوم متصل می شود و با مکانیزم خاص خود، تراکنش ها را خارج از این شبکه انجام می دهد. پلاسما چین از مدل امنیتی گواه تقلب (Fraud Proof) استفاده می کند که با حفظ امنیت، سرعت پردازش تراکنش ها را افزایش می دهد. قرارداد پلاسما (Plasma Contract) مانند یک پل، امکان جابجایی دارایی بین شبکه اصلی اتریوم و زنجیره پلاسما را فراهم می کند.

۴. ولیدیوم (Validium)

راهکار ولیدیوم (Validium) برای تأیید تراکنش های خارج از شبکه اتریوم از اثبات دانش صفر (ZKP) استفاده می کند. زنجیره ولیدیوم توسط دو قرارداد هوشمند روی شبکه اصلی کنترل می شوند. قرارداد وریفایر (Verifier Contract) وظیفه تأیید اعتبار گواه های ارسال شده از سوی اپراتور ولیدیوم را برعهده دارد. قرارداد دیگر یا همان قرارداد اصلی (Main Contract)، وظایفی مثل واریز و برداشت و به روز رسانی وضعیت را برعهده دارد.

راهکار رول آپ دانش صفر (ZK Rollup) چیست؟

رول آپ دانش صفر یا زد کی رول آپ (ZK Rollup) یک راهکار مقیاس پذیری لایه دوم است که از گواه دانش صفر (Zero Knowledge Proof) استفاده می کند. گواه دانش صفر به یکی از طرفین کمک می کند که صحت یک گزاره را بدون افشای اطلاعات آن، به طرف دیگر ثابت کند. این گواه موفق شد یکی از چالش های بزرگ بلاکچین، یعنی امنیت و حریم خصوصی را تا حد قابل قبولی بهبود دهد. در این رول آپ بجای ارسال تک تک تراکنش ها به شبکه اصلی، تنها خلاصه ای از تغییرات تمام تراکنش ها به صورت یکجا به شبکه ارسال می شود.

رول آپ دانش صفر برای اثبات صحت تغییر وضعیت روی شبکه از مفهومی به نام گواه اعتبار (Validity Proof) استفاده می کند. گواه اعتبار یک مدل امنیتی است که با تأیید اعتبار تراکنش ها در لایه دو، بار پردازشی روی لایه اصلی را کاهش می دهد. این گواه می تواند به فرم اسنارک (SNARK) یا استارک (STARK) باشد. پروتکل اسنارک نسبت به پروتکل استارک سرعت بیشتری دارد، اما امنیت آن کمتر است. از طرفی حجم گواه پروتکل استارک از اسنارک بیشتر است و به گس (GAS) فی بالاتری نیاز دارد.

نحوه کار رول آپ دانش صفر (ZK-Rollup)

رول آپ دانش صفر از سه بخش اصل شامل قرارداد هوشمند روی شبکه اتریوم اصلی و وریفایر (Verifier)، یک اثبات کننده (Prover) و مجموعه ای از اعتبارسنج ها تشکیل شده است.

قرارداد هوشمند اصلی (Main) موظف است بر روی تعامل میان زنجیره ها نظارت کند. کارهایی مثل ذخیره بلاک ها، نظارت بر سپرده گذاری ها و انجام به روز رسانی را نیز این قرارداد هوشمند انجام می دهد. قرارداد هوشمند وریفایر (Verifier) نیز گواه دانش صفر را تأیید می کند. اثبات کننده وظیفه دارد گواه اعتبار تراکنش را به صورت رمزنگاری شده در زنجیره لایه دو ایجاد کند. اعتبارسنج ها نیز که گروهی از نودها هستند باید این گواه ها را تأیید و به قرارداد هوشمند ارسال کنند.

برای مثال فرض کنید کاربر قصد دارد یک تراکنش را انجام دهد. بعد از این‌که این کاربر تراکنش را امضا کرد، به سمت اثبات کننده هدایت می شود. اثبات کننده که روی یک ماشین مجازی خارج از شبکه اتریوم قرار دارد، باید این تراکنش را تأیید کند و در صف قرار دهد. این اثبات کننده در بازه های زمانی مشخص، هزاران تراکنش درون صف را درون یک بلاک قرار می دهد و یک گواه اثبات اعتبار دانش صفر برای این تراکنش ها ایجاد می کند. این گواه به اندازه ای کوچک است که بدون افشای اطلاعات، در عرض چند میلی ثانیه مورد تأیید قرار می گیرد.

در ادامه، اثبات کننده داده ای با حجم کم را به همراه گواه دانش صفر به شبکه اصلی اتریوم ارسال می کند. در این داده کم‌حجم اطلاعات ضروری مانند روت وضعیت (State Root) و روت تراکنش (Transaction Root) قرار دارد. در ادامه،‌ قرارداد هوشمند روی شبکه اصلی این گواه اثبات را مورد تأیید قرار می دهد و وضعیت را مطابق آن به روز رسانی می کند. تأیید نهایی گواه اثبات توسط شبکه اصلی اتریوم باعث می شود رول آپ دانش صفر در مقایسه با راهکارهایی مثل ساید چین امنیت بالاتری داشته باشد.

Zero Knowledge Rollups

به طور خلاصه و به زبان ساده فرآینده zkp متشکل است از اثبات کردن (Proving)، به چالش کشیدن (Challenging) و تکرار (Repeating).

در کنار دانش صفر، zkp باید ۲ شاخص دیگر را هم برآورده کند. اولین شاخص سلامتی است. اگر اظهارات یا بیانیه غلط باشد، اثبات کننده نمی تواند تایید کننده را قانع کند که درست است. عدم تمرکز و قابلیت اعتماد مواردی هستند که این شاخص دنبال آن ها است. شاخص دوم کامل بودن است؛ اگر بیانیه درست باشد، تایید کننده باید تایید کند که اثبات کننده حقیقت را می گوید. وقتی هر سه شاخص برآورده شوند، اساس یک ZKP ایجاد می شود.

به طور کلی ۲ نوع ZKP داریم: ZKP تعاملی و ZKP غیر تعاملی.

  • ZKP تعاملی

این نوع اثبات مستلزم ارتباط مستمر بین اثبات کننده و تایید کننده است تا زمانی که Prover بتواند پاسخ های رضایت بخشی به چالش های ایجاد شده توسط تایید کننده ارائه دهد.

  • ZKP غیر تعاملی

در مقابل، در NIZKP نیازی به تعامل بین Prover و Verifier نداریم. در عوض، Prover فقط یک پیام به Verifier ارسال می کند که برای تایید کننده کافی است تا اعتبار عبارت را تعیین کند. از آنجایی که تنها یک پیام در اثبات های دانش صفر غیر تعاملی ارسال می شود، این روش در مقایسه با اثبات های دانش صفر تعاملی نیاز به توان محاسباتی بالاتری دارد. NIZKP به دلیل راحتی، بسیار محبوبیت پیدا کرده است و در سال های اخیر در ZK-SNARK ها استفاده شده است.

سه نوع کاربرد عمده برای ZKP وجود دارد.

  1. مقیاس پذیری بلاکچین (مثل ZK-rollup ها)
  2. اثبات با دانش صفر و هویت غیرمتمرکز
  3. پروتکل های حریم خصوصی
  • روند برداشت دارایی از رول آپ دانش صفر (ZK Rollup)

برای برداشت دارایی در رول آپ دانش صفر باید یک درخواست خروج در یک بلاک اتریوم ثبت شود. بعد از اینکه این درخواست ثبت شد، قرارداد هوشمند دارایی ها را آزاد می کند و انتقال می دهد. در این نوع رول آپ، برخلاف رول آپ هایی مثل آپتیمیستیک (Optimistic) هیچ تأخیری برای برداشت وجود ندارد.

مزایای رول آپ دانش صفر (ZK Rollup)

  • تأیید صحت تراکنش ها در لایه دوم توسط گواه اعتبار
  • اتکا به مکانیزم های رمزنگاری بدبینانه (در مقابل مکانیزم خوش بینانه)
  • امنیت بالا به دلیل ذخیره داده های لازم برای بازیابی وضعیت آف چین بر روی لایه یک
  • امکان برداشت بدون تأخیر دارایی‌ از لایه دوم
  • فشرده سازی دا ه‌ها و در نتیجه کاهش کارمزد برای کاربران

معایب رول آپ دانش صفر (ZK Rollup)

  • افزایش کارمزد شبکه به دلیل هزینه بالای پردازش و تأیید گواه اعتبار
  • دشواری در ساخت رول آپ های سازگار با ماشین مجازی اتریوم به دلیل تکنولوژی پیچیده
  • نیاز به سخت افزار خاص برای ایجاد گواه اعتبار و افزایش احتمال متمرکز شدن شبکه
  • احتمال تقلب در ترتیب تراکنش ها توسط سیکوئنسرهای متمرکز
  • کاهش تعداد شرکت کنندگان به دلیل نیاز به سخت افزار قوی و دور شدن از ماهیت نامتمرکز

رول آپ آپتیمیستیک (Optimistic Rollup)

رول آپ آپتیمیستیک (Optimistic) یک راهکار مقیاس پذیری لایه دو برای افزایش ظرفیت شبکه اتریوم و کاهش تأخیر آن است. دلیل استفاده از لفظ آپتیمیستیک (به معنای خوش بینانه) این است که این رول آپ فرض می کند تراکنش های خارج از شبکه اصلی معتبر هستند و برخلاف رول آپ دانش صفر، برای دسته تراکنش های ارسال شده به شبکه اصلی هیچ گواه اعتبار رمزنگاری شده ای ارسال نمی کند. رول آپ آپتیمیستیک بجای گواه اعتبار از مدل گواه تقلب استفاده می کند.

[شبکه او‌پی مین نت (OP Mainnet) که قبلا به عنوان آپتیمیزم (Optimism) شناخته می شد برای افزایش مقیاس پذیری و کاهش هزینه تراکنش بر شبکه اتریوم است. به کمک این راهکار، می توانید هزینه تراکنش خود را تا ۱۰۰ برابر کاهش دهید.]

بعد از اینکه یک دسته تراکنش به شبکه اصلی ارسال شد، یک پنجره زمانی یا بازه چالش (Challenge Period) تعریف می شود. در طول این بازه، گره ها می توانند با محاسبه گواه تقلب، نتایج تراکنش را به چالش بکشند. در صورتی‌که تقلب محرز شود، پروتکل رول آپ مجدداً تراکنش را اجرا و به دنبال آن وضعیت رول آپ را به روز رسانی می کند. البته سیکوئنسر (Sequencer) خاطی که تراکنش های اشتباه را در بلاک قرار داده است نیز جریمه می شود تا این رفتار خود را تکرار نکند. اگر پس از سپری شدن بازه چالش هیچ مشکلی مشاهده نشود، پروتکل آپتیمیستیک آن را معتبر می داند و روی شبکه اتریوم پذیرفته می شود.

نحوه کار رول آپ آپتیمیستیک (Optimistic Rollup)

راهکار آپتیمیستیک از سه بخش اصلی شامل قرارداد هوشمند، سیکوئنسر و مجموعه ای از اعتبارسنج ها تشکیل شده است. در اینجا نیز قرارداد هوشمند وظیفه مدیریت تعاملات میان زنجیره لایه ۲ و شبکه اصلی اتریوم را برعهده دارد. کار جمع آوری، مرتب سازی و اجرای تراکنش روی زنجیره لایه دو را سیکوئنسر انجام می دهد. مجموعه اعتبارسنج ها یا همان ولیدیتورها نیز این زنجیره را تحت نظر دارند و در صورتیکه تراکنش نامعتبری را مشاهده کنند، یک گواه تقلب به قرارداد هوشمند ارسال می کنند.

کاربران برای استفاده از رول آپ آپتیمیستیک باید مقداری دارایی را در قرارداد هوشمند اتریوم سپرده گذاری کنند. در ادامه قرارداد هوشمند این دارایی را قفل می کند و آن را به سیکوئنسر اطلاع می دهد. سپس سیکوئنسر معادل دارایی قفل شده، توکن لایه ۲ به کاربر اختصاص می دهد. با این توکن ها کاربر می تواند در لایه دوم با سایر کاربران در تعامل باشد. برای مثال کاربر تراکنش ها را امضا می کند و به سیکوئنسر ارسال می کند. سپس سیکوئنسر آن را تأیید می کند و در صف قرار می دهد. در ادامه سیکوئنسر هزاران تراکنش صف شده را دسته بندی و به صورت یک تراکنش واحد به شبکه اصلی اتریوم ارسال می کند.

Optimistic Rollup

بلاک داده کمترین اطلاعات ممکن شامل روت وضعیت (State Root) و روت تراکنش (Transaction Root) را در خود دارد. قرارداد هوشمند این روت ها ذخیره و وضعیت را به روز رسانی می کند. سیکوئنسر کل داده های بلاک را خارج از شبکه اصلی منتشر می کند. اعتبارسنج ها به این داده ها دسترسی دارند و آن را با روت های ارسال شده به شبکه اصلی تطبیق می دهند. در صورتیکه اعتبارسنج متوجه مغایرتی در روت ها شود می تواند با ارسال یک گواه تقلب به قرارداد هوشمند، بلاک نامعتبر را به وضعیت قبل برگرداند و سیکوئنسر را با کاهش وثیقه مجازات کند.

  • روند برداشت دارایی از رول آپ آپتیمیستیک (Optimistic Rollup)

هنگامی که کاربر قصد دارد دارایی های خود را برداشت کند، ابتدا یک درخواست خروج در لایه دوم ثبت می شود. سپس سیکوئنسر این درخواست را در یک بلاک قرار می دهد و آن را به شبکه اتریوم ارسال می کند. در ادامه، قرارداد هوشمند دارایی ها را آزاد می کند و به آدرس کاربر انتقال می دهد. لازم به ذکر است که این برداشت تا یک مدت زمان مشخص (معمولاً یک هفته) طول می کشد.

مزایای رول آپ آپتیمیستیک (Optimistic Rollup)

  • بهبود قابل توجه مقیاس پذیری بدون کاهش امنیت
  • امنیت بالا به دلیل ذخیره سازی داده های تراکنش بر روی لایه یک
  • بدون نیاز به سخت افزار خاص برای محاسبه اثبات تقلب
  • اتکا بر مزایای انگیزشی برای کاربران به منظور افزایش امنیت شبکه
  • امکان پورت قراردادهای هوشمند بومی اتریوم به رول آپ به دلیل سازگاری با ماشین مجازی اتریوم

معایب رول آپ آپتیمیستیک (Optimistic Rollup)

  • تأخیر در تأیید تراکنش به دلیل چالش های اثبات تقلب
  • احتمال تقلب سیکوئنسرها در مرتب سازی تراکنش ها
  • نیاز به انتظار یک هفته ای برای برداشت دارایی ها
  • افزایش هزینه ها به دلیل نیاز به ارسال تمام داده های تراکنش بر روی شبکه
  • امکان سرقت دارایی ها در صورت عدم وجود گره درستکار (Honest Node)

تفاوت Optimistic Rollup و ZK-Rollup چیست؟

هر دو مدل رول آپ رویکردهایی برای حل مشکل مقیاس پذیری بلاکچین هستند، اما مزایا و معایب خود را دارند. رول آپ های آپتیمیستیک راهکارهای لایه دومی هستند که خوشبینانه فرض می کنند تراکنش های موجود در هر رول آپ معتبر هستند و از این طریق توان عملیاتی را افزایش می دهند. اگرچه تراکنش ها در شبکه لایه دوم فورا پردازش می شوند، یک پنجره (معمولا ۷ روز) برای کاربران وجود دارد که می توانند تراکنش های تقلبی را به چالش بکشند.

با این حال، لازم نیست این کاربران ۷ روز منتظر بمانند؛ زیرا پل هایی وجود دارد که نقدینگی را در زنجیره ها قرار می دهد و به افراد اجازه خروج می دهد. بدون هرگونه چالشی، شبکه به طور خودکار تراکنش های جمع آوری شده را در زنجیره مادر برای تسویه نهایی در انتهای پنجره اضافه می کند.

این دوره انتظار، امنیت را تضمین می کند؛ زیرا لایه دوم می تواند تراکنش های جعلی را قبل از به روز رسانی وضعیت در شبکه مادر، معکوس کند. اما کاربران برای برداشت وجوه واریز شده از شبکه لایه ۲ باید مدت زیادی صبر کنند. علاوه بر این، این مدل سانسور را تقویت می کند. زیرا تیم یا اعتبارسنج ها به طور بالقوه می توانند تراکنش ها را معکوس کنند. شبکه های آربیتروم (Arbitrum) و آپتیمیزم (OP Mainnet/ Optimism) محبوب ترین رول آپ های آپتیمیستیک بلاکچین اتریوم هستند.

رول آپهای ZK نوع دیگری از راه حل های مقیاس‌ پذیری لایه ۲ هستند که محاسبات را انجام می دهد و ده ها تراکنش را قبل از ارسال به زنجیره‌ اصلی، به صورت آفچین پردازش می کنند. تفاوت اصلی این دو رول آپ در این است که رولاپ های بدون نیاز به دانش، تسویه تقریبا آنی را روی هر دو لایه ارائه می کنند. اعتماد به اثبات از طریق دانش صفر حجم داده های تراکنش را کم می کند و حریم خصوصی این رول آپ ها را افزایش می دهد. همچنین در رول آپ های ZK نیازی نیست که کاربر چند روز برای برداشت دارایی از لایه دوم منتظر بماند.

معرفی برترین پروژه های ZK-Rollup

تعداد زیادی پروژه لایه دوم هستند که از رول آپ (Rollup) بی نیاز به دانش استفاده می کنند. در ادامه برخی از معروف ترین و برترین پروژه های زد کی رول آپ (ZK-Rollup) را معرفی می کنیم.

استارک نت (StarkNet)

Starknet - Starkware

استارک نت (StarkNet) یک شبکه لایه دو در بستر اتریوم است که از فناوری Validity-Rollup که با نام ZK-Rollup شناخته می شود، بهره می برد. این زنجیره لایه دو، برنامه های غیرمتمرکز را قادر می سازد تا در عین بهره گیری از امنیت و عدم تمرکز شبکه اتریوم به مقیاس پذیری که به واسطه سیستم اثبات رمزنگاری استارک (STARK) به‌‌ وجود می آید، دست یابند. استارک ها (STARKs) یک سیستم اثبات هستند که قدرت محاسباتی مورد نیاز برای تایید تراکنش را به شدت کاهش می دهند.

استارت آپ استارک ور (StarkWare) بر طراحی و بهینه سازی سه فناوری تمرکز دارد؛ استارک نت (StarkNet)، استارک اکس (StarkEx) و استارکز (STARKs).

هم استارک اکس و هم استارک نت راهکارهای مقیاس پذیری مبتنی بر الگوریتم استارک هستند. هر دو مقیاس پذیری، هزینه گس پایین و امنیت را فراهم می کنند.

پالیگان (Polygon zkEVM)

Polygon zkEVM

پالیگان zkEVM ترکیبی از دو تکنولوژی قدرتمند اثبات بدون دانش و EVM قدرتمند است. zkEVM سرعت و امنیت را با رمزنگاری دانش صفر و توسعه نرم افزار ماشین مجازی اتریوم پیوند می دهد. تراکنش های انجام شده توسط قراردادهای هوشمند در L2 را می توان به طور قابل اعتماد در L1 بدون نیاز به اجرای مجدد عملیات توسط گره ها تایید کرد.

پالیگان (Polygon) یکی از بزرگترین بلاکچین های لایه دوم اتریوم از نظر میزان سرمایه قفل شده و ارزش بازار محسوب می شود. این پروژه که از نظر ارزش بازار رتبه یازدهم را به خود اختصاص داده است، از رول آپ دانش صفر استفاده می کند. پالیگان برای رفع مشکل کُندی این رول آپ، مفهومی به نام گواه بازگشتی (Recursive Proof) مبتنی بر SNARK را پیاده سازی کرد. این گواه بازگشتی که با نام Plonky2 هم شناخته می شود، مقیاس پذیری شبکه را تا حد زیادی افزایش می دهد.

ایموتبل اکس (Immutable X)

ImmutableX

ایمیوتیبل ایکس یک راهکار لایه دوم برای شبکه اتریوم است که از رول آپ های دانش صفر برای دست یابی به توان عملیاتی بالا و کارمزد پایین تر استفاده می کند. Z K-rollupهای ایمیوتیبل، چندین تراکنش را با یکدیگر ترکیب می کنند و سپس یک اثبات رمزنگاری از تاییدیه آن ها ایجاد می کنند. این اثبات بعدا اعتبارسنجی و در شبکه اتریوم ثبت می شود. این فرآیند به Immutable X امکان‌ می دهد که چندین هزار تراکنش را در یک ثانیه پردازش کند. تکنولوژی به کار رفته در ایموتبل اکس از نوع StarkEx است که توسط استارتاپ استارک وِیر (StarkWare) توسعه یافت. این سرویس از گواه اعتبار (Validity Proof) استفاده می کند.

ایمیوتیبل اکس در حال حاضر میزبان بازی ها و مارکت پلیس های بسیاری همچون گادز آنچیند، گلید آو گاردینز و ایلوویوم است. همچنین با پروژه ای همچون دیسنترالند (Decentraland) و سندباکس (Sandbox) ادغام شده است. توکن این پروژه با نام اختصاری IMX شناخته می شود و در حال حاضر در رتبه ۳۷ بازار رمز ارزها قرار دارد.

لوپرینگ (Loopring)

Loopring

پروژه لوپرینگ (LRC) یک پروتکل صرافی نامتمرکز غیرحضانتی است که از رول آپ دانش صفر استفاده می کند. توکن این پروژه با نماد اختصاری LRC نمایش داده می شود. لوپرینگ با استفاده از تکنولوژی رول آپ دانش صفر موفق شد به سرعت ۲۰۰۰ تراکنش در ثانیه دست یابد. تفاوت این صرافی غیرمتمرکز (DEX) با سایر رقبای خود مانند یونی سواپ (Uniswap) این است که از دفتر سفارشات استفاده می کند.

افزایش سرعت و کاهش کارمزد تراکنش ها هم از هدف های این پروتکل است. لوپرینگ اپلیکیشنی است که روی اتریوم اجرا می شود و هدف آن تشویق یک شبکه جهانی از کاربران برای راه اندازی پلتفرمی است که امکان ایجاد انواع جدیدی از مبادلات دارایی های کریپتو را فراهم می کند. لوپرینگ ادعا می کند که با کمک رولاپ های zk، صرافی های در بستر آن می‌ وانند تسویه حساب سریع تری را برای معامله گران ارائه دهند. این پروژه توکن خود یعنی LRC را عرضه کرده است.

آزتک (Aztec)

Aztec

ازتک یک شبکه لایه ۲ برای افزایش مقیاس پذیری و حریم خصوصی اتریوم است. آزتک از سیستم اثبات دانش صفر PLONK استفاده می کند، که سیستم ارتقا یافته zk-Rollup است.

شبکه آزتک اولین شبکه ZK-Rollup حریم خصوصی روی شبکه اتریوم است که هم به کاربران و هم به برنامه های غیرمتمرکز اجازه می دهد که از طریق تراکنش های خصوصی اثبات دانش صفر، به این حریم خصوصی دست یابند. این رول آپ توسط یک مکانیزم اثبات منحصر به فرد به نام پلانک (PLONK) امن می شود. هدف Aztec بهبود مقیاس پذیری در کنار حریم خصوصی است. کاربران می توانند از طریق پلتفرم zk.Money تراکنش های خود را شیلد (Shield) کنند و در واقع آدرس خود را مخفی کنند. همچنین با استفاده از شبکه ازتک و پلتفرم ZK Money، می توان با پروتکل های محبوب دیفای (DeFi) به صورت خصوصی تعامل داشت.

پروتکل مینا (MINA Protocol)

MINA Protocol

در پروتکل مینا از الگوریتم رمزنگاری اثبات با دانش صفر غیر تعاملی به نام zk-SNARK استفاده می شود. این الگوریتم به کاربران امکان تایید اطلاعات بدون نیاز به افشای هویت افراد را می دهد. در شبکه های بزرگ، بررسی کل بلاک های زنجیره بلاکچین بسیار پرهزینه، وقت گیر و تقریباً نشدنی است؛ اما الگوریتم SNARKS باعث می شود که تمرکز پلتفرم فقط روی چند بلاک آخر باشد؛ یعنی کاربران به جای بررسی کل تاریخچه تراکنش ها، فقط سند اثبات شده zk-SNARK را ارزیابی می کنند. در واقع اثبات با دانش صفر، به افراد امکان این را می دهد که بدون دادن اطلاعات به دیگران، صحت گفته های خود را ثابت کنند.

پروتکل مینا (Mina Protocol) اولین شبکه بلاکچینی فشرده است که حجم زنجیره آن به اندازه چند کیلوبایت است. حجم بلاکچین مینا حتی در صورتی که تعداد کاربران بیشتر شود و دهه ها تاریخچه تراکنش داشته باشیم، ثابت باقی می ماند.

زد کی سینک (ZKSync)

ZKSync

زد کی سینک هم یک راهکار لایه دوم برای شبکه اتریوم است که به منظور افزایش امنیت و کاهش کارمزد طراحی شده است. برخلاف بسیاری از پروژه های لایه ۲، ZKSync امکان برداشت تقریبا آنی وجوه به شبکه اصلی اتریوم را می دهد. این رول آپ مبتنی از تکنولوژی اثبات بدون دانش و به طور دقیق تر نوع zk-SNARK استفاده می کند.

برخی از پروژه هایی که در بستر zkSync ساخته شده اند عبارتند از:

  • گیت کوین
  • تالی
  • یرن فایننس
  • وان اینچ نتورک
  • اسنپ شات
  • آرجنت

در کل، هدف ZKSync ارائه یک پلتفرم امن و مقیاس پذیرتر برای برنامه های غیرمتمرکز (dApps) و سایر پروژه های مبتنی بر اتریوم است. ZKSync با ارائه تراکنش های سریع تر و کارآمدتر، فرایند ساخت و اجرای dApp ها و تعامل با آن ها را برای توسعه دهنگان و کاربران آسان تر می کند.

در انتها

یکی از بزرگترین چالش های پیش روی شبکه اتریوم، مقیاس پذیری است. با افزایش تعداد کاربران این بلاکچین، شبکه با ازدحام و تأخیر بیشتری مواجه خواهد شد و به دنبال آن شاهد افزایش کارمزدها هستیم. برای رفع این مشکل راهکارهای زیادی به وجود آمدند که از جمله رایج ترین آن ها می توان به رول آپ ها (Rollups) اشاره کرد. بلاکچین های مبتنی بر رول آپ های دانش صفر (ZK-Rollups) مانند استارک نت، ZKsync و پالیگان زیرساخت لازم برای توسعه محصولات ارزان و سریع را فراهم می کنند. این راهکارهای لایه ۲ تراکنش ها را به صورت خارج از زنجیره نهایی می کنند و سپس آن را در زنجیره اصلی اتریوم ثبت می کنند.

با اینکه بکارگیری رول آپ ها (Rollups) تاکنون پیشرفت قابل توجهی داشته است، اما هنوز در ابتدای راه خود قرار دارد. یکی از انواع رول آپ که احتمالاً در آینده شاهد خواهیم بود، رول آپ ترکیبی یا هیبرید است که چند معماری مختلف را ترکیب می کند. رول آپ های آینده از مزایای معماری های مختلف مثل دانش صفر و آپتیمیستیک استفاده می کنند تا بهترین عملکرد ممکن را در بخش امنیت، سرعت و عدم تمرکز ارائه دهند. انتظار می رود با پیشرفت این تکنولوژی و پیاده سازی موفقیت آمیز آن در پروژه های مختلف، تسلط این نوع رول آپ ها بر بازار بیشتر شود.

ادامه مطلب

آموزش

چرا دو معامله‌ گر یک نمودار را به دو شکل متفاوت می بینند؟

دو معامله گر که با یک استراتژی بر روی یک نمودار معامله می کنند، ممکن است به دلیل موضوعی به نام “سوگیری اخیر (Recency Bias)”، آن نمودار را متفاوت ببینند. سوگیری اخیر به این معنی است که شما به دلیل تجربه ای که اخیراً داشته اید، سوگیری، نظر و یا احساسی خاص در مورد چیزی دارید.

منتشر شده

در

چرا دو معامله‌ گر یک نمودار را به دو شکل متفاوت می بینند؟

یک واقعیت عجیب در بازارهای مالی تفاوت نگاه تریدرها به نمودار است. شما می توانید دو معامله گر را انتخاب کنید، دقیقاً یک نمودار و حتی یک الگوی معاملاتی مشابه را به آن ها بدهید و از آن ها بخواهید که نظرشان را بگویند. فکر می کنید نتیجه چیست؟ به احتمال زیاد در نهایت می بینید که نظر آن ها بسیار متفاوت است. ممکن است بپرسید با وجود همه موارد تاثیرگذار دیگر، مانند سطح دانش، تجربه معاملاتی و دسترسی به اطلاعات، پس چرا دو معامله گر یک نمودار را به دو شکل متفاوت می بینند، در حالی که به داده های دقیقاً مشابهی از بازار نگاه می کنند!

بهتر است بدانید این موضوع فقط ذهن شما را درگیر نکرده است! معامله گر دیگری نیز در جایی نوشته بود:

“زمانی که من و دوستم در حال بحث در مورد یک نمودار از بازار که هر دو بر روی آن معاملات باز داشتیم، به این مسئله برخورد کردیم. در آن موقع، بازار به شدت بر خلاف جهت هر دوی ما حرکت می کرد و برای من عجیب بود با این که هر دوی ما معامله مشابهی داشتیم و اتفاقات مشابهی نیز در حال رخ دادن بود، اما دیدگاه های ما نسبت به حرکت بازار بسیار متفاوت بود. پس از مدتی فکر کردن، به این نتیجه رسیدم که این موضوع احتمالاً به دلیل تفاوت در حجم معاملات هر یک از ما بوده است. در واقع، حجم معاملات یکی از ما بسیار بیشتر از دیگری بود و یکی از ما به وضوح، به دلیل اینکه پول کمتری ریسک کرده بود، بسیار کمتر نگران معامله خود و حرکت نمودار بود.”

البته این تنها یکی از دلایل احتمالی است که چرا آن ها این معامله و نمودار از بازار را بسیار متفاوت می دیدند. در واقع، دلایل زیادی وجود دارد که چرا ما به نتایج متفاوتی می رسیم و می خواهیم در این مقاله به آن ها بپردازیم. با اینوستورنت همراه باشید.

“هنگام مطالعه این متن، ممکن است شروع به تکان دادن سر خود کنید و بگویید “بسیار خوب…”، و امیدواریم خواندن آن باعث شود بیشتر به این موضوع توجه کنید که به طور همزمان، ممکن است چندین دیدگاه متفاوت در بازار وجود داشته باشد. یعنی زمانی که معامله ای انجام می دهید، بدانید شخصی که در طرف دیگر معامله ایستاده، مخالف شما فکر می کند. فکر کردن در مورد این دیدگاه های مختلف و دلایل آن ها، برای تبدیل شدن شما به یک معامله گر بهتر، بسیار سودمند است.”

دلیل شماره ۱ – تفاوت نگاه تریدرها به نمودار، وابستگی بیش از حد به نتیجه یک معامله

اعتقاد من بر این است که هر چه یک معامله گر نسبت به کل ارزش خالص دارایی خود، ریسک بیشتری در یک معامله‌ داشته باشد، دیدگاهش نسبت به آن معامله احساسی تر خواهد بود. این احساسی شدن شاید به نظر منطقی باشد، اما پیامدهای آن بسیار شدید و کاملاً عمیق است.

نکته اینجاست که وقتی بیش از حد به یک معامله یا سرمایه گذاری وابسته می شوید، احتمال اشتباه کردن‌ شما بسیار افزایش می یابد. به همین دلیل است که می گوییم ممکن است دو معامله گر در یک معامله باشند، اما یکی از آن ها که درصد بیشتری از ارزش خالص دارایی خود را ریسک کرده، نمودار را بسیار متفاوت از معامله گر دیگری ببیند که مبلغ “ایمن تری” را ریسک کرده است و نسبت به او تصمیم های بسیار متفاوتی بگیرد.

نکته مهم در مورد این موضوع این است که هرچه پول بیشتری را ریسک کرده باشید، با هر تیک بالا و پایین شدن نمودار، احساسات شما بیشتر تحریک می شود. تصور کنید شخصی یک معامله باز با حجم بالا دارد و در حال حاضر در سود است.

همانطور که می دانید ممکن است یک بازگشت کوتاه مدت (اصلاح) در آن معامله مشاهده کند که در آن، قیمت کاملا از نقطه ورود او رد شده و معامله اش وارد محدوده ضرر شود. او در این شرایط چه کار خواهد کرد؟ به احتمال زیاد در مورد این معامله بسیار احساساتی و نگران است (عمدتا از نظر پولی) و به ناچار، در حالی که به شدت مضطرب شده، یا با سود بسیار کم‌ نسبت به آنچه که داشته و یا نزدیک به نقطه سر به سر (Breakeven) از معامله خارج می شود. مسلماً، بستن این معامله در این شرایط بسیار بهتر از ضرر کردن است، اما باز هم می تواند بسیار ناخوشایند باشد، چراکه ذهنیت معاملاتی او را مختل کرده و منجر به اشتباه او در معاملات بعدی می شود.

در نقطه مقابل اما، برای معامله گری که بیش از حد به نتیجه معامله وابسته نیست، ممکن است همان اصلاح به شکل متفاوتی دیده شود. یعنی به عنوان یک اصلاح ساده در بازار. ممکن است آن معامله گر پوزیشن را حفظ کرده باشد و نمودار، درست در زمانی که معامله گر قبلی اقدام به بستن معامله می کند، چرخیده و اکنون در سود خوبی باشد.

این تنها یکی از نمونه های متعددی است که نشان می دهد چگونه ریسک کردن بیش از حد یا وابسته شدن بیش از حد به نتیجه یک معامله، می تواند باعث ترس شما و خراب شدن معاملاتتان شود.

برای تکرار؛ در نظر بگیرید که دو معامله گر، یکی خیلی زیاد و دیگری خیلی کم ریسک کرده است. آنکه بیش از حد ریسک کرده تقریباً همیشه وحشت می کند و معامله را به هم می زند و برعکس، آنکه خیلی ریسک نکرده است، احتمال بیشتری دارد که نتیجه مطلوبی از معاملات خود بگیرد. این یکی از دلایل تفاوت نگاه تریدر‌ها به یک نمودار است.

دلیل شماره ۲ – دیدگاه تریدرها زمانی که معامله باز دارند، با زمانی که معامله‌ بازی ندارند، فرق می کند

صرفاً با قرار گرفتن در یک معامله (به اصطلاح، زمانی که “پای تان گیر است!”)، ممکن است نمودار را متفاوت از معامله گری ببینید که در آن لحظه و در آن بازار معامله ای ندارد. حتی اگر مطابق پارامترهای مدیریت ریسک (Risk Mangement) خود در معامله باقی بمانید و برنامه معاملاتی (Trading Plan) خود را دقیق اجرا کرده باشید، حداقل اندکی تحت تأثیر این واقعیت قرار می گیرید که پولی که به سختی به دست آورده اید در خطر است و ممکن است به طور بالقوه آن را از دست بدهید. اساساً به همین دلیل است که حرفه معامله گری آسان نیست و برای افراد با روحیه ضعیف و یا اشخاصی که به راحتی خود را می بازند، مناسب نمی باشد.

این یک واقعیت عجیب است که وقتی به صورت آزمایشی (Demo) معامله می کنید، احتمالاً نتایج بهتری خواهید داشت نسبت به زمانی که به صورت واقعی معامله می کنید. دلیل آن این است که پول در حساب آزمایشی پول غیرحقیقی است و نه پول واقعی. رمز موفقیت در معامله گری این است که واقعا سعی کنید پول را فراموش کنید و به گونه ای معامله کنید که گویی همه چیز یک بازی است و پول فقط راهی برای کسب و شمارش امتیاز است. تنها راه برای انجام مؤثر این کار این است که بیش از حد به یک معامله وابسته نباشید. یعنی اساساً باید سعی کنید نمودار را طوری ببینید که گویی هیچ معامله‌‌ بازی در بازار ندارید.

دلیل شماره ۳ – سوگیری بر اساس نتایج معاملات اخیر

دو معامله گر که با یک استراتژی بر روی یک نمودار معامله می کنند، ممکن است به دلیل موضوعی به نام “سوگیری اخیر (Recency Bias)”، آن نمودار را متفاوت ببینند. سوگیری اخیر به این معنی است که شما به دلیل تجربه ای که اخیراً داشته اید، سوگیری، نظر و یا احساسی خاص در مورد چیزی دارید.

به عنوان مثال، معامله گر A ممکن است این سناریو را قبلاً دیده باشد و روی آن معامله کرده و پول خود را از دست داده باشد، در حالی که معامله گر B ممکن است قبلا در شرایطی مشابه آنچه اکنون در حال رخ دادن است، سود کرده باشد.

در مقاله‌ای در سایت USnews & World Report، با عنوان ۷ سوگیری رفتاری که ممکن است به سرمایه گذاری شما آسیب برساند، بیان شده است:

“بر کسی پوشیده نیست که سرمایه گذاران خرد تمایل به تعقیب عملکرد ابزارهای سرمایه گذاری دارند ( یعنی در جهت حرکت اخیر آن ها معامله می کنند)؛ یعنی اغلب درست در زمانی که یک دارایی به اوج می رسد و در شرف سقوط است، در آن سرمایه گذاری می کنند. در واقع، از آنجایی که این دارایی اخیراً رشد خوبی داشته است، سرمایه گذاران فکر می کنند که این رشد همچنان ادامه خواهد داشت.”

به عنوان یک انسان، همه ما بیشتر از اینکه تحت تأثیر رویدادهای گذشته باشیم، تحت تاثیر رویدادهای اخیر قرار می گیریم و این فقط بخشی از ویژگی های انسان بودن ما‌ست. این موضوع در معامله گری، هم می تواند خوب و هم می تواند بد باشد. فرض کنید بازار در یک روند پرقدرت قرار دارد، در این حالت پدیده “سوگیری اخیر” می تواند سودمند باشد.

به عنوان مثال، اگر مرتب در اصلاح های بازار در جهت روند (Trend) معامله می کنید، احتمالاً بطور پیوسته سودآور خواهید بود. البته، هنگامی که روند تغییر می کند و حرکت بازار خنثی می شود، اگر به سرعت رفتار قیمت را نخوانید و متوجه نشوید که شرایط در حال تغییر است، احتمالاً دچار مشکل خواهید شد.

جالب است بدانید، سوگیری های شخصی مختلف بسیاری وجود دارد که می تواند بر نحوه دید هر فرد از بازار تأثیر بگذارد.

دلیل شماره ۴ – تعصب بیش از حد به بازار یا دیدگاه اولیه

نگرانی بیش از حد از نظر مالی تنها دلیل تعصب افراد بر روی بازار نیست، بلکه دلایل دیگر نیز وجود دارد که باعث می شود افراد روی نمودارها، بازارهای خاص و یا دیدگاه اولیه خود نسبت به یک نمودار تعصب پیدا کنند.

معامله گری را در نظر بگیرید که در مورد یک بازار خاص به طور گسترده تحقیق کرده و زمان زیادی را صرف مطالعه نمودارهای مربوط به آن کرده است. این معامله گر، احتمالاً زمانی که به یک دیدگاه می رسد، بسیار به آن وابسته می شود. در واقع او احساس می کنند زمانی که صرف مطالعه بازار X کرده‌ است باید ارزش داشته باشد و نمی تواند بپذیرد که بازار مطابق آنچه انتظار دارد، عمل نمی کند. این موضوع باعث می شود به دنبال مقالات خبری و دیدگاه هایی بگردد که از دیدگاه او در مورد نمودار حمایت می کند (هرچه که باشد، شما می توانید هر نظری را در مورد هر چیزی در اینترنت پیدا کنید!). این امر اساساً باعث می شود تا غرور و منیت، رفتار معاملاتی شما را دیکته کند. شما فقط به این دلیل که نمی خواهید اشتباه تان را بپذیرید یا اینکه قبول کنید تمام تحقیقات تان بیهوده بوده است، ممکن است بیش از حد به یک نمودار و دیدگاه وابسته شوید.

این موضوع اساساً همان چیزی است که “سوگیری با اعتماد به نفس بیش از حد (Over-Confidence Bias)” نامیده می شود. این امر به دلیل صرف زمان زیاد برای مطالعه یک بازار و “متقاعد کردن” خود در مورد آنچه در آینده اتفاق میافتد، بوجود می آید. معامله گران همچنین، پس از موفقیت در یک معامله اعتماد به نفس بیش از حد پیدا می کنند. در واقع، نسبت به تصمیم اخیرشان بیش از حد خوش بین می شوند و این موفقیت را بیش از حد به درست بودن دیدگاه خودشان نسبت می دهند.

معامله گر دیگری که تحقیقاتی انجام نداده است، شاید این مانع ذهنی را نداشته باشد. البته این مطالعه مسلماً برای معامله گر بالا مزیت خواهد داشت. اما وقتی زمان کمتری را صرف چیزی می کنید، طبیعتاً نسبت به آن خنثی تر و کمتر متعصب خواهید بود. این امر، یک دیدگاه تازه و مهم تر از آن یک دیدگاه علمی و بدون اعمال نظر شخصی به شما ارائه می دهد.

در معامله گری، بی طرف بودن یک امر کلیدی است و به همین دلیل است که ما به طور کلی مخالف معامله بر اساس اخبار و یا توجه بیش از حد به داده های بنیادی هستیم. فراتر از یادگیری معامله بر اساس رفتار قیمت و درک اصطلاحات پایه معاملاتی، هیچ مزیت واقعی در افزایش مطالعه در مورد بازار وجود ندارد. در واقع، حتی ممکن است به دلیل آنچه که در مورد آن صحبت کردیم، واقعاً به شما آسیب برساند.

دلیل شماره ۵ – استفاده از اندیکاتورها یا استفاده از نمودار خالی

یکی از دلایل واضحی که باعث می شود دو معامله گر نمودار مشابهی را متفاوت ‌بینند، اندیکاتورها (Indicators) هستند. برخی از معامله گران علاقه دارند نمودارهای خود را در اندیکاتورهای تحلیل تکنیکال که به معنای واقعی کلمه نمودار را به یک قطعه هنر انتزاعی مدرن تبدیل می کند، غرق کنند. اما معامله گری که از نمودارهای قیمتی ساده و تمیز و بدون اندیکاتورها استفاده می کند، قطعا دیدگاه متفاوتی در مورد همان بازار خواهد داشت. دیدگاهی شفاف تر و دقیق تر.

دلیل شماره ۶ – حرکت در جهت روند یا حرکت مخالف روند

مشابه نکته فوق، یک حقیقتی وجود دارد که می گوید دو معامله گر که در طول زمان به روش های متفاوتی از معامله در بازارها کسب درآمد کرده اند، نمودار مشابهی را متفاوت می بینند. مثلا معامله گر A ممکن است نموداری را ببیند که در حال بالا رفتن است، اما از آنجایی که او برخلاف روند معامله می کند (می خواهد برخلاف حرکت کوتاه مدت معامله کند)، در حالت ایده آل به دنبال فروش در یک سطح کلیدی خواهد بود، زیرا قبلاً با انجام این کار سود کرده است (سوگیری اخیر). در واقع، او از انجام معامله در جهت بازار متنفر است.

معامله گر B ممکن است همان نمودار را ببیند که در حال بالا رفتن است و به دنبال خرید باشد! چون او هم قبلا از این طریق سود کرده است. در حقیقت او روندها را معامله کرده و پول خوبی به دست آورده است، به نظر می رسد هرگز نمی تواند مخالف جهت بازار باشد.

همانطور که روش های مختلفی برای کندن پوست ماهی وجود دارد، هیچ یک از این رویکردها نیز لزوماً درست یا غلط نمی باشند. در حالی که معامله در خلاف جهت روندهای کوتاه مدت خطرناک است، اما برخی از معامله گران فقط در استراتژی “Fading The Market” (نوعی استراتژی که بر روی معامله در خلاف جهت روند تمرکز دارد)، مهارت دارند یا نقاطی را انتخاب می کنند که بازار می چرخد (خلاف جهت یا Contrarian). با این حال، برای اکثر معامله گران پای بندی به روند و معامله در جهت آن بهترین گزینه است.

نکته این است که هر فرد نمودار، ستاپ یا الگوی های دقیقاً مشابهی را در بازار کمی متفاوت می بیند و به دلایل مختلفی که در بالا مورد بحث قرار گرفت، واکنش متفاوتی به حرکات بازار نشان می دهد.

در انتها

دو معامله گر در واقع می توانند یک نمودار را به دو شکل متفاوت ببینند و اغلب نتایج متفاوتی از یک ستاپ معاملاتی مشابه، در نموداری کاملا مشابه کسب کنند. یک روش رایج برای یکسان سازی دیدگاه ها نسبت به نمودارها، توجه به رفتار قیمت (Price Action) است. این روش مانند یک اکولایزر (برابر کننده) عالی عمل می کند. رفتار قیمت تمام متغیرهایی که بر بازار تاثیر خواهد گذاشت یا در گذشته تاثیر گذاشته است را در نظر می گیرد و آن را مانند یک تصویر پرتره که جزئیات با اهمیت را برجسته کرده و به آسانی قابل مشاهده است به شما نمایش می دهد. یادگیری رفتار قیمت به شما کمک می کند بسیاری از متغیرهای موجود در بازارها را که باعث سردرگمی و پیچیده شدن فرآیند معاملات می شود، حذف کنید و یا تا حد زیادی آن ها را کاهش دهید.

متداول ترین دلیلی که دو معامله گر یک نمودار یکسان را متفاوت می بینند، عدم وجود نظم و انضباط است. برخی از معامله گران به طور مدام در هر معامله ریسک زیادی می کنند و بدیهی است که این رفتار بر درک آن ها از بازار و حرکت های آن تأثیر زیادی می گذارد. یعنی موضوع این است که یک نفر می تواند اهمیت رعایت نظم و انضباط را به شما بیاموزد و به شما توضیح دهد که چرا باید آن‌ را رعایت کنید، اما نمی تواند عملاً شما را مجبور کند که در طول معاملات روزانه خود نظم را رعایت کنید. در واقع این فرد می تواند درهای موفقیت در معامله گری را به شما نشان دهد و شما را به مسیر درست هدایت کند، اما نمی تواند مسیر این سفر را هم بجای شما طی کند! طی کردن این مسیر به خود شما بستگی دارد. بنابراین، باید تصمیم بگیرید که چگونه می خواهید همان نمودارهایی را ببینید که دیگران نیز آن ها را مشاهده می کنند؟

برای اینکه یک معامله گر حرفه ای شوید نیاز به سال ها کار سخت و با تعهد و انضباط دارید. باید در زندگی روزانه خود روش ها و معیارهایی را در نظر بگیرید که مسئولیت ها و وظایف شما را ساده کند. برای این کار رویه یا برنامه روزانه ای در پیش بگیرید تا مطمئن شوید با بازار در ارتباط تنگاتنگ هستید. ممکن است مجبور شوید علاوه بر کنترل حسابتان، کارهای دیگری نیز انجام دهید. مثلاً نمودار معاملات را به صورت منظم تحت نظر داشته باشید!

هشدار ریسک و سلب مسئولیت

این مطلب به هیچ عنوان توصیه به خرید یا فروش نیست

بازارهای مالی از ریسک بالایی برخوردارند و امکان از دست رفتن بخش یا تمام حساب معاملاتی شما وجود دارد. تا زمانی که دانش کافی در مورد بازارها به دست نیاورده اید یا امکان قرار دادن سرمایه خود در ریسک محتمل را ندارید در این بازارها سرمایه گذاری نکنید.

ادامه مطلب

عضویت در خبرنامه

تبلیغات

برترین ها