با ما همراه باشید

بلاکتوپیا

فروش جمعی (Crowdsale) در دنیای رمز ارزها چیست؟

در فروش جمعی (crowdsale) رمز ارزها، به افراد توکن یا کوین یک پروژه فروخته می شود. در واقع خریدار، ارزهای دیجیتال قابل معامله به دست می آورد. ممکن است مزیت دسترسی به سرویس یا سیستم این کوین یا توکن نیز به سرمایه گذاران ارائه شود.

منتشر شده

در

فروش جمعی (Crowdsale) در دنیای رمز ارزها چیست؟

اگر از آن دسته از افرادی باشید که به دنبال راه اندازی کسب و کار خودتان هستید، حتما از اهمیت جذب سرمایه مطلع هستید و می دانید برای اینکه پروژه های مختلفی اجرا کنید نیاز به سرمایه‌ زیادی دارید. صاحبان کسب و کار و حتی صاحبان ایده همیشه به دنبال جمع آوری سرمایه برای راه اندازی کسب و کار و عملی کردن ایده هایشان هستند. پروسه‌ جذب سرمایه برای اهداف مشخص را می توانیم سرمایه گذاری جمعی یا تامین مالی جمعی بنامیم.

همزمان با رشدهای چشمگیر و خیره کننده سال های گذشته در دنیای ارز دیجیتال و راه اندازی استارت آپ ها و کسب و کارهای آنلاین مختلف، مفهومی به نام فروش جمعی (Crowdsale) به وجود آمد. در حال حاضر، فروش جمعی در کنار سرمایه گذاری جمعی (Crowdfunding) به عنوان ابزاری برای تامین سرمایه کسب و کارهای مختلف استفاده می شود. در سرمایه گذاری جمعی پیشرفت های خوبی ایجاد شده و وب سایت هایی مانند Kickstarter امروز شناخته شده هستند.

فروش جمعی ارز دیجیتال و تفاوت آن با سرمایه گذاری جمعی چیست؟

قبل از اینکه به مفهوم فروش جمعی و نحوه کار آن بپردازیم، بهتر است که ابتدا تفاوت آن با سرمایه گذاری جمعی را درک کنیم. سرمایه گذاری جمعی همیشه به سرمایه گذاران، محصول یا خدمات ارائه می کند اما فروش جمعی اینگونه نیست.

در فروش جمعی رمز ارزها، به افراد توکن یا کوین یک پروژه فروخته می شود. در واقع خریدار، ارزهای دیجیتال قابل معامله به دست می آورد. ممکن است مزیت دسترسی به سرویس یا سیستم این کوین یا توکن نیز به سرمایه گذاران ارائه شود. پروژه هم در مقابل فروش توکن هایش،‌ سرمایه مورد نیاز برای پیشبرد اهدافش را به دست می آورد.

فروش جمعی ارز دیجیتال و تکنولوژی بلاکچین

یکی از ویژگی های اصلی فروش جمعی ارز دیجیتال، قابلیت استفاده از فناوری تست شده بلاکچین در ساخت قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) است. قراردادهای هوشمند از پیش برنامه ریزی می شوند تا ارزش سهام و توکن‌ (کوین) را در قالب پاداش محاسبه کنند. در این سیستم از اثبات مالکیت (Proof of Ownership) استفاده می شود که در قراردادهای مربوط به میزان سرمایه هر سرمایه گذار تعبیه شده است.

فروش جمعی را می توان نوعی سرمایه گذاری جمعی در دنیای ارزهای دیجیتال دانست. یکی از قابلیت های منعطف تکنولوژی بلاکچین این است که می توان آن را بر اساس نیاز‌ها و تسک های خاص بازسازی کرد و این باعث شده است که این فناوری یکی از مناسب ترین بسترهای فروش جمعی باشد.

سرمایه گذاری جمعی (Crowdfunding) چیست؟

این کلمه را از مفهومی به نام جمع سپاری (Crowdfunding) گرفته اند. منظور از جمع سپاری این است که افراد بتوانند سرمایه های اندک خود را به اشتراک گذاشته و سرمایه‌ لازم را برای شروع کسب و کاری جدید یا پیشبرد پروژه ای مشخص تامین کنند. در واقع افراد نقش سرمایه گذار را ایفا می کنند و راهی برای جذب سرمایه گذاری در اندازه های کوچک ایجاد می شود.

سرمایه گذاری جمعی، اجتماعی از حامیان مالی است که به سازمان ها و صاحبان کسب و کار یا صاحبان ایده کمک می کند تا فعالیت ها و ایده هایشان را محقق کنند.

سرمایه گذاری جمعی به دلیل دسترسی آسان گروه های مردمی با استفاده از شبکه های اجتماعی و وب سایت های تامین مالی، سرمایه گذاران و کارآفرینان را به یکدیگر نزدیک می کند. با گسترش جمعیت سرمایه گذاران فرصتی استثنایی برای صاحبان مشاغل و سرمایه گذاران به وجود می آید که هر دو سمت از این فعالیت سود می برند.

چرا از فروش جمعی (Crowdsale) استفاده می شود؟

یکی از مزیت های فروش جمعی برای فروشنده این است که می تواند سرمایه مورد نیاز پروژه خود را خارج از نظارت سیستم های بانکداری و نهادهای مالی تامین کند. همچنین، فروش جمعی روش کارآمد و مناسبی برای جذب سرمایه بزرگ در مدت زمان کوتاه است.

بخش اعظمی از هزینه های استارت آپ ها به توسعه نرم افزار، بازاریابی و سخت افزارها اختصاص می یابد. به همین دلیل شرکت های جدید نیاز دارند قبل از راه اندازی پروژه خود، سرمایه جذب کنند.

قابلیت استفاده دوباره از کوین ها

ویژگی جالب دیگری که افراد را به‌ فروش‌ جمعی ارز دیجیتال جذب می کند، قابلیت استفاده دوباره از توکن ها یا کوین های خریداری شده است. خریداران فروش جمعی علاوه بر اینکه با خرید خود در پروژه اولیه سهیم می شوند، می توانند کوین های خود را در بازار آزاد معامله کنند و یا بفروشند.

برای سرمایه گذارانی که می خواهند یک توکن یا کوین را با قیمت ارزان خریداری کنند و پس از موفقیت پروژه آن را با قیمت بالا بفروشند، فروش جمعی یک پیشنهاد بسیار جذاب است. با توجه به اینکه ارزهای دیجیتال از نوسان بالایی برخوردارند، در طول زمان ممکن است سود بیشتری برای سرمایه گذاران حاصل شود.

مزایا و معایب فروش جمعی ارز دیجیتال

یکی از دلایل اصلی بکارگیری مدل فروش جمعی توسط استارت آپ ها این است که این مدل هنوز قانون گذاری نشده و از دخالت نظارت های مالی در امان است. این شاید خبر خوبی برای سرمایه گذاران و طرفداران یک استارت آپ باشد، اما باعث می شود که فروش جمعی امنیت کمتری نسبت به سرمایه گذاری عادی داشته باشد.

در بدترین سناریو، ممکن است سرمایه گذار در ازای پول و سرمایه گذاری خود تنها چند خط کد بی ارزش به دست بیاورد. هدف اکثر طرح های تامین سرمایه کمک به پروژه های واقعی است. اما برخی از طرح ها تنها با هدف به دست آوردن پول انجام می شوند. حتی ممکن است این طرح ها کلاهبرداری باشد و عوامل آن به کلی از دنیای ارز دیجیتال ناپدید شوند.

قطعا چه در دنیای واقعی و چه دنیای دیجیتال، هیچ تضمینی برای هیچ نوع سرمایه گذاری وجود ندارد اما حداقل از برخی دارایی های‌ سرمایه گذاران سنتی محافظت می شود. در سرمایه گذاری سنتی، هم سرمایه گذار و هم کسب و کارها مجبور‌ند حداقل استانداردها را رعایت کنند؛ اما در فروش جمعی (Crowdsale) چنین استانداردهایی وجود ندارد.

مزیت دیگر فروش جمعی برای کسانی است که تا حد زیادی به فلسفه کامیونیتی، تمرکززدایی، ناشناس بودن و امنیت ارائه شده توسط رمز ارزها ایمان دارند.

در حال حاضر، سرمایه گذاران و پروژه سازان با مزیت ها و معایب دنیای دیجیتال کنار آمده اند. تغییر وضعیت موجود به ورود قانون گذاری و نظارت بر حوزه ارز دیجیتال بستگی دارد و باید دید که آیا بر مزیت های این حوزه اضافه خواهد شد یا معایب جدیدی ظهور خواهد کرد.

آیا فروش جمعی ارز دیجیتال مسیر خوبی برای سرمایه گذاران است؟

در حال حاضر، فروش جمعی یکی از روش های محبوب و موثر برای تامین سرمایه و سرمایه گذاری در ارزهای دیجیتال است و احتمالا در آینده نیز محبوبیت آن افزایش خواهد یافت. تاکنون شایعات زیادی در رابطه با قانون گذاری و نظارت در حوزه ارز دیجیتال مطرح شده است، اما هنوز تغییری در این زمینه به وجود نیامده است.

همانند سرمایه گذاری های دیگر، در این نوع سرمایه گذاری نیز ریسک هایی وجود دارد که می تواند سودهای کسب شده توسط سرمایه گذاران را از بین ببرد. کلید افزایش شانس موفقیت در Crowdsale (هم برای سرمایه گذاران و هم برای صاحبان پروژه)، داشتن برنامه قوی و سرمایه گذاری به صورت حرفه ای است. اگر پروژه فاندامنتال خوبی داشته باشد و رودمپ آن تصویر روشنی از آینده نشان دهد، هم سرمایه بیشتری جذب می کند و هم شانس کسب سود سرمایه گذار بالاتر است.

تمرکززدایی از مدل سرمایه گذاری

تمرکززدایی مسئله ای است که در مدل های متنوع سرمایه گذاری محل بحث است. به منظور از بین بردن تمرکزگرایی از مدل های مختلف سرمایه گذاری از بلاکچین استفاده می کنند. در واقع با اضافه کردن یک مدل غیرمتمرکز به ترکیب تامین مالی جمعی، یک مدل سرمایه گذاری دموکراتیک تر و بی طرفانه ایجاد می شود. در حال حاضر بستر سرمایه گذاری جمعی فقط نقش واسطه ندارد؛ بلکه تصمیم می گیرد کدام پروژه ها به اندازه‌ کافی شایسته‌ مشارکت هستند و اولویت با کدامیک از آن هاست.

برای تمرکززدایی در سرمایه گذاری جمعی می توان از سازمان های خودمختارغیرمتمرکز (DAOs) استفاده کرد. سازمان های خودمختارغیرمتمرکز به نهادهایی گفته می شود که رهبری مرکزی ندارند و قدرت تصمیم گیری برعهده‌ جامعه‌ کاربری آن است.

سازمان های خودمختار غیرمتمرکز قوانین شفاف دارند و با استفاده از قراردادهای هوشمند این قوانین وضع می شوند. ابتدا قوانین به رای گیری گذاشته می شوند و زمانیکه به تصمیم گیری واحدی برسند اجرایی می شوند. نکته‌ مهم درباره‌ نهاد‌های DAO این است که هر لحظه امکان دسترسی و نظارت بر فرایند پیشنهادها، رای گیری ها و کدهای نگارش قراردادهای هوشمند برای همه‌ افراد وجود دارد.

جمع آوری پول یا سرمایه گذاری جمعی با استفاده از انتشار هوشمند سهام و با اجرای قراردادهای هوشمند با استفاده از نهاد‌های DAO امکانپذیر است. در واقع با استفاده از قابلیت های منحصربه فرد سازمان های خودمختار غیرمتمرکز می توان از تمرکزگرایی در تامین مالی جمعی جلوگیری کرد.

تامین مالی جمعی در بلاکچین

تا اینجا گفتیم که بلاکچین (Blockchain) فرصت مناسبی برای برابری در تامین مالی جمعی ایجاد می کند. عرضه اولیه کوین (ICO) مثال خوبی برای ایجاد تامین مالی جمعی بر بستر فناوری بلاکچین است. در سال ۲۰۱۷، با تامین بودجه‌ تعداد زیادی از پروژه های مبتنی بر بلاکچین با استفاده از خرید توکن به جای خرید سهام، جهش بزرگی در رشد سرمایه گذاری جمعی بر بستر فناوری بلاکچین ثبت شد.

اگرچه تامین مالی به این شکل توانست بسیاری از موانع را رفع کند، کلاهبردارانی در این بین توانستند با سواستفاده از این روش تجمع سرمایه شهرت ICO را خدشه دار کنند. البته بد نیست بدانید که امروزه عرضه اولیه کوین (ICO) و عرضه اولیه صرافی ها (IEO) تحت کنترل نظارت دقیق قرار دارند.

با توجه به این که پروژه ها به دنبال توانمندسازی و حمایت از کارآفرینان مشتاق شکل می گیرند امنیت اطلاعات و یکپارچگی داده های مالی اهمیت زیادی دارد. برای کارآفرینانی که نمی توانند به صوت سنتی سرمایه گذاری انجام دهند امنیت پروژه ها و اطلاعاتشان در بلاکچین بسیار پر اهمیت است و ضروری است که شبکه‌ بلاکچین به روز باشد.

پلتفرم های برتر تامین مالی جمعی

هرچند لیست پلتفرم های برتر تامین مالی جمعی در بلاکچین در حال بروز رسانی است، تعدادی از معروف ترین پلتفرم های برتر سرمایه گذاری جمعی را در ادامه شرح می دهیم.

  • وفوندر

پلتفرم وفوندر در سال ۲۰۱۲ توسط آقای نیک تومارلو منتشر شد. شما می توانید با مبلغ بسیار ناچیز ۱۰۰ دلار، در استارت آپ خود سرمایه گذاری کنید. این پلتفرم اولین پلتفرم تامین مالی جمعی برای پذیرش بیت کوین بود و در رسانه ها بسیار محبوب شد.

پلتفرم وفوندر وجوه را به صورت دلار آمریکا می پذیرد و روند تامین بودجه را با ثبات حفظ می کند. هنگامیکه سرمایه گذاران بیت کوین ادعای بازپرداخت می کنند، طبق ارزش فعلی بیت کوین، به آن ها سکه ارائه می شود. وب سایت وفوندر ادعا می کند که حدود ۶۲۵،۳۵۰ سرمایه‌ ذار در حدود ۱۳۷ میلیون دلار سرمایه برای ۳۸۶ استارت آپ جمع آوری کرده اند.

  • کوین استارتر

کوین استارتر یکی از بزرگترین پلتفرم های تامین مالی جمعی در بلاکچین است. طبق وب سایت کوین استارتر، شما می توانید به عضویت کوین استارتر درآمده و به یک عضو واجد شرایط Coinbox تبدیل شوید. با این کار می توانید با کیف پول متامسک (Metamask) ارتباط برقرار کرده و سکه ها را در Coinbox جمع آوری کنید. در حال حاضر ساکنان ایالات متحده، چین، کانادا و سنگاپور نمی توانند از این پلتفرم استفاده کنند. گفتنی است ا زنظر سرمایه گذاران کوین استارتر منعطف تر و مطمئن تر است.

  • استارت انجین

استارت انجین در سال ۲۰۱۴ منتشر شد و وب سایت آن ادعا می کند که یکی از بزرگترین پلتفرم های سرمایه گذاری جمعی در ایالات متحده است. این پلتفرم برای حدود ۳۲۵ شرکت سرمایه جمع آوری کرده است.

در سال ۲۰۱۸، درآمد ناخالص این پلتفرم حدود ۴.۶ میلیون دلار آمریکا بوده و مشخص ‌شده که شرکت های نوپا می توانند حداقل ۱۳۵ میلیون دلار آمریکا از طریق این پلتفرم کمک مالی جمع کنند. اطلاعات سرمایه گذاران در این پلتفرم ثبت می شود و هر کسی می تواند صفحات شرکت را مرور کرده و میزان موفقیتشان را مشاهده کند.

  • کیکیکو

پلتفرم کیکیکو بستر مناسبی برای جمع آوری کمک مالی برای شرکت های مبتنی بر بلاکچین است. پلتفرم کیکیکو در حدود ۶۰،۰۰۰ کاربر ثبت شده دارد. همچنین هرساله رویدادی مبتنی بر بلاکچین که CryptoSpace Moscow نامیده می شود را برگزار می کنند. در این رویداد بالای ۵۰ صنعت بین المللی و بیش از ۳۰۰۰ نفر گرد هم می آیند.

  • کیک استارتر

کیک استارتر یکی از برترین پلتفرم های سرمایه گذاری رمزنگاری است که تقریباً توسط تمام سرمایه گذاران رمزنگاری پشتیبانی می شود. این وب سایت در سال ۲۰۰۹ منتشر شد. در وب سایت این پلتفرم ادعا می شود که توانسته اند از ۱۸ میلیون نفر، ۵ میلیارد دلار برای ۱۸۲،۷۳۶ پروژه سرمایه جمع آوری کنند.

حدود ۹۵ نفر برای این پلتفرم در شهر نیویورک مشغول به کار هستند و آن ها برای ساختن آینده خود از پروژه های خلاقانه پشتیبانی می کنند. آن ها از زمان راه اندازی تاکنون حدود ۵۰،۰۰۰ پروژه را پشتیبانی کرده اند و بیشتر وقت خود را صرف طراحی پلتفرم کیک استارتر و ایجاد انجمن ها کردند.

در انتها

از کاربردهای فناوری بلاکچین تراکنش های ارز دیجیتال است که با استفاده از آن ها می تواند به پلتفرم های تامین مالی جمعی کمک کند تا ریسک ها و هزینه های واسطه گری را کاهش دهند، زیرا امکان انتقال وجوه همتا به همتا و نه از طریق واسطه های مالی را فراهم می کند.

یکی از روش های جذب سرمایه در دنیای ارزهای دیجیتال که اخیرا بسیار محبوب شده است، Crowdsale است. در فروش جمعی ارز دیجیتال، خریداران هم در پروژه کریپتویی سهیم می شوند و هم در ازای سرمایه گذاری خود، توکن یا کوین پروژه را دریافت می کنند. رمزارزهای دریافت شده بعد از مدتی در صرافی های مختلف لیست شده و قابلیت خرید و فروش پیدا می کنند.

کرادفاندینگ یا تامین مالی جمعی راهی برای جمع آوری پول از تعداد زیادی افراد است. گروه های بزرگی از مردم می توانند با سرمایه گذاری سرمایه های اندک خود سرمایه‌ موردنیاز برای شروع یک شرکت یا پروژه را فراهم کنند.

پلتفرم‌های تامین مالی جمعی می تواند با استفاده از فناوری بلاکچین اعتبار پروژه ها و سرمایه گذاری های مختلف را افزایش بدهند و سرمایه های هنگفتی را از سرمایه گذاران و اهداکنندگان جذب کنند.

اخبار

استارک ور (StarkWare) تأیید کل تاریخچه بلاکچین با ۱ مگابایت حجم ممکن ساخت!

شرکت StarkWare فناوری جدیدی اعلام کرده که «تصدیق بلوک‌های بلاک‌چین بیت‌کوین از ابتدای پیدایش تا حال» را در قالب یک پرُف (proof) تقریباً ۱ مگابایتی ممکن می‌کند، البته نه به معنی دانلود کل تاریخچه تراکنش‌ها، بلکه فقط هِدِر بلوک‌ها.

منتشر شده

در

شرکت استارک‌ور (StarkWare) که در زمینه فناوری پیشرفته دانش صفر (Zero-Knowledge یا ZK) تخصص دارد، از یک دستاورد بزرگ رونمایی کرده است که می‌تواند اساس تعامل کاربران با شبکه بیت‌کوین را دگرگون کند. این شرکت موفق به ساخت یک اثبات تأیید (Verification Proof) مبتنی بر دانش صفر از کل بلاکچین بیت‌کوین شده است که به طرز شگفت‌انگیزی سبک بوده و به راحتی بر روی دستگاه‌های موبایل قابل اجراست. این نوآوری به هر کاربری اجازه می‌دهد تا به طور مستقل و بدون نیاز به سخت‌افزارهای گران‌قیمت، تاریخچه بیت‌کوین را اعتبارسنجی کند.

این اثبات که توسط استارک‌ور توسعه داده شده، تنها ۱ مگابایت حجم دارد. این در حالی است که حجم کامل بلاکچین بیت‌کوین (Bitcoin) در حال حاضر از مرز ۶۸۰ گیگابایت فراتر رفته است. به گفته عبدالحمید بختا (Abdelhamid Bakhta)، مدیر اکوسیستم در استارک‌ور، این تکنولوژی به کاربران امکان می‌دهد تا تراکنش‌ها را در کمتر از ۱۰۰ میلی‌ثانیه تأیید کنند. این پیشرفت، تحقق مدرن ایده‌ای است که برای اولین بار توسط ساتوشی ناکاموتو در وایت‌پیپر بیت‌کوین تحت عنوان تأیید پرداخت ساده شده (SPV) مطرح شد و اکنون موانع فنی و مالی را برای میلیون‌ها کاربر از میان برمی‌دارد.

An illustrated model of SPV outlined in Satoshi’s Bitcoin whitepaper. Source: Nakamoto Institute
An illustrated model of SPV outlined in Satoshi’s Bitcoin whitepaper. Source: Nakamoto Institute

چگونه ۶۸۰ گیگابایت داده در ۱ مگابایت فشرده می‌شود؟

راز این فشرده‌سازی خارق‌العاده در محتوای اثبات نهفته است. این فایل ۱ مگابایتی، تاریخچه کامل و جزئیات تمام تراکنش‌ها را در خود جای نداده است؛ بلکه شامل تمام هدرهای بلاک (Block Headers) از اولین بلاک شبکه (بلاک جنسیس) تا به امروز است. هر هدر بلاک مانند یک شناسنامه برای آن بلاک عمل می‌کند و حاوی اطلاعات کلیدی زیر است:

  • شماره نسخه (Version Number): نسخه نرم‌افزار بیت‌کوین که برای استخراج بلاک استفاده شده است.
  • ارجاع به بلاک قبلی (Previous Block Reference): پیوندی رمزنگاری‌شده که زنجیره بلاک‌ها را به هم متصل می‌کند.
  • برچسب زمانی (Timestamp): زمان تقریبی ایجاد بلاک.
  • اندازه بلاک (Block Size): حجم بلاک.
  • نانس (Nonce): عدد تصادفی که ماینرها برای حل معمای محاسباتی و افزودن بلاک به دفتر کل، آن را پیدا می‌کنند.

با در اختیار داشتن زنجیره‌ای از این هدرها، یک کاربر می‌تواند به طور مستقل و با اطمینان بالا، صحت و اعتبار کل تاریخچه شبکه را بدون نیاز به دانلود صدها گیگابایت داده، بررسی کند.

The number of Bitcoin nodes has been steadily rising since 2015. Source: Coin Dance
Bitcoin Nodes

این دستاورد در زمانی ارائه می‌شود که جامعه بیت‌کوین درگیر یکی از مهم‌ترین بحث‌های داخلی خود، یعنی چالش حفظ تمرکززدایی (Decentralization) در مقابل رشد روزافزون حجم بلاکچین است. یکی از ارزش‌های بنیادین بیت‌کوین این است که اجرای یک نود کامل (Full Node) برای هر کسی با یک کامپیوتر شخصی معمولی امکان‌پذیر باشد. این دسترسی آسان، تضمین‌کننده امنیت و مکانیزم اجماع شبکه است که توسط هزاران اپراتور نود مستقل در سراسر جهان اجرا می‌شود.

با این حال، ظهور پدیده‌هایی مانند اُردینالز و اینسکریپشن‌ها که امکان ذخیره‌سازی داده‌های غیرپولی (مانند تصاویر و متن) را روی بلاکچین (Blockchain) فراهم می‌کنند، این اصل را به چالش کشیده‌اند. منتقدان معتقدند این روند باعث «پف‌کردن» بلاکچین شده و با افزایش سرسام‌آور حجم دفتر کل توزیع شده (DLT)، نیازمندی‌های سخت‌افزاری برای اجرای نود را بالا می‌برد. اگر اجرای نود بیش از حد گران شود، شبکه به سمت تمرکزگرایی پیش خواهد رفت و تنها شرکت‌های بزرگ و مراکز داده توانایی مشارکت در آن را خواهند داشت که این امر کاملاً با فلسفه وجودی بیت‌کوین در تضاد است.

The breakdown of different implementations of the Bitcoin node software. Source Coin Dance
The breakdown of different implementations of the Bitcoin node software. Source Coin Dance

به‌روزرسانی Bitcoin Core و طغیان جامعه

این تنش با اعلام برنامه‌های مربوط به به‌روزرسانی آینده نرم‌افزار Bitcoin Core 30 که برای انتشار در ماه اکتبر برنامه‌ریزی شده، به نقطه جوش خود رسیده است. توسعه‌دهندگان Bitcoin Core (که نرم‌افزار مورد استفاده حدود ۸۰٪ از نودهای شبکه است) قصد دارند محدودیت OP_Return را حذف کنند. این قابلیت در حال حاضر حجم داده‌های غیرپولی قابل جاسازی در تراکنش‌ها را به ۸۰ بایت محدود می‌کند که برای ذخیره اکثر محتواهای چندرسانه‌ای امروزی بسیار ناچیز است.

این تصمیم پیشنهادی، موجی از مخالفت را برانگیخته و باعث یک جهش تاریخی در استفاده از Bitcoin Knots شده است. Bitcoin Knots یک نرم‌افزار جایگزین برای نود بیت‌کوین است که قابلیت‌های شخصی‌سازی بیشتری را به اپراتورها می‌دهد؛ از جمله این امکان که خودشان برای میزان داده‌های OP_Return که مایل به ذخیره و بازنشر آن هستند، محدودیت تعیین کنند. آمارها نشان می‌دهد سهم بازار نودهای Knots از حدود ۱٪ در پایان سال ۲۰۲۴، با یک رشد تقریباً عمودی، به نزدیک ۲۰٪ در سال ۲۰۲۵ رسیده است که نشان‌دهنده واکنش شدید بخشی از جامعه به مسیر پیش روی توسعه بیت‌کوین است. در این میان، راهکار استارک‌ور می‌تواند فارغ از این جدال‌ها، قدرت تأیید مستقل را به دست تک‌تک کاربران بازگرداند.

ادامه مطلب

آموزش

تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟

تقویم اقتصادی مثل یک “برنامه‌ریزی خبری” برای بازار است. اگر به آن توجه نکنید، ممکن است در لحظه انتشار اخبار مهم با حرکت‌های ناگهانی و شدید قیمت غافلگیر شوید. استفاده درست از آن کمک می‌کند ریسک معاملات را مدیریت کنید و حتی فرصت‌های سودآور پیدا کنید.

منتشر شده

در

تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟

اگر معامله‌گر یا فعال بازارهای مالی باشید، حتما تجربه کرده‌اید که یک خبر اقتصادی می‌تواند ظرف چند دقیقه بازار را زیر و رو کند. مثلا اعلام نرخ بیکاری آمریکا یا تصمیم فدرال رزرو درباره نرخ بهره کافی است تا قیمت دلار، طلا یا حتی بیت کوین نوسان شدیدی پیدا کند. در چنین شرایطی، دانستن زمان دقیق این رویدادها می‌تواند مرز میان یک معامله سودآور یا پشیمان‌کننده باشد.

اینجاست که تقویم اقتصادی به عنوان یک ابزار به کمک شما می‌آید. ابزاری که تمام اتفاقات مهم اقتصادی و مالی جهان را در یک جدول زمانی مشخص نمایش می‌دهد و به شما کمک می‌کند همیشه چند قدم جلوتر از بازار باشید. اگر می‌خواهید بدانید تقویم اقتصادی دقیقا چیست، چه اجزایی دارد و چطور باید از آن استفاده کنید، این مطلب را از دست ندهید.

تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست؟

یک لیست زمان‌بندی‌شده از اعلامیه‌های اقتصادی، داده‌های کلان، سخنرانی‌های مقامات مالی و انتشار شاخص‌های اقتصادی مثل نرخ بهره، تورم، بیکاری، تولید ناخالص داخلی و … است. علاوه بر این معمولاً زمان بیانیه های بانک مرکزی، سخنرانی های سیاست گذاران پولی و انتخابات را فهرست می کند.

بیشتر تقویم های اقتصادی منتشر شده شامل نوع داده مثل نرخ بیکاری، نتیجه قبلی که منتشر شده بود و انتظارات اجماع بازار برای نتیجه آتی می شوند. باید توجه داشت که نوع انتشار به طور کلی بسته به اینکه چه تاثیری می تواند داشته باشد؛ بصورت زیاد، متوسط، کم یا بدون تاثیر، کد گذاری می شود.

برای مثال، تصور کنید بانک مرکزی اروپا (ECB) قرار است درباره نرخ بهره (Interest Rate) جلسه برگزار کند. این تصمیم می‌تواند ارزش یورو را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. اگر شما معامله‌گر بازار فارکس باشید و این تاریخ را ندانید، ممکن است در میانه یک معامله ناگهان با نوسانی شدید روبه‌رو شوید و فرصت مدیریت آن را از دست بدهید. اما وقتی به تقویم اقتصادی نگاه می‌کنید، می‌بینید که این رویداد دقیقا چه روز و ساعتی اتفاق می‌افتد و می‌توانید از قبل برایش برنامه‌ریزی کنید.

تقویم اقتصادی نه فقط برای معامله‌گران حرفه‌ای، بلکه برای هر فردی که در بازارهای مالی فعالیت می‌کند (از بورس و فارکس گرفته تا ارزهای دیجیتال) یک ابزار ضروری است. حتی سرمایه‌گذاران بلندمدت هم با نگاه به این تقویم می‌توانند تصمیم‌های دقیق‌تری برای مدیریت پرتفوی خود بگیرند.

اگر انتشار داده اقتصادی تأثیر کمی داشته باشد، آنگاه جفت ارز حرکتی نداشته و یا واکنشی جزیی نسبت به نتیجه از خود نشان خواهد داد. اما اگر در رویدادی با تأثیر متوسط، نتیجه نهایی با چیزی که انتظار می رفت خیلی تفاوت داشته باشد، باعث می شود جفت ارز به میزان بیشتری تغییر کند. زمانی که انتشار داده ها به طور قابل توجهی بیشتر یا کمتر از نتیجه مورد انتظار بازار باشند، به خصوص زمانی که صحبت از داده هایی با تأثیر بالا باشد، جفت ارز مرتبط تمایل بیشتری به حرکت دارد و بازار نوسانات قابل توجهی را در این فرآیند تجربه می کند.

چرا تقویم اقتصادی مهم است؟

  • تقویم اقتصادی مانند یک نقشه راه است که مسیر حرکت بازارها را روشن‌تر می‌کند و شما را از غافلگیری‌های ناگهانی نجات می‌دهد. به این ترتیب شما می‌توانید تصمیمات معاملاتی خودتان را بر پایه اطلاعات موثق بگیرید.
  • انتشار داده‌های اقتصادی می‌تواند باعث نوسانات شدید در بازارهای مالی شود. برای مثال، اگر نرخ تورم بالاتر از حد انتظار اعلام شود، سرمایه‌گذاران انتظار افزایش نرخ بهره خواهند داشت و همین موضوع می‌تواند بازار سهام یا ارزهای دیجیتال را تحت تاثیر قرار دهد.
  • بدون تقویم اقتصادی، بسیاری از تصمیم‌ها بر اساس حدس و گمان گرفته می‌شود. معامله‌گرانی که فقط با تحلیل تکنیکال کار می‌کنند، ممکن است در لحظه انتشار یک خبر بزرگ، گرفتار نوسانات غیرمنتظره بازار شوند. در حالی‌که کسی که تقویم اقتصادی را دنبال می‌کند، می‌داند چه زمانی باید محتاط‌تر باشد یا حتی برای شکار فرصت‌های جدید آماده شود.
  • یکی از مهم‌ترین مزیت‌های تقویم اقتصادی، مدیریت ریسک است. اگر قبل از انتشار یک داده مهم پوزیشن باز دارید، می‌توانید حجم معاملات خود را کاهش دهید، حد ضرر تنظیم کنید یا حتی معامله را ببندید تا از ضررهای سنگین جلوگیری شود.
  • استفاده از تقویم اقتصادی به شما امکان می‌دهد استراتژی‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت خود را بر اساس داده‌های واقعی طراحی کنید. به این ترتیب، معاملات شما نظم بیشتری پیدا می‌کند و احتمال موفقیت بالاتر می‌رود.
  • بسیاری از ضررها به دلیل تصمیمات عجولانه و احساسی اتفاق می‌افتد. وقتی بدانید چه چیزی در راه است، آرامش بیشتری خواهید داشت و کمتر اسیر ترس یا طمع می‌شوید.

اجزای اصلی یک تقویم اقتصادی

وقتی وارد یک تقویم اقتصادی مثل Trading Economics یا Investing.com می‌شوید، در نگاه اول ممکن است جدول شلوغی ببینید که پر از عدد و کلمه است. اما اگر بدانید هر ستون چه معنایی دارد، کار با آن بسیار ساده خواهد شد. در ادامه تک‌تک اجزای اصلی این جدول که از وب‌سایت تریدینگ اکونومیکس آورده شده را توضیح می‌دهیم.

Economic Calendar
All events, interest rate, prices & inflation, labour market, GDP growth, foreign trade, government, business confidence, consumer sentiment, housing market.

در قسمت بالای جدول بخشی برای فیلتر کردن نتایج آورده شده است. گزینه «Recent» فیلتری برای نشان دادن رویدادهای اخیر است و فقط موارد نزدیک به زمان فعلی را نشان می‌دهد. اگر می‌خواهید مثلا رویدادهای اقتصادی چند ماه دیگر را ببینید کافی است این فیلتر را تغییر دهید.

با استفاده از گزینه «Impact» شما می‌توانید این رویدادهای اقتصادی را بر اساس سطح اهمیت آن ها دسته‌بندی کنید. تریدینگ اکونومیکس سه دسته‌بندی دارد. رویدادهای یک ستاره، دو ستاره و سه ستاره که طبیعتا اهمیت آن ها بر اساس تعداد ستاره افزایش می‌یابد.

قسمت «Countries» امکان فیلتر کردن بر اساس کشور یا اقتصاد موردنظر را فراهم می‌کند. مثلا اگر قصد دارید فقط شاخص‌های اقصتادی کلان آمریکا را ببینید، کافی است روی این گزینه کلیک کرده و «United States» را انتخاب کنید.

فیلتر «Category» دسته‌بندی رویدادها را نمایش می‌دهد. مثلا شما می‌توانید در این فیلتر گزینه «Prices & Inflation» را انتخاب کرده و فقط داده‌های تورمی را مشاهده کنید.

بخش «UTC +3:30» نیز برای تعیین منطقه زمانی است. شما می‌توانید منطقه زمانی خودتان (تهران-ایران) را تنظیم کنید تا ببینید دقیقا رویداد موردنظرتان در چه ساعتی به وقت ایران رخ می‌دهد.

  • تاریخ و ساعت

اولین چیزی که در تقویم اقتصادی به چشم می‌آید، ستون زمان انتشار است. در این بخش دقیقا مشخص می‌شود که هر رویداد چه روز و ساعتی منتشر خواهد شد. اهمیت این قسمت بسیار بالاست، چون بازارها معمولا درست در همان لحظه انتشار خبر واکنش نشان می‌دهند. مثلا اگر در ساعت ۴:۰۰ صبح «شاخص اعتماد مصرف‌کننده استرالیا» منتشر شود، معامله‌گران بازار فارکس در همان دقیقه باید آماده واکنش باشند.

همانطور که گفتیم، ساعت تقویم معمولا بر اساس منطقه زمانی قابل تغییر است. مثلا شما می‌توانید آن را روی «تهران (UTC+3:30)» تنظیم کنید تا دقیقاً با ساعت محلی خودتان هماهنگ باشد.

  • کشور

در ستون بعدی، پرچم و کد کشور (مثلاً GB = بریتانیا، AU = استرالیا، MX = مکزیک) قرار دارد که نشان می‌دهد داده متعلق به کدام اقتصاد است. گاهی اوقات هم رویدادها مربوط به یک بلوک منطقه‌ای خاص مثلا اروپا (EA = Euro Area) هستند. در این صورت آن داده را باید به عنوان یک شاخص منطقه‌ای و نه مربوط به یک کشور واحد تفسیر کرد.

  • عنوان رویداد

این ستون عنوان خبر یا شاخص اقتصادی را نشان می‌دهد. گاهی هم کنار این عنوان، مخفف ماه میلادی (مثل AUG، SEP) دیده می‌شود که نشان می‌دهد داده مربوط به کدام ماه است. شناخت هر شاخص اهمیت زیادی دارد، چون هرکدام اثر متفاوتی روی بازار می‌گذارند.

اما نکته مهم اینجاست که همه رویدادها عددی و آماری نیستند. بعضی از آن ها بیشتر کیفی هستند و باید با توجه به ماهیتشان تفسیر شوند. برای درک بهتر، به چند نمونه نگاه کنیم:

  • شاخص‌های آماری (عدد‌محور)

مثل نرخ بیکاری (Unemployment Rate)، شاخص قیمت مصرف کننده (CPI)، یا تولید ناخالص داخلی (GDP). اینها همیشه یک عدد مشخص دارند که می‌توان آن را با مقدار قبلی و پیش‌بینی بازار مقایسه کرد.

  • سخنرانی‌ها (Speech)

مثلا «سخنرانی رئیس فدرال رزرو». این نوع رویداد عدد ندارد، بلکه مهم محتوای صحبت‌هاست. اگر لحن سخنران به سمت سیاست انقباضی (افزایش نرخ بهره) باشد، بازار واکنش منفی به دارایی‌های پرریسک نشان می‌دهد. اگر لحن انبساطی باشد، می‌تواند باعث رشد بازار سهام یا ارزهای دیجیتال شود.

  • حراج اوراق (Auction)

مثل «حراج اوراق ۱۰ ساله آمریکا» یا «حراج اوراق خزانه ژاپن». اینجا اعداد مربوط به بازده (Yield) یا حجم اوراق فروخته‌شده اهمیت دارند. بالا رفتن بازده معمولا نشانه افزایش هزینه استقراض دولت و احتمال بالا رفتن نرخ بهره است.

  • شاخص‌های نظرسنجی و اعتماد (Survey/Confidence Index)

مثل «شاخص اعتماد مصرف‌کننده» یا «شاخص مدیران خرید (PMI)». اینها با پرسش‌نامه از فعالان اقتصادی یا مصرف‌کنندگان تهیه می‌شوند و بازتاب‌دهنده چشم‌انداز آینده هستند.

ستون Previous نشان‌دهنده نتیجه گزارش قبلی است. مثلا اگر شاخص بیکاری ماه گذشته ۸٪ بوده، این عدد در ستون Previous نمایش داده می‌شود. این بخش برای مقایسه روند بسیار مهم است، چون بازار همیشه تغییرات نسبت به گذشته را در نظر می‌گیرد.

در قسمت (Consensus / Forecast) دو ستون پیش‌بینی تحلیلگران و اقتصاددانان درباره آن شاخص یا داده اقتصادی آورده می‌شود. اما چه تفاوتی با هم دارند؟

Consensus یا اجماع در واقع میانگین پیش‌بینی جمعی تحلیلگران، اقتصاددان‌ها و موسسات مالی است. یعنی چندین منبع معتبر پیش‌بینی خود را درباره یک شاخص اعلام می‌کنند و تقویم اقتصادی میانگین یا اجماع آنها را نمایش می‌دهد.

Forecast گاهی به همان معنی Consensus به کار می‌رود، اما در بعضی تقویم‌ها (مثل Trading Economics) یک تفاوت کوچک دارد:

  • Forecast معمولاً پیش‌بینی اختصاصی خود سایت یا موسسه منتشرکننده تقویم است.
  • در حالی که Consensus نماینده پیش‌بینی کلی بازار و تحلیل‌گران مختلف است.

در ستون (Actual) مقدار واقعی در لحظه انتشار خبر به‌روزرسانی می‌شود و عدد واقعی گزارش را نشان می‌دهد. در حقیقت، مهم‌ترین بخش برای معامله‌گران همین ستون است، چون مستقیما رفتار بازار را شکل می‌دهد.

بعضی تقویم‌ها مثل Trading Economics در کنار هر شاخص نمودارهای کوچکی نمایش می‌دهند. این نمودار روند تاریخی آن شاخص را نشان می‌دهد (مثلا تغییرات نرخ بیکاری در چند ماه گذشته). با نگاه سریع به این بخش می‌توانید متوجه شوید وضعیت در حال بهبود یا بدتر شدن است.

Economic Calendar
Economic Calendar

طبق ستون اول متوجه می‌شویم که شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) آمریکا ساعت ۴ بعد از ظهر به وقت محلی منتشر می‌شود. به طور کلی، شاخص‌های اقتصادی را می‌توان در بازه زمانی‌های مختلفی ارزیابی کرد. منظور از MoM بازه زمانی ماهانه است و YoY تغییرات کل یک سال نسبت به سال قبل را نشان می‌دهد.

در سطر اول که مربوط به شاخص PPI اصلی در بازه ماهانه است، می‌بینیم که مقدار قبلی ۰.۹٪ ثبت شده است. این یعنی در ماه گذشته قیمت تولیدکننده‌ها نسبت به ماه ماقبلش ۰.۹٪ افزایش داشته است. در ستون Forecast پیش‌بینی تریدینگ اکونومیکس برای این ماه ۰.۳٪ است و Consensus که میانگین پیش‌بینی اقتصاددانان و تحلیلگران مختلف را نشان می‌دهد ۰.۴٪ ثبت شده است. مقدار Actual یا واقعی هم هنوز منتشر نشده و به همین دلیل این ستون خالی مانده و در لحظه انتشار شاخص پر می‌شود.

چطور از تقویم اقتصادی استفاده کنیم؟

این بخش مهم‌ترین قسمت مقاله است، چون فقط دانستن اینکه رویدادها چه زمانی هستند کافی نیست؛ باید بدانید چطور از این اطلاعات استفاده کنید.

  • برنامه‌ریزی هفتگی: در ابتدای هفته به تقویم اقتصادی نگاه کنید و رویدادهای مهم (مثل NFP یا تصمیم نرخ بهره) را علامت بزنید. این کار به شما کمک می‌کند از قبل آماده باشید.
  • ترکیب با تحلیل تکنیکال: اگر می‌بینید یک خبر مهم نزدیک است، سطوح حمایت و مقاومت نمودار را بررسی کنید. مثلا اگر خبر منفی بیاید و بازار به حمایت نزدیک باشد، احتمال شکستن حمایت بیشتر می‌شود.
  • استراتژی معاملاتی متناسب با خبر: بعضی معامله‌گران قبل از انتشار خبر، از بازار خارج می‌شوند تا ریسک نکنند. برخی دیگر ترجیح می‌دهند منتظر بمانند و پس از انتشار داده و مشخص شدن جهت بازار وارد معامله شوند.
  • مدیریت حجم و حد ضرر: در زمان‌هایی که احتمال نوسان شدید وجود دارد، بهتر است حجم معامله کمتر شود یا حد ضرر نزدیک‌تر قرار بگیرد.
  • ثبت تجربه‌ها: بهترین راه برای یادگیری استفاده از تقویم اقتصادی، تجربه شخصی است. بعد از هر رویداد مهم یادداشت کنید بازار چگونه واکنش نشان داد و استراتژی شما چقدر موفق بود.

تقویم اقتصادی را از کجا ببینیم؟

امروزه ده‌ها وب‌سایت معتبر وجود دارد که تقویم اقتصادی رایگان و به‌روزی ارائه می‌دهند. برخی از بهترین منابع عبارت‌اند از:

  • Trading Economics: همه رویدادها، نرخ بهره، قیمت‌ها و تورم، بازار کار، رشد تولید ناخالص داخلی، تجارت خارجی، دولت، اعتماد تجاری، احساسات مصرف‌کننده، بازار مسکن.
  • Investing.com: تقویم اقتصادی همزمان با اعلام رویدادهای اقتصادی، شاخص‌ها را دریافت کنید و تأثیر فوری آنها بر بازار جهانی را مشاهده کنید – از جمله رویدادهای قبلی، …
  • Forex Factory: با تقویم اقتصادی فارکس محور، رویدادهای تأثیرگذار بر بازار را خیلی قبل از وقوع پیش‌بینی کنید.
  • TradingView: تقویم اقتصادی آخرین و رویدادهای اقتصادی آینده را نشان می‌دهد که می‌توانند بر دارایی‌ها، مناطق و بازارهای جهانی خاصی تأثیر بگذارند.
  • FXStreet: تقویم اقتصادی لحظه‌ای، رویدادها و شاخص‌های اقتصادی سراسر جهان را پوشش می‌دهد.
  • MyFxBook: تقویم اقتصادی به صورت آنی که تمام رویدادها و اطلاعیه‌های اقتصادی را پوشش می‌دهد. مقادیر تاریخی، قبلی، اجماعی و واقعی هر شاخص را مشاهده کنید.

همچنین بروکرهای فارکس هم معمولاً تقویم اقتصادی روی سایت خود دارند.

در انتها

تقویم اقتصادی مثل یک “برنامه‌ریزی خبری” برای بازار است. اگر به آن توجه نکنید، ممکن است در لحظه انتشار اخبار مهم با حرکت‌های ناگهانی و شدید قیمت غافلگیر شوید. استفاده درست از آن کمک می‌کند ریسک معاملات را مدیریت کنید و حتی فرصت‌های سودآور پیدا کنید. در دنیایی که ثانیه‌ها حرف اول را می‌زنند، اطلاع از آنچه در راه است، برگ برنده شماست. با استفاده منظم از این ابزار، دیگر از نوسانات ناگهانی غافلگیر نخواهید شد و می‌توانید با اطمینان بیشتری برای آینده سرمایه‌گذاری خود برنامه‌ریزی کنید.

به یاد داشته باشید، موفقیت در بازارهای مالی تنها به تحلیل نمودارها محدود نمی‌شود. تسلط بر اطلاعات و درک وقایع کلان اقتصادی، مکمل تحلیل تکنیکال است و شما را در مسیری قرار می‌دهد که به جای دنبال کردن بازار، آن را پیش‌بینی کنید. به همین خاطر توصیه می‌کنیم که از همین امروز، استفاده از تقویم اقتصادی را به یکی از عادت‌های معاملاتی خود تبدیل کنید.

سودآوری و معامله گری بصورت مداوم در بازار می تواند بسیار چالش برانگیز باشد، و واقعیت مسلم این است که اکثر معامله گران خرد معمولا پول خود را در این بازار از دست می دهند. با این وجود، با یک برنامه معاملاتی جامع، ابزارهای مناسب و دانش کافی از بازار ارز، شانس موفقیت شما به عنوان یک معامله گر به میزان قابل توجهی افزایش می یابد.

ادامه مطلب
تبلیغات
اخبار5 ماه پیش

استارک ور (StarkWare) تأیید کل تاریخچه بلاکچین با ۱ مگابایت حجم ممکن ساخت!

تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟
آموزش5 ماه پیش

تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟

ارتقای آلپنگلو (Alpenglow) در سولانا تأیید شد؛ تراکنش‌ها بزودی با سرعت اینترنت نهایی می‌شوند
اخبار5 ماه پیش

ارتقای آلپنگلو (Alpenglow) در سولانا تأیید شد؛ تراکنش‌ها بزودی با سرعت اینترنت نهایی می‌شوند

تراست ولت امکان معامله سهام های توکنیزه را برای کاربران فعال کرد
اخبار5 ماه پیش

تراست ولت امکان معامله سهام های توکنیزه (RWA) را برای کاربران فعال کرد

آموزش5 ماه پیش

اندیکاتور ATR چیست و چه کاربردی در تحلیل تکنیکال دارد؟

۹ عادت مالی که افراد منظم را به ثبات و آزادی مالی می‌رساند
بلاکتوپیا8 ماه پیش

۹ عادت مالی که افراد منظم را به ثبات و آزادی مالی می‌رساند

اخبار8 ماه پیش

کاناری کپیتال برای ETF اینجکتیو (INJ) ثبت‌نام کرد

کاردینال؛ اولین پروتکل دیفای بیت کوین بر بستر کاردانو
اخبار8 ماه پیش

کاردینال؛ اولین پروتکل دیفای بیت کوین بر بستر کاردانو

هر اونس چند گرم طلای ۱۸ عیار است؟ تبدیل ساده انس به گرم طلا
بلاکتوپیا8 ماه پیش

هر اونس چند گرم طلای ۱۸ عیار است؟ تبدیل ساده انس به گرم طلا

آیا تحلیل تکنیکال به‌تنهایی در بازار رمز ارزها سودآور است؟
آموزش8 ماه پیش

آیا تحلیل تکنیکال به‌تنهایی در بازار رمز ارزها سودآور است؟

کوین‌بیس توکن اتنا (ENA) را به رودمپ خود اضافه کرد
اخبار8 ماه پیش

کوین‌بیس توکن اتنا (ENA) را به رودمپ خود اضافه کرد

در ۲ ماه اخیر بیش از ۱۰٪ پروژه‌ها ناپدید شده‌اند!
اخبار8 ماه پیش

در ۲ ماه اخیر بیش از ۱۰٪ پروژه‌ها ناپدید شده‌اند!

برترین ها