بلاکتوپیا
سایفرپانک (Cypherpunk) چه کسانی بودند و چگونه بیت کوین را پایه ریزی کردند؟
سایفرپانک (CypherPunk) یک جنبش آزاد و فعال است و هدفی که دنبال می کند، حفاظت از حریم خصوصی و بهبود امنیت با استفاده از دانش رمزنگاری است.
منتشر شده
3 سال پیشدر
توسط
روکو (Rocco)
سایفرپانک (CypherPunk) یک جنش آزاد و فعال است که قصد دارد با استفاده از دانش رمزنگاری به ایجاد امنیت بیشتر و حفظ حریم خصوصی کمک کند. تاریخچه نخستین سایفرپانک ها به ۴۰۰۰ هزار سال قبل در مصر برمی گردد؛ این موضوع نشان می دهد که حریم شخصی همیشه و در طول قرن ها از مهمترین دغدغه های انسان بوده است. در ادامه این مطلب به اینکه سایفرپانک (CypherPunk) ها چه کسانی هستند؟ تاریخشان چیست و چرا باید برای ما مهم باشند؟ می پردازیم.
تاریخچه پیدایش سایفرپانک (CypherPunk)
همانطور که گفتیم نخستین سایفرپانک ها ۴۰۰۰ سال قبل در شهری در مصر به نام منت خوفو (Menat Khufu) زندگی می کردند. از آن زمان، یک سنگ نبشته پیدا شده که احتمالا متعلق به اولین سایفرپانک بوده است. بر روی این سنگ نبشته، هیروگلیف هایی دیده شده که بر روی مقبره فرعون آن زمان یعنی آمنهوتب دوم حکاکی شده بود. هیروگلیف خط مصریان باستان است که در آن تصویر اشیا و جانوران را می کشیدند.
این حکاکی های غیر معمول و عجیب، اطلاعاتی را به صورت شکل و نقاشی در دل خود مخفی کرده بود. پیام مخفی یکی از اشکال اولیه رمزنگاری (Encryptioon) به نام سیستم رمزی جانشین یا Substitution Cipher است که یکی از ساده ترین اشکال رمزنگاری است.
به طور کلی، این سیستم بدین گونه است که هر یک از حروف سازنده کلمه با یک نماد جایگزین می شوند. این جایگزینی حروف، بر اساس یک الگوی خاص انجام می شود. بنا به دلایل عجیبی، این سنگ نبشته قصد داشته تا این اطلاعات را رمزنگاری کند، که این اتفاق در زندگی آمنهوتب دوم اتفاق افتاده است.

پس از مدتی، این نوع رمزنگاری در سراسر مصر گسترش می یابد. انسان هایی که در آن زمان سواد داشتند، شروع به استفاده از این سیستم رمزی کردند. فرضیاتی مبنی بر این که چرا رمزنگاری در مصر رشد کرد، وجود دارد؛ یکی از این فرضیات این است که مردم قصد داشتند تا حروف رمزی را به عنوان یک روش نوشتن رایج استفاده کنند. یک فرضیه دیگر نیز می گوید که کسانی که از حروف رمزی استفاده می کردند، قصد داشتند مردم عادی را توسط این اشکال عجیب و جالب، شگفت زده کنند.
به هر صورت، امکان انجام این کار به همان منظوری که در دنیای مدرن امروز انجام می شود نیز وجود دارد: برای امنیت و حفظ حریم خصوصی؛ آن ها نمیخواستند که مردم عادی از مراسم های مذهبی خاص آن ها خبردار شوند. پس برای مخفی کردن دانش سری و مقدس خود، این اطلاعات را با استفاده از رمزنگاری مخفی می کردند.
رمزنگاری در یونان
حدود ۱۴۰۰ سال بعد، اسپارتان ها یک دستگاه رمزنگاری به نام ScyTale را اختراع کردند. این دستگاه درست مثل رمزنگاری مدرن، شامل یک کلید خصوصی مشخص بود که فقط کسانی که مجاز بودند، آن را در اختیار داشتند.
ظاهر این کلید به شکل یک استوانه با ابعاد مشخص بود و طرز کار آن نیز اینگونه بود که اگر شما یک کاغذ پوستی که رمزها بر روی آن حک شده را دور آن می پیچیدید، این حروف خوانا می شد؛ اما فقط استوانه ای که شکل صحیح داشت، می توانست کلمات را پشت سر هم ردیف کند و پیام مخفی را نشان دهد. درست مثل سیستم رمزنگاری اولیه مصری، ScyTale نیز به راحتی رمزگشایی می شد؛ البته به نسبت آن زمان که تعداد افراد باسواد بسیار کم بود، این دستگاه از امنیت بالایی برخوردار بود.
رمزنگاری در روم
همزمان با دیگرانی که در امر رمزنگاری مدرن پیشرو بودند، ارتش روم نیز در تکنولوژی رمزنگاری پیشرو بود؛ ارتش روم با استفاده از رمزنگاری، نقشه های خود را مبنی بر از بین بردن یک شخص یا اطلاعات تاکتیکی حساس، رد و بدل می کرد.
جولیوس سزار، خود مخترع یکی از سیستم های رمزی بود؛ یک سیستم رمزی جانشین به نام سزار سایفر (Caesar Cipher). جالب اینجاست که تحقیقات رمزنگاری و توسعه آن، همیشه در زمان های جنگ انجام شده است.
تکامل سایفرپانک (CypherPunk) در ۵۰ سال گذشته
چیزی که ما به عنوان رمزنگاری مدرن می شناسیم، در اصل از جنگ های جهانی اول و دوم شروع شده است. نخستین ماشین انیگما (Enigma) در طی جنگ جهانی اول توسعه یافت؛ این ماشین با موتورهای مکانیکی و دنده هایی با قطعات الکتریکی ساخته شده بود. انیگما قادر بود ۱۰ در ۱۱۴ کاراکتر را با هم ترکیب کند که این قضیه، روش های رمزگشایی شانسی را در آن زمان تقریبا غیرممکن می کرد.

رمزگشایی انیگما تا جنگ جهانی دوم غیرممکن بود؛ یعنی تا زمانی که آلن تورینگ (Alan Turing) یک روش برای شکستن کدهای انیگما کشف کرد. روش آکادمیک تورینگ در زمینه های بسیاری از جمله رمزنگاری، تاثیرگذار و کارآمد بود.
در زمان جنگ، توسعه رمزنگاری تشدید شد؛ حکومت ها برای کشف تکنیک های رمزنگاری، سرمایه زیادی اختصاص دادند. در نهایت آن ها رمزنگاری را به قدری قدرتمند کردند که خودشان هم نمی توانستند پیام مخفی شده را رمزگشایی کنند. در ادامه نگاهی به اتفاقات ۵۰ سال گذشته در این حوزه می اندازیم.
پیش از دهه ۱۹۷۰ میلادی (۱۳۵۰ شمسی) تقریبا فقط سازمان های نظامی و جاسوسی به صورت مخفیانه از رمزنگاری استفاده می کردند. اما با انتشار مطالبی در مورد «استاندارد کدگذاری داده» (Data Encryption Standard) و انتشار اولین مقاله در خصوص رمزنگاری کلیدهای عمومی به نام «مسیرهای جدید در رمزنگاری» (New Directions in Cryptography) نوشته دکتر ویتفیلد دیفی (Whitfield Diffie) و دکتر مارتین هلمن (Martin Hellman) موضوع شکل دیگری پیدا کرد.
در دهه ۱۹۸۰ دکتر دیوید چاوم (David Chaum) در مقاله ای با نام «امنیت بدون تعیین هویت: سیستم های تراکنش برای منسوخ کردن برادر بزرگ» (Security without Identification: Transaction Systems to Make Big Brother Obsolete) مفصلا به موضوعاتی مانند پول نقد دیجیتال ناشناس و سیستم های اعتباری مستعار پرداخت.
در سال های بعد این ایده ها در قالب یک جنبش با هم آمیخته شدند. اواخر سال ۱۹۹۲ (۱۳۷۰) اریک هیوز (Eric Hughes)، تیموتی سی می (Timothy C May) و جان گیلمور (John Gilmore) گروهی را تشکیل دادند که هر ماه در شرکت گیلمور به نام Cygnus Solutions واقع در منطقه خلیج سانفرانسیسکو گرد هم جمع میشدند.
این گروه سه نفره سایفرپانکز (cypherpunks) نام گرفت که برگرفته از دوکلمه “Cipher” و “Cyberpunk” بود. سایفر به معنای رمزنگاری است و سایبرپانک به معنای دنیای پیشرفته و عجیب و غریبی است که به جای انسان تحت سلطه کامپیوتر و اینترنت قرار دارد (در دهه های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ یک ژانر علمی تخیلی به نام New Wave به محبوبیت رسید.
این ژانر پدیدآورنده فیلم ها و کتاب هایی با سبک علمی تخیلی سایبرپانک (CyberPunk) بود؛ در این ژانر، افراد می خواستند تکنولوژی های بسیار پیشرفته ای در اختیار داشته باشند تا بتوانند دنیا را تحت سلطه خود درآورند. کتاب هایی مثل Neuromancer در تثبیت ریشه ژانر سایبرپانک تاثیر زیادی داشتند. این تاثیرات را می توان در فیلم های کلاسیک علمی تخیلی مثل سه گانه ماتریکس مشاهده کرد. یا مثلا فیلم Blade Runner به کارگردانی ریدلی اسکات، تحت تاثیر رمان ?Do Androids Dream of Electric Sheep نوشته فیلیپ دیک ساخته شده است.).
لیست پستی سایفرپانک نیز در همان سال، یعنی ۱۹۹۲ ایجاد شد. ۲ سال بعد، این لیست دارای بیش از ۷۰۰ مشترک بود و در سال ۱۹۹۷، مشترکین آن به بیش از ۲۰۰۰ نفر رسیدند.
در این لیست پستی، افراد افکار خود را در میان می گذاشتند و درباره آن ها با هم مذاکره و بحث می کردند. در همین حین، آن ها توانستند یک سیستم ایمیل غیرمتمرکز تولید کنند و اگر بر روی سرور افراد خطای کوچکی رخ می داد، آن ها می فهمیدند که سیستم آن ها به خطر افتاده است. چند ماه بعد اریک هیوز «مانیفست سایفرپانک» را منتشر کرد و در آن، تفاوت اصلی بین مخفی بودن و حریم خصوصی را بیان کرده است:
“حفظ حریم خصوصی لازمه یک جامعه آزاد در عصر الکترونیک است. حریم خصوصی به معنای پنهان کاری نیست. یک موضوع خصوصی، موضوعی است که شخص نمی خواهد «تمام دنیا» از آن باخبر شوند، اما یک موضوع پنهان همان چیزی است که شخص نمی خواهد «هیچکس» از آن مطلع شود. حریم خصوصی یعنی اینکه هر کس به انتخاب خود ماهیت و اطلاعاتش را برای دیگران آشکار کند.”
ممکن است با خودتان فکر کنید که همه چیز درست و عالی است و من یک سایفرپانک نیستم، من هیچ کار اشتباهی انجام نمی دهم و چیزی برای پنهان کردن ندارم. بروس اشنایر (Bruce Schneier) معتقد است:
“این استدلال که «چیزی برای پنهان کردن ندارم» ناشی از یک پیش فرض معیوب است که حریم خصوصی را معادل با پنهان کردن یک اشتباه می داند.”
به طور مثال شما پرده های پنجره را می کشید تا دیگران نتوانند داخل خانه را ببینند. قطعا قصد ندارید یک فعالیت غیرقانونی یا غیراخلاقی انجام دهید، بلکه صرفا می خواهید مانع عواقب احتمالی نشان دادن خود به دنیای بیرون از خانه شوید.
در دهه ۱۹۹۰ شاهد ظهور «جنگ های رمزنگاری» (Crypto Wars) بودیم. در واقع دولت ایالات متحده تلاش می کرد تا شعله رمزنگاری تجاری را که هر روز گسترده تر می شد خاموش کند. از آنجا که تا این برهه زمانی بازار رمزنگاری فقط منحصر به حوزه های نظامی می شد، فناوری رمزنگاری در آیتم های طبقه سیزدهم فهرست مهمات ایالات متحده گنجانده شده بود.
ضمنا مقررات سختگیرانه ای مانع انتقال و صادرات این دانش می شد. طبق قوانین طول کلید SSL به ۴۰ بیت محدود بود و در نتیجه امکان رمزگشایی کلید در عرض چند روز و فقط با استفاده از یک رایانه شخصی وجود داشت.
در نهایت با اقداماتی مانند پیگیری چالش های قانونی توسط آزادی خواهان مدنی و حامیان حریم خصوصی، مطالبه دسترسی گسترده به نرم افزارهای رمزنگاری در خارج از ایالات متحده و حمله اعتراضی موفقیت آمیز مت بلیز (Matt Blaze) به پیشنهاد اجرای درب پشتی (Back Door) تراشه کلیپر (Clipper Chip)، دولت مجبور به عقب نشینی شد. ایالات متحده و کشورهای هم پیمان آن به منظور محدود کردن دسترسی سایر کشورها و عامه مردم به فناوری رمزنگاری اقداماتی را موسوم به «جنگ های رمزنگاری» انجام می دهند تا از رمزگشایی سازمان های امنیت ملی و به ویژه آژانس امنیت ملی جلوگیری کنند.
دکتر آدام بک (Adam Back) در سال ۱۹۹۷ هش کش (Hashcash) را به عنوان یک مکانیسم ضد اسپم ایجاد کرد. در حقیقت این مکانسیم به خاطر اعمال هزینه های اضافی (از قبیل زمان و عملیات محاسبات) در ارسال ایمیل باعث غیراقتصادی شدن ایجاد اسپم می شد. او معتقد بود که استفاده از Hashcash نسبت به Digicash بسیار آسان تر است زیرا نیازی به ایجاد حساب کاربری ندارد. به علاوه هش کش در برابر دوبار خرج کردن (Double spending) نیز ایمن بود.
وی دای (Wei Dai) در سال ۱۹۹۸ (۱۳۷۶) پیشنهاد بی مانی (B-money) را که یک راهکار عملی برای اجرای توافق های قراردادی میان طرف های ناشناس بود مطرح کرد. او دو مفهوم جالب را ارائه داد که احتمالا با آن ها آشنا هستید.
در پروتکل اول هر فرد شرکت کننده پایگاه داده جداگانه ای را از مقدار وجوه متعلق به کاربران نگهداری می کند. دومین ایده او شکل دیگری از همان سیستم اول است با این تفاوت که زیرمجموعه ای از شرکت کنندگان با قراردادن سرمایه متعهد به صداقت می شوند و فهرستی از میزان دارایی متعلق به حساب کاربران را نگهداری می کنند.
بلاکچین بیت کوین (Bitcoin) از مکانیزم اول استفاده می کند. تعداد دیگری از آلت کوین ها (Altcoins) به نوعی مکانیزم دوم را اجرا می کنند که ما آن را با نام گواه اثبات سهام (PoS) می شناسیم.
کاملا واضح است که سایفرپانک ها به طور سلسله وار دنبال تکامل مراحل قبلی هستند و هر دهه نسبت به اقدامات گذشته، پیشرفت دیگری صورت گرفته است. اگرچه چارچوب های پایه و آزمایش های اولیه در دهه ۱۹۹۰ شکل گرفت، اما مهمترین نقطه عطف خلق پول سایفرپانک در دهه ۲۰۰۰ ایجاد شد.
هال فینی (Hal Finney) در سال ۲۰۰۴ (۱۳۸۲) اثبات کار قابل استفاده مجدد (RPOW) را بر مبنای هش کش آدام بک ساخت. مکانیزم های اثبات کار قابل استفاده مجدد، توکن های رمزنگاری منحصر به فردی بودند که دقیقا مانند خروجی خرج نشده تراکنش (UTXO) بیت کوین فقط یکبار قابلیت استفاده داشتند. اما اعتبارسنجی و محافظت در برابر پدیده دوبار خرج کردن به وسیله یک سرور مرکزی انجام می شد.
نیک سابو (Nick Szabo) در سال ۲۰۰۵ (۱۳۸۵) پروپزالی را برای بیت گلد (Bit Gold) که یک مجموعه دیجیتال بر اساس پروپزال اثبات کار قابل استفاده هال فینی بود، مطرح کرد. مکانیزم پیشنهادی سابو کل واحدهای بیت گلد را محدود نمی کرد، بلکه او متعقد بود واحدها بر اساس میزان کار محاسباتی که برای ایجاد آن ها صورت گرفته، باید ارزش های متفاوتی داشته باشند.
سرانجام در سال ۲۰۰۸ (۱۳۸۶) ساتوشی ناکاموتو (Satoshi Nakamoto) که هنوز هم نامی مستعار برای فرد یا افرادی ناشناس است، وایت پیپر بیت کوین را با استناد به Hashcash و B-money منتشر کرد. در حقیقت، ساتوشی مستقیما به وی دای ایمیل زد و در متن ایمیل اعلام کرد که از دکتر بک مطالبی را در مورد B-money آموخته است. ساتوشی بخشی از وایت پیپر بیت کوین را به حفظ حریم خصوصی اختصاص داده است که به شرح زیر است.
در مدل بانکداری سنتی از طریق محدود کردن دسترسی طرف های درگیر و اشخاص ثالث قابل اعتماد به اطلاعات، سطحی از حریم خصوصی به وجود می ید. از طرفی همه تراکنش ها باید به صورت عمومی اعلام شوند و مانعی برای اجرای این روش ایجاد می شود، اما می توان از طریق شکستن جریان اطلاعات در جای دیگر حریم خصوصی را حفظ کرد.
به عبارت ساده تر باید کلیدهای عمومی را ناشناس نگه داشت و به این ترتیب همه کاربران می بینند که شخصی مبلغی را برای شخص دیگری ارسال می کند، اما از اطلاعات مرتبط با تراکنش آگاه نمی شوند. این مکانیزم شبیه به سطح اطلاعات منتشرشده در بورس های سهام است. زمان و حجم معامله افراد کاملا مشخص است اما طرف های معامله مشخص نیستند.
ساتوشی ناکاموتو با ایجاد سیستمی که قابلیت استفاده، توسعه و فورک شدن را داشت باعث پیشرفت بزرگی شد. بلاکچین بیت کوین نیز از طریق اهدای BTC به ادامه فعالیت سازمان هایی مانند ویکی لیکس، به ویژه پس از قطع سیستم مالی سنتی آن ها کمک کرد و موجب تقویت جنبش سایفرپانک شد. جدول زیر مروری خلاصه بر تاریخچه قرن اخیر سایفرپانک تا زمان ایجاد بیت کوین است.
| ۱۹۱۸ |
|
| ۱۹۷۶ |
|
| ۱۹۸۵ |
|
| ۱۹۹۲ |
|
| ۱۹۹۲ |
|
| ۱۹۹۳ |
|
| ۱۹۹۴ |
|
| ۱۹۹۷ |
|
| ۱۹۹۷ |
|
| ۱۹۹۸ |
|
| ۲۰۰۴ |
|
| ۲۰۰۵ |
|
| ۲۰۰۸ |
|
سایفرپانک های برجسته و دستاوردهای آن ها
طبیعتا ساتوشی ناکاموتو هم یکی از بزرگترین سایفرپانک ها است، اما چون هنوز هویتش مشخص نیست در این لیست به او اشاره نمی کنیم. سایفرپانک های مهم عبارتند از:
- تیم هادسون (Tim Hudson): یکی از نویسندگان گواهی سوکت لایه امن (SSLeay)، از پیشتازان نرم افزار OpenSSL
- پاول کوچر (Paul Kocher): یکی از نویسندگان SSL 3.0
- ماکسی مارلین اسپایک (Moxie Marlinspike): بنیانگذار سازمان نرم افزاری اوپن ویسپر سیستمز (Open Whisper Systems)، توسعه دهنده نرم افزار سیگنال (Signal)
- استیون شیر (Steven Schear): خالق مفهوم Warrant Canary. در این روش ارائه دهنده خدمات ارتباطی به کاربران اطمینان می دهد سرویس مورد استفاده تحت نظر دولت یا سازمان های مجری قانون نیست.
- بروس اشنایر (Bruce Schneier): نویسنده مشهور حوزه امنیت و رمزنگاری
- زوکو ویلکاکس اوهرن (Zooko Wilcox-O’Hearn): توسعه دهنده دیجی کش (DigiCash) و بنیانگذار شبکه زی کش (Zcash)
- فلیپ زیمرمن (Philip Zimmermann): خالق حریم خصوصی کامل با نام پی جی پی (PGP 1.0)
- جاکوب اپلبام (Jacob Appelbaum): توسعه دهنده مرورگر تور (Tor)
- جولیان آسانژ (Julian Assange): بنیانگذار ویکی لیکس
- دکتر آدام بک (Adam Back): مخترع هش کش (Hashcash)، هم بنیانگذار بلاک استریم (Blockstream)
- برام کوهن (Bram Cohen): خالق بیت تورنت (BitTorrent)
- هال فینی (Hal Finney): نویسنده اصلی PGP 2.0، خالق اثبات کار قابل استفاده مجدد (Reusable Proof of Work)
چرا سایفرپانک (Cypherpunk) رشد کرد؟
“چیزی برای مخفی کردن نیست” بحثی مشترک در بین مردمی است که می خواهند از رمزنگاری استفاده کنند. این مبحث می وید که اگر شما چیزی برای مخفی کردن ندارید، چیزی هم برای ترسیدن ندارید!
مشکلی که در اینجا مطرح است، این است که چیزهای زیادی هستند که شما می خواهید آن ها را خصوصی نگه دارید و آن ها لزوما غیرقانونی یا از نظر اخلاقی، اشتباه نیستند. مردم فکر می کنند که هزینه از دست دادن امنیت زیاد به چشم نمی آید و با کمی تاخیر اثرات آن را می بینند. بسیاری از مردم تا زمانی که امنیتشان را از دست نداده اند، اهمیت آن را درک نمی کنند. سایفرپانک بر روی این قضیه تمرکز داشت.
در سال ۲۰۱۸، دولت چین ۲۳ میلیون بار مردم این کشور را به اسم “اعتبار ناکافی” از خرید بلیت هواپیما منع کرد، که این دقیقا مانند شرایط یک پادآرمانشهر (Dystopia) بود. بسیاری از مردم توسط این سیستم احساس خطر کردند. حتی از این اتفاق، یک اپیزود از سریالی به نام NoseDive که از شبکه Netflix پخش می شد، ساخته شده است.
در اصل، روش اعتباردهی هنوز هم توسط شرکت های تکنولوژی در چین، در پوشش امنیت مردم ظاهر می شود؛ شما توسط خرید بازی های کامپیوتری بیش از حد و یا به اشتراک گذاشتن اخبار جعلی، اعتبار خود را پایین می آورید.
دولت چین با روش های دیگری نیز مثل کاهش سرعت اینترنت، شهروندان را از تحصیلات خوب و یافتن شغل مناسب منع می کند و برخی اوقات، حتی حیوانات خانگی را نیز از آن ها می گیرد.
پس کمبود سیستم های استاندارد و درست، امروزه جالب نیست و باعث ضرر افراد می شود؛ این دقیقا سیستمی است که سایفرپانک ها از آن بیزارند. امروزه تکنولوژی در زندگی همه ما ریشه دوانده است و اطلاعات زندگی شخصی ما، توسط دولت ها بیشتر جمع آوری می شود؛ همین باعث می شود که امنیت و حریم خصوصی ما به خطر بیافتد.
امروزه رمزنگاری به شیوه های مختلف وارد زندگی ما شده است. در واقع در همین حینی که شما دارید این مقاله را می خوانید، ممکن است از این سیستم ها یا در کل از رمزنگاری استفاده کرده باشید؛ برای مثال، گواهینامه SSL به شما اجازه می دهد که یک اتصال امن بین مرورگر خود و سرور ایجاد کنید. این قضیه شما را در برابر لو رفتن اطلاعاتی نظیر کارت بانکی، محافظت می کند. این تنها یکی از موارد بسیار زیادی از کاربردهای رمزنگاری مدرن است.
جا دارد که تشکر ویژه ای بکنیم از سایفرپانک ها، که در زمان جنگ رمزی مبارزه کردند تا بتوانند امنیت را برای ما به ارمغان بیاورند. حالا ما به لطف وجود ایشان، دارای رمزنگاری هستیم؛ رمزنگاری ای که باعث به وجود آمدن تکنولوژی فوق العاده ای مثل بلاکچین و رمز ارزها شده است.
مبارزه برای حفظ حریم خصوصی
با وجود اینکه در چند سال گذشته اکوسیستم بیت کوین رشد کرده اما به نظر می رسد دغدغه های مربوط به حریم خصوصی کم اهمیت دیده شده است. بسیاری از کاربران اولیه بیت کوین تصور می کردند که هویت آن ها کاملا ناشناس باقی می ماند، اما اینطور نیست.
شواهد حاکی از آن است که تعدادی از آژانس های مجری قانون می توانند در حین تحقیقات خود کاربران بیت کوین را از حالت ناشناس خارج کنند. سایت Open Bitcoin Privacy Project از طریق آموزش کاربران در مورد حریم خصوصی و ارائه توصیه هایی در مورد بهترین روش های استفاده از سرویس های بیت کوین، ضعف های موجود را اندکی بهبود بخشید. این گروه قصد دارد مدلسازی تهدید را برای حمله به حریم خصوصی کیف پول بیت کوین توسعه دهد.
- ناظران بلاکچین (Blockchain Observers): این گروه از مهاجمان با مشاهده الگوهایی در جریان ارزش، تراکنش های مختلف را به یک هویت واحد مرتبط می کنند.
- ناظران شبکه (Network Observers): این گروه با مشاهده فعالیت در شبکه همتا به همتا (P2P) تراکنش ها و آدرس های مختلف را به یکدیگر مرتبط می کنند.
- دشمنان فیزیکی (Physical Adversaries): این افراد سعی می کنند اطلاعات موجود در یک کیف پول را بیابند و سپس داده ها را دستکاری یا تجزیه و تحلیل کنند.
- شرکت کنندگان در تراکنش (Transaction Participants): این گروه با ایجاد تراکنش هایی سعی در ردیابی و شناسایی فعالیت ها در بلاکچین دارند.
- ارائه دهندگان کیف پول (Wallet Providers): ممکن است با درخواست اطلاعات شخصی قابل شناسایی از کاربران تراکنش های آن ها را مشاهده کنند.
جوناس نیک (Jonas Nick) یکی از توسعه دهندگان بلاک استریم تحقیقات مفصلی را در مورد مسائل مربوط به حریم خصوصی کاربران بیت کوین انجام داده است. او در مقاله ای به برخی نقایص حریم خصوصی می پردازد که بعضی از آن ها برای کلاینت های تایید ساده پرداخت (SPV) بیت کوین مخرب است.
یکی از بزرگترین مشکلات حفظ حریم خصوصی از طرف ناظران بلاکچین اتفاق می افتد؛ زیرا هر تراکنش در شبکه به طور نامحدود عمومی است و هر کسی در حال یا آینده می تواند یک دشمن بالقوه باشد. بنابراین یکی از بهترین و قدیمی ترین توصیه ها این است که هرگز از آدرس بیت کوین مجددا استفاده نکنید. ساتوشی در وایت پیپر بیت کوین به این موضوع اشاره کرده است:
“یک جفت کلید جدید به عنوان یک فایروال اضافی باید برای هر تراکنش استفاده شود تا بتوان از پیوند تراکنش با یک مالک مشترک جلوگیری کرد. از آنجا که برخی تراکنش ها دارای چند ورودی هستند و کاملا مشخص است که ورودی های آن متعلق به یک مالک است، بنابراین ایجاد برخی پیوندها اجتناب ناپذیر است. مشکل اینجا است که اگر مالک یک کلید مشخص شود، پیوند می تواند تراکنش های دیگری را که متعلق به همان مالک است نشان دهد.”
نوآوری های انجام شده برای بهبود حریم خصوصی بیت کوین
در طول این سال ها به منظور افزایش حریم خصوصی کاربران بیت کوین سیستم ها و روش های بسیاری توسعه یافته اند که در ادامه به برخی از آن ها اشاره می کنیم.
دکتر پیتر وویل (Pieter Wuille) کیف پول های قطعی سلسله مراتبی یا کیف پول های اچ دی (HD Wallets) را بر اساس استاندارد BIP32 طراحی کرد. به این ترتیب مدیریت آدرس های کیف پول بیت کوین بسیار آسان تر شد. گرچه توجه به حریم خصوصی در اولویت های دکتر وویل نبود، اما کیف پول های HD با یک روش آسان تر مانع استفاده مجدد از آدرس های بیت کوین می شود. به عبارت دیگر این تکنولوژی می تواند به راحتی آدرس های جدیدی را به عنوان جریان تراکنش های ورودی و خروجی کیف پول ایجاد کند.
آدرس های منحنی بیضوی دیفی- هلمن- مرکل (Elliptic Curve Diffie-Hellman-Merkle) طرح های آدرس بیت کوین هستند که حریم خصوصی را افزایش می دهند.
آدرس ECDHM را می توان به صورت عمومی به اشتراک گذاشت. همچنین فرستندگان و گیرندگان تراکنشه ا برای ردیابی آدرس های سنتی بیت کوین که ناظران بلاکچین قادر به پیش بینی آن ها نیستند، از آدرس های ECDHM استفاده می کنند. در نتیجه می توان بدون از دست دادن حریم خصوصی که معمولا هنگام استفاده مجدد از آدرس سنتی بیت کوین رخ می دهد، از آدرس های ECDHM استفاده مجدد کرد.
برخی توسعه دهندگان و نمونه طرح های آدرس ECDHM عبارتند از:
- پیتر تاد (Peter Todd) – Stealth Addresses
- جاستس رانویر (Justus Ranvier) – کدهای پرداخت قابل استفاده مجدد BIP47
- جاستین نیوتن (Justin Newton) و سایرین – BIP75 Out of Band Address Exchange
استفاده از الگوریتم ترکیب (Bitcoin mixing)
ترکیب بیت کوین (Bitcoin mixing) روشی برای افزایش حریم خصوصی و نیازمند تعداد زیادی از کاربران است. ایده ترکیب کوینه ا با کوین سایر شرکت کننده ها چیزی شبیه به ایده «ترکیب شبکه ها» توسط دکتر چاوم (Chaum) است. تاکنون چندین الگوریتم ترکیب مختلف توسعه یافته است که به آن ها اشاره می کنیم.

گرگوری مکسول (Gregory Maxwell) یکی از بنیانگذاران بلاک استریم پروپزال اولیه ترکیب کوین ها را ارائه داد.
کوین جوین (CoinJoin) شرایطی را فراهم می کند تا کاربران بتوانند یک تراکنش با ورودی های متعدد از افراد مختلف ایجاد کنند، سپس کوین ها به خروجی های زیاد دیگری ارسال می شود و دوباره به همان افراد برمی گردد. به این ترتیب مقادیر با همدیگر ترکیب می شوند و تشخیص اینکه کدام ورودی مربوط به کدام خروجی است سخت می شود.
جوین مارکت که توسط کریس بلچر (Chris Belcher) توسعه یافته است به دارندگان بیت کوین اجازه می دهد در ازای پرداخت هزینه، کوین های خود را از طریق کوین جوین با کوین های سایر کاربران ترکیب کنند. الگوریتم جوین مارکت از نوعی قرارداد هوشمند (Smart Contract) استفاده می کند تا کلیدهای خصوصی کاربر هرگز از رایانه خارج نشود و خطر از دست دادن سرمایه به حداقل برسد. به عبارت ساده تر کاربران می توانند با استفاده از جوین مارکت به شیوه ای غیرمتمرکز و با کارمزدهای پایین حریم خصوصی تراکنش های بیت کوین را بهبود ببخشند.
کوین شافل یک پروتکل ترکیب غیرمتمرکز است که توسط گروهی از محققان دانشگاه سارلند (Saarland) آلمان توسعه یافته است. این پروتکل که بر روی بهبود کوین جوین تمرکز دارد، برای جمع آوری تراکنش های ترکیب به شخص ثالث قابل اعتماد نیاز ندارد و بنابراین نیازی به پرداخت کارمزد اضافی هم نیست.
کوین سواپ نیز مانند کوین جوین توسط مکسول توسعه یافته است اما یک تفاوت اساسی وجود دارد. این الگوریتم برای سواپ بدون اعتماد کوین ها بین دو طرف از مجموعه ای از چهار تراکنش چندامضایی (دو سپرده پرداخت، دو سپرده آزادسازی) استفاده می کند. گرچه کارایی کوین سواپ کمتر از کوین جوین است اما به طور بالقوه حریم خصوصی بیشتری را ارائه می دهد و حتی تبادل کوین ها میان بلاکچین های مختلف را تسهیل می کند.
مکانیزم ترکیب به مثابه «پنهان شدن در یک جمعیت» است اما در اغلب موارد این جمعیت چندان بزرگ نیست. در حقیقت ترکیب را به جای ناشناس ماندن کامل باید ایجاد نوعی ابهام تلقی کرد. زیرا در این حالت ردیابی جریان وجوه برای ناظران معمولی دشوار است اما ممکن است ناظران خبره قادر به ابهام زدایی از ترکیب تراکنش ها باشند.
ایجاد ارزهای مبتنی بر حریم خصوصی
رمز ارزهای دیگری نیز با توجه به حریم خصوصی توسعه یافته اند. به طور مثال دش کوین (Dashcoin) که توسط ایوان دافیلد (Evan Duffield) و دانیل دیاز (Daniel Diaz) توسعه یافته دارای یک ویژگی به نام Darksend است. دش فورکی از بیت کوین است و به نوعی از نسخه بهبود یافته کوین جوین استفاده می کند که دو ویژگی مقادیر استفاده شده و تعداد دفعات ترکیب را ارتقا داده است.
الگوریتم ترکیب دش برای پیچیده تر کردن گروه بندی ورودی ها و خروجی ها از نامگذاری های مشترک ۰.1DASH ،1DASH 10DASHو 100DASH استفاده می کند. کاربر در هر بار ترکیب همان نام ها را به عنوان ورودی و خروجی ارسال می کند. برای اینکه حریم خصوصی الگوریتم ترکیب به حداکثر برسد و زمان بندی حملات دشوارتر شود، ویژگی Darksend به طور خودکار در فواصل زمانی مشخص اجرا می شود.
استفاده از پروتکل هایی به غیر از بیت کوین
برخی رمز ارزهای متمرکز بر حریم خصوصی بر مبنای پروتکل های دیگری به غیر از پروتکل بیت کوین هستند. به طور مثال نیکولاس ون سابرهاژن (Nicolas van Saberhagen) وایت پیپر پروتکل کرپتونت (CryptoNote) را در سال ۲۰۱۴ (۱۳۹۲) منتشر کرد. این مفهوم در چندین رمز ارز مانند مونرو (MONERO) پیاده سازی شده است. امضاهای حلقوی (Ring Signiture) رمزنگاری و کلیدهای یکبار مصرف منحصر به فرد از نوآوری های این پروتکل هستند.
امضاهای دیجیتالی معمولی مانند امضاهایی که در بیت کوین استفاده می شوند شامل یک جفت کلید عمومی و کلید خصوصی هستند. در حقیقت صاحب یک آدرس عمومی می تواند با امضای تراکنش با استفاده از کلید خصوصی مربوطه ثابت کند که مالک این آدرس است.
دکتر آدی شامیر (Adi Shamir) و دیگران نخستین بار در سال ۲۰۰۱ (۱۳۷۹) امضای حلقوی را بر اساس طرح امضای گروهی پیشنهاد دادند. امضای گروهی در سال ۱۹۹۱ (۱۳۶۹) توسط دکتر چاوم (Chaum) و ایجن ون هیست (Eugene van Heyst) معرفی شد. امضاهای حلقوی شامل گروهی از افراد است که هر کدام کلید عمومی و خصوصی خودشان را دارند.
در صورتی که گزاره ای با یک امضای حلقوی تایید شود به این معنا است که امضا کننده یک پیام مشخص، یکی از اعضای این گروه است. مهمترین تفاوت امضای حلقوی با طرح های امضای دیجیتالی معمولی این است که امضا کننده به یک کلید رمز نیاز دارد اما اعتبارسنج نمی تواند هویت دقیق امضاکننده را تعیین کند.
بنابراین اگر با یک امضای حلقوی با استفاده از کلیدهای عمومی آلیس، باب و کارول مواجه شوید، فقط می توانید ادعا کنید که امضا متعلق به یکی از این افراد است اما دقیقا نمی دانید تراکنش متعلق به چه کسی است. این الگوریتم به دلیل ایجاد سطحی از ابهام فرایند ردیابی مالکیت پرداخت ها را برای ناظران بلاکچین دشوار می کند. امضاهای حلقوی به طور خاص برای افشاگری ایجاد شدند زیرا اولا افشای اسرار را به طور ناشناس امکان پذیر می کنند و ثانیا اثبات می کند که منبع اسرار معتبر و فردی از داخل یک گروه شناخته شده است.
هدف دیگر از طراحی پروتکل CryptoNote کاهش ریسک های مرتبط با استفاده مجدد از کلید و ردیابی ورودی به خروجی است. هر آدرس پرداخت یک کلید یکبار مصرف منحصربه فرد است که از داده های مربوط به فرستنده و گیرنده مشتق می شود. به محض اینکه کاربر از یک امضای حلقوی در ورودی خودش استفاده کند، تشخیص اینکه کدام خروجی خرج شده است، سخت تر می شود.
اگر یک ناظر بلاکچین بخواهد نموداری از آدرس های استفاده شده را ترسیم کند و از طریق تراکنش های روی بلاکچین آن ها را به هم وصل کند، این نمودار شبیه به یک درخت می شود زیرا از هیچ آدرسی دوبار استفاده نمی شود. هرچه تراکنش های بیشتری به نمودار اضافه شود، تعداد نمودارهای ممکن هم به صورت تصاعدی افزایش می یابد زیرا هر امضای حلقوی ابهام در مورد نحوه جریان یافتن ارزش بین آدرس ها را بیشتر می کند.
بنابراین نمی توان با اطمینان گفت که کدام آدرس وجهی را به آدرس دیگری ارسال کرده است. با توجه به اندازه حلقه استفاده شده برای امضا ممکن است ابهام برای تراکنش در بازه «یک دوم» تا «یک هزارم» متفاوت باشد. انجام هر تراکنش موجب افزایش ابهام و عدم قطعیت می شود و در نتیجه کار را برای ناظر بلاکچین دشوارتر می کند.
اثبات دانش صفر (Zero Knowledge Proof)؛ نوآوری جدید سایفرپانک
گرچه هنوز نگرانی های بسیاری در مورد حفظ حریم خصوصی برای کاربران رمز ارزها وجود دارد، اما به دلیل تلاش های بی وقفه سایفرپانک ها چشم انداز آینده روشن است. گام بزرگ بعدی در حوزه حریم خصوصی حرکت به سمت استفاده از اثبات دانش صفر (Zero Knowledge Proof) است. اثبات دانش صفر (ZKP) اولین بار در سال ۱۹۸۵ (۱۳۶۳) با هدف گسترش کاربردهای پروتکل های رمزنگاری ارائه شد.
ایده اولیه پروتکل تراکنش های محرمانه (Confidential Transactions) در سال ۲۰۱۳ (۱۳۹۱) توسط دکتر آدام بک با عنوان «بیت کوین هایی با ارزش هم ریختی» (bitcoins with homomorphic value) مطرح شد. سپس مکسول با استفاده از اثبات دانش صفر، پروتکل تراکنش های محرمانه را ارائه داد.
با استفاده از این پروتکل می توان تراکنش های بیت کوین را به گونه ای فعال کرد که مقادیر مربوطه به جز برای شرکت کنندگان در تراکنش از دیگران پنهان بماند. این مکانیزم به نوبه خود یک پیشرفت عالی است. به علاوه زمانی که تراکنش های محرمانه با کوین جوین ادغام شود می توان یک سرویس ترکیبی ساخت که هر گونه ترکیبی را میان ورودی و خروجی تراکنش ها قطع می کند.
زمانی که مکسول موضوع Sidechain Elements را در گردهمایی توسعه دهندگان بیت کوین در سانفرانسیسکو مطرح کرد گفت:
“یکی از بزرگترین تاسف های ریش سفیدان کارگروه مهندسی اینترنت (IETF) این است که چرا اینترنت به عنوان روش پیش فرض انتقال داده با استفاده از رمزنگاری ساخته نشد.”
او خودش در مورد حفظ حریم خصوصی بیت کوین احساس مشابهی دارد و آرزو می کند که ای کاش از همین ابتدا تراکنش های محرمانه داشته باشیم. به طور مثال بلاک استریم برای پنهان کردن نقل و انتقالات بزرگ میان صرافی ها تراکنش های محرمانه را در سایدچین لیکویید (Liquid Sidechain) پیاده سازی کرده است.
اخیرا نیز مکسول اولین پرداخت تصادفی دانش صفر (Zero-Knowledge Contingent Payment) را با موفقیت در شبکه بیت کوین اجرا کرد. ZKCP یک پروتکل تراکنش است که به خریدار اجازه می دهد اطلاعات را به صورت غیرقابل اعتماد و با استفاده از بیت کوین از یک فروشنده بخرد. اطلاعات خریداری شده تنها در صورت پرداخت منتقل می شود و اگر پرداخت انجام شود، انتقال آن تضمین شده است. در این پروتکل اعتماد خریدار و فروشنده به یکدیگر یا وابستگی به داوری یک شخص ثالث لازم نیست.
پروتکل حریم خصوصی زیرو کوین (Zerocoin) که در سال ۲۰۱۳ (۱۳۹۱) توسط جان هاپکینز (Johns Hopkins) پیشنهاد شد تا چند سال قبل با چالش های فنی مواجه بود. اما محققان موفق شدند مکانیزم اثبات ها را کارآمدتر کنند و مشکل اعتماد را نیز با استفاده از تولید پارامترهای سیستم حل کردند. اکنون با شروع به کار شبکه زی کش (Zcash) به رهبری ویلکاکس او هرن (Wilcox-O’Hearn) شاهد تحقق چشم انداز Zerocoin هستیم.
شبکه Zcash علاوه بر اینکه با استفاده از یک بلاکچین عمومی یک شبکه غیرمتمرکز (Decentralized) است، محرمانگی پرداخت را نیز ارائه می دهد.
تراکنش های زی کش به طور خودکار فرستنده، گیرنده و مقادیر تمام تراکنش های روی بلاکچین را مخفی نگه می دارد. فقط افرادی که دارای کلیدهای صحیح هستند می توانند محتوای یک تراکنش را ببینند. از آنجایی که محتوای تراکنش های زی کش رمزگذاری شده و خصوصی هستند، سیستم از یک روش رمزنگاری جدید برای تایید پرداخت ها استفاده می کند.
زی کش از یک ساختار اثبات دانش صفر به نام zk-SNARK استفاده می کند که توسط تیم رمزنگاری با تجربه اش توسعه یافته است. در شبکه زی کش به جای اینکه ارزش تراکنش و اعتبار هزینه به صورت عمومی نمایش داده شود، متادیتای تراکنش رمزگذاری می شود و از گواه اثبات zk-SNARK برای تایید معتبر بودن تراکنش استفاده می شود. Zcash احتمالا اولین سیستم پرداخت دیجیتالی است که ناشناس بودن بی خطا را امکان پذیر می کند.
حمایت از حریم خصوصی و سایفرپانک (CypherPunk)
اکنون پس از دهه ها تلاش سایفرپانک ها پیشرفت فناوری رایانه ها به جایی رسیده است که افراد و گروه ها می توانند به صورت کاملا ناشناس با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و با هم تعامل داشته باشند. ممکن است دو نفر بدون اینکه هرگز نام واقعی یا هویت قانونی همدیگر را بدانند، پیام رد و بدل کنند، یک معامله تجاری انجام دهند و قرارداد الکترونیک امضا کنند. طبیعی است که دولته ا با استناد به موضوعاتی مانند نگرانی در مورد امنیت ملی، استفاده جنایتکاران از این فناوری و ترس از فروپاشی جامعه اقداماتی را در جهت کاهش یا توقف گسترش این فناوری انجام دهند.
سایفرپانک ها می دانند که اگر انتظار داریم از حریم خصوصی برخوردار باشیم باید از حریم خصوصی خود دفاع کنیم. انسان قرن ها است که تلاش میک ند تا از طریق ابتدایی ترین روش ها مانند زمزمه، تاریکی، پاکت نامه، درهای بسته و پیک از حریم خصوصی اش دفاع کند. پیش از قرن بیستم نه فناوری قادر به حفظ حریم خصوصی بود و نه امکان نظارت انبوه مقرون به صرفه وجود داشت، اما اکنون در دنیایی زندگی می کنیم که باید نظارت وجود داشته باشد، البته نه برای حریم خصوصی. ما وارد مرحله ای شدیم که بسیاری آن را «جنگ های رمزنگاری ۲.۰» (The Crypto Wars 2.0) می نامند.
اگرچه سایفرپانک ها از اولین جنگ کریپتو سربلند بیرون آمدند، اما نمی توان به افتخارات گذشته متکی بود. ویلکاکس زوکو (Zooko) که قبلا شکست پروژه های سایفرپانک را تجربه کرده است، هشدار می دهد که بازهم امکان شکست وجود دارد.
در انتها
سایفرپانک (CypherPunk) یک جنبش آزاد و فعال است و هدفی که دنبال می کند، حفاظت از حریم خصوصی و بهبود امنیت با استفاده از دانش رمزنگاری است. حفظ حریم خصوصی از نیازهای اساسی بشر بوده و CypherPunk تاریخچه ای طولانی دارد. طبق مدارک موجود اولین سایفرپانک ها را می توان مصری ها در ۴۰۰۰ سال قبل دانست.
سایفرپانک ها معتقد هستند که حفظ حریم خصوصی حتی در برابر دولت ها جزء حقوق اساسی انسان است. آن ها می دانند که ضعف امنیتی یک سیستم به هر دلیلی از جمله دسترسی «مقامات مورد اعتماد» باعث نا امن شدن سیستم برای همه کاربران آن می شود. کار سایفرپانک ها کدنویسی است. آن ها می دانند که برای حفظ حریم خصوصی باید نرم افزار تهیه شود و بنابراین این مسئولیت را برعهده می گیرند. سپس کدهای نوشته شده را منتشر می کنند تا اولا سایر سایفرپانک ها هم از دانش آن ها بهره مند شوند و ثانیا با حمله دیگران کدهای خودشان را ارتقا و بهبود دهند.
سایفرپانک ها از ابتدا به دنبال حفظ حریم خصوصی بودند و این موضوع شاید در مراودات مالی اهمیت بیشتری پیدا می کند. علم رمزنگاری طی دهه های گذشته پیشرفت های زیادی کرد و سرانجام ساتوشی ناکاماتو توانست بیت کوین، اولین سیستم پرداخت همتا به همتا و غیرمتمرکز را ایجاد کند. بیت کوین نه صد درصد، اما حریم خصوصی را تا حد مطلوبی نسبت به گذشته حفظ می کند. اما باید دید در آینده چقدر می توان به آینده حریم خصوصی امیدوار بود، آیا هر چه پیشرفت تکنولوژی بیشتر شود، امنیت و حفظ حریم خصوصی هم به همان مراتب تقویت می شود یا خیر؟ و …
شاید دوست داشته باشید

استارک ور (StarkWare) تأیید کل تاریخچه بلاکچین با ۱ مگابایت حجم ممکن ساخت!

ارتقای آلپنگلو (Alpenglow) در سولانا تأیید شد؛ تراکنشها بزودی با سرعت اینترنت نهایی میشوند

۹ عادت مالی که افراد منظم را به ثبات و آزادی مالی میرساند

کاناری کپیتال برای ETF اینجکتیو (INJ) ثبتنام کرد

کاردینال؛ اولین پروتکل دیفای بیت کوین بر بستر کاردانو

هر اونس چند گرم طلای ۱۸ عیار است؟ تبدیل ساده انس به گرم طلا
اخبار
استارک ور (StarkWare) تأیید کل تاریخچه بلاکچین با ۱ مگابایت حجم ممکن ساخت!
شرکت StarkWare فناوری جدیدی اعلام کرده که «تصدیق بلوکهای بلاکچین بیتکوین از ابتدای پیدایش تا حال» را در قالب یک پرُف (proof) تقریباً ۱ مگابایتی ممکن میکند، البته نه به معنی دانلود کل تاریخچه تراکنشها، بلکه فقط هِدِر بلوکها.
منتشر شده
5 ماه پیشدر
شهریور 21, 1404توسط
روکو (Rocco)
شرکت استارکور (StarkWare) که در زمینه فناوری پیشرفته دانش صفر (Zero-Knowledge یا ZK) تخصص دارد، از یک دستاورد بزرگ رونمایی کرده است که میتواند اساس تعامل کاربران با شبکه بیتکوین را دگرگون کند. این شرکت موفق به ساخت یک اثبات تأیید (Verification Proof) مبتنی بر دانش صفر از کل بلاکچین بیتکوین شده است که به طرز شگفتانگیزی سبک بوده و به راحتی بر روی دستگاههای موبایل قابل اجراست. این نوآوری به هر کاربری اجازه میدهد تا به طور مستقل و بدون نیاز به سختافزارهای گرانقیمت، تاریخچه بیتکوین را اعتبارسنجی کند.
این اثبات که توسط استارکور توسعه داده شده، تنها ۱ مگابایت حجم دارد. این در حالی است که حجم کامل بلاکچین بیتکوین (Bitcoin) در حال حاضر از مرز ۶۸۰ گیگابایت فراتر رفته است. به گفته عبدالحمید بختا (Abdelhamid Bakhta)، مدیر اکوسیستم در استارکور، این تکنولوژی به کاربران امکان میدهد تا تراکنشها را در کمتر از ۱۰۰ میلیثانیه تأیید کنند. این پیشرفت، تحقق مدرن ایدهای است که برای اولین بار توسط ساتوشی ناکاموتو در وایتپیپر بیتکوین تحت عنوان تأیید پرداخت ساده شده (SPV) مطرح شد و اکنون موانع فنی و مالی را برای میلیونها کاربر از میان برمیدارد.

چگونه ۶۸۰ گیگابایت داده در ۱ مگابایت فشرده میشود؟
راز این فشردهسازی خارقالعاده در محتوای اثبات نهفته است. این فایل ۱ مگابایتی، تاریخچه کامل و جزئیات تمام تراکنشها را در خود جای نداده است؛ بلکه شامل تمام هدرهای بلاک (Block Headers) از اولین بلاک شبکه (بلاک جنسیس) تا به امروز است. هر هدر بلاک مانند یک شناسنامه برای آن بلاک عمل میکند و حاوی اطلاعات کلیدی زیر است:
- شماره نسخه (Version Number): نسخه نرمافزار بیتکوین که برای استخراج بلاک استفاده شده است.
- ارجاع به بلاک قبلی (Previous Block Reference): پیوندی رمزنگاریشده که زنجیره بلاکها را به هم متصل میکند.
- برچسب زمانی (Timestamp): زمان تقریبی ایجاد بلاک.
- اندازه بلاک (Block Size): حجم بلاک.
- نانس (Nonce): عدد تصادفی که ماینرها برای حل معمای محاسباتی و افزودن بلاک به دفتر کل، آن را پیدا میکنند.
با در اختیار داشتن زنجیرهای از این هدرها، یک کاربر میتواند به طور مستقل و با اطمینان بالا، صحت و اعتبار کل تاریخچه شبکه را بدون نیاز به دانلود صدها گیگابایت داده، بررسی کند.

این دستاورد در زمانی ارائه میشود که جامعه بیتکوین درگیر یکی از مهمترین بحثهای داخلی خود، یعنی چالش حفظ تمرکززدایی (Decentralization) در مقابل رشد روزافزون حجم بلاکچین است. یکی از ارزشهای بنیادین بیتکوین این است که اجرای یک نود کامل (Full Node) برای هر کسی با یک کامپیوتر شخصی معمولی امکانپذیر باشد. این دسترسی آسان، تضمینکننده امنیت و مکانیزم اجماع شبکه است که توسط هزاران اپراتور نود مستقل در سراسر جهان اجرا میشود.
با این حال، ظهور پدیدههایی مانند اُردینالز و اینسکریپشنها که امکان ذخیرهسازی دادههای غیرپولی (مانند تصاویر و متن) را روی بلاکچین (Blockchain) فراهم میکنند، این اصل را به چالش کشیدهاند. منتقدان معتقدند این روند باعث «پفکردن» بلاکچین شده و با افزایش سرسامآور حجم دفتر کل توزیع شده (DLT)، نیازمندیهای سختافزاری برای اجرای نود را بالا میبرد. اگر اجرای نود بیش از حد گران شود، شبکه به سمت تمرکزگرایی پیش خواهد رفت و تنها شرکتهای بزرگ و مراکز داده توانایی مشارکت در آن را خواهند داشت که این امر کاملاً با فلسفه وجودی بیتکوین در تضاد است.

بهروزرسانی Bitcoin Core و طغیان جامعه
این تنش با اعلام برنامههای مربوط به بهروزرسانی آینده نرمافزار Bitcoin Core 30 که برای انتشار در ماه اکتبر برنامهریزی شده، به نقطه جوش خود رسیده است. توسعهدهندگان Bitcoin Core (که نرمافزار مورد استفاده حدود ۸۰٪ از نودهای شبکه است) قصد دارند محدودیت OP_Return را حذف کنند. این قابلیت در حال حاضر حجم دادههای غیرپولی قابل جاسازی در تراکنشها را به ۸۰ بایت محدود میکند که برای ذخیره اکثر محتواهای چندرسانهای امروزی بسیار ناچیز است.
این تصمیم پیشنهادی، موجی از مخالفت را برانگیخته و باعث یک جهش تاریخی در استفاده از Bitcoin Knots شده است. Bitcoin Knots یک نرمافزار جایگزین برای نود بیتکوین است که قابلیتهای شخصیسازی بیشتری را به اپراتورها میدهد؛ از جمله این امکان که خودشان برای میزان دادههای OP_Return که مایل به ذخیره و بازنشر آن هستند، محدودیت تعیین کنند. آمارها نشان میدهد سهم بازار نودهای Knots از حدود ۱٪ در پایان سال ۲۰۲۴، با یک رشد تقریباً عمودی، به نزدیک ۲۰٪ در سال ۲۰۲۵ رسیده است که نشاندهنده واکنش شدید بخشی از جامعه به مسیر پیش روی توسعه بیتکوین است. در این میان، راهکار استارکور میتواند فارغ از این جدالها، قدرت تأیید مستقل را به دست تکتک کاربران بازگرداند.
آموزش
تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟
تقویم اقتصادی مثل یک “برنامهریزی خبری” برای بازار است. اگر به آن توجه نکنید، ممکن است در لحظه انتشار اخبار مهم با حرکتهای ناگهانی و شدید قیمت غافلگیر شوید. استفاده درست از آن کمک میکند ریسک معاملات را مدیریت کنید و حتی فرصتهای سودآور پیدا کنید.
منتشر شده
5 ماه پیشدر
شهریور 21, 1404توسط
روکو (Rocco)
اگر معاملهگر یا فعال بازارهای مالی باشید، حتما تجربه کردهاید که یک خبر اقتصادی میتواند ظرف چند دقیقه بازار را زیر و رو کند. مثلا اعلام نرخ بیکاری آمریکا یا تصمیم فدرال رزرو درباره نرخ بهره کافی است تا قیمت دلار، طلا یا حتی بیت کوین نوسان شدیدی پیدا کند. در چنین شرایطی، دانستن زمان دقیق این رویدادها میتواند مرز میان یک معامله سودآور یا پشیمانکننده باشد.
اینجاست که تقویم اقتصادی به عنوان یک ابزار به کمک شما میآید. ابزاری که تمام اتفاقات مهم اقتصادی و مالی جهان را در یک جدول زمانی مشخص نمایش میدهد و به شما کمک میکند همیشه چند قدم جلوتر از بازار باشید. اگر میخواهید بدانید تقویم اقتصادی دقیقا چیست، چه اجزایی دارد و چطور باید از آن استفاده کنید، این مطلب را از دست ندهید.
تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست؟
یک لیست زمانبندیشده از اعلامیههای اقتصادی، دادههای کلان، سخنرانیهای مقامات مالی و انتشار شاخصهای اقتصادی مثل نرخ بهره، تورم، بیکاری، تولید ناخالص داخلی و … است. علاوه بر این معمولاً زمان بیانیه های بانک مرکزی، سخنرانی های سیاست گذاران پولی و انتخابات را فهرست می کند.
بیشتر تقویم های اقتصادی منتشر شده شامل نوع داده مثل نرخ بیکاری، نتیجه قبلی که منتشر شده بود و انتظارات اجماع بازار برای نتیجه آتی می شوند. باید توجه داشت که نوع انتشار به طور کلی بسته به اینکه چه تاثیری می تواند داشته باشد؛ بصورت زیاد، متوسط، کم یا بدون تاثیر، کد گذاری می شود.
برای مثال، تصور کنید بانک مرکزی اروپا (ECB) قرار است درباره نرخ بهره (Interest Rate) جلسه برگزار کند. این تصمیم میتواند ارزش یورو را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. اگر شما معاملهگر بازار فارکس باشید و این تاریخ را ندانید، ممکن است در میانه یک معامله ناگهان با نوسانی شدید روبهرو شوید و فرصت مدیریت آن را از دست بدهید. اما وقتی به تقویم اقتصادی نگاه میکنید، میبینید که این رویداد دقیقا چه روز و ساعتی اتفاق میافتد و میتوانید از قبل برایش برنامهریزی کنید.
تقویم اقتصادی نه فقط برای معاملهگران حرفهای، بلکه برای هر فردی که در بازارهای مالی فعالیت میکند (از بورس و فارکس گرفته تا ارزهای دیجیتال) یک ابزار ضروری است. حتی سرمایهگذاران بلندمدت هم با نگاه به این تقویم میتوانند تصمیمهای دقیقتری برای مدیریت پرتفوی خود بگیرند.
اگر انتشار داده اقتصادی تأثیر کمی داشته باشد، آنگاه جفت ارز حرکتی نداشته و یا واکنشی جزیی نسبت به نتیجه از خود نشان خواهد داد. اما اگر در رویدادی با تأثیر متوسط، نتیجه نهایی با چیزی که انتظار می رفت خیلی تفاوت داشته باشد، باعث می شود جفت ارز به میزان بیشتری تغییر کند. زمانی که انتشار داده ها به طور قابل توجهی بیشتر یا کمتر از نتیجه مورد انتظار بازار باشند، به خصوص زمانی که صحبت از داده هایی با تأثیر بالا باشد، جفت ارز مرتبط تمایل بیشتری به حرکت دارد و بازار نوسانات قابل توجهی را در این فرآیند تجربه می کند.
چرا تقویم اقتصادی مهم است؟
- تقویم اقتصادی مانند یک نقشه راه است که مسیر حرکت بازارها را روشنتر میکند و شما را از غافلگیریهای ناگهانی نجات میدهد. به این ترتیب شما میتوانید تصمیمات معاملاتی خودتان را بر پایه اطلاعات موثق بگیرید.
- انتشار دادههای اقتصادی میتواند باعث نوسانات شدید در بازارهای مالی شود. برای مثال، اگر نرخ تورم بالاتر از حد انتظار اعلام شود، سرمایهگذاران انتظار افزایش نرخ بهره خواهند داشت و همین موضوع میتواند بازار سهام یا ارزهای دیجیتال را تحت تاثیر قرار دهد.
- بدون تقویم اقتصادی، بسیاری از تصمیمها بر اساس حدس و گمان گرفته میشود. معاملهگرانی که فقط با تحلیل تکنیکال کار میکنند، ممکن است در لحظه انتشار یک خبر بزرگ، گرفتار نوسانات غیرمنتظره بازار شوند. در حالیکه کسی که تقویم اقتصادی را دنبال میکند، میداند چه زمانی باید محتاطتر باشد یا حتی برای شکار فرصتهای جدید آماده شود.
- یکی از مهمترین مزیتهای تقویم اقتصادی، مدیریت ریسک است. اگر قبل از انتشار یک داده مهم پوزیشن باز دارید، میتوانید حجم معاملات خود را کاهش دهید، حد ضرر تنظیم کنید یا حتی معامله را ببندید تا از ضررهای سنگین جلوگیری شود.
- استفاده از تقویم اقتصادی به شما امکان میدهد استراتژیهای کوتاهمدت و بلندمدت خود را بر اساس دادههای واقعی طراحی کنید. به این ترتیب، معاملات شما نظم بیشتری پیدا میکند و احتمال موفقیت بالاتر میرود.
- بسیاری از ضررها به دلیل تصمیمات عجولانه و احساسی اتفاق میافتد. وقتی بدانید چه چیزی در راه است، آرامش بیشتری خواهید داشت و کمتر اسیر ترس یا طمع میشوید.
اجزای اصلی یک تقویم اقتصادی
وقتی وارد یک تقویم اقتصادی مثل Trading Economics یا Investing.com میشوید، در نگاه اول ممکن است جدول شلوغی ببینید که پر از عدد و کلمه است. اما اگر بدانید هر ستون چه معنایی دارد، کار با آن بسیار ساده خواهد شد. در ادامه تکتک اجزای اصلی این جدول که از وبسایت تریدینگ اکونومیکس آورده شده را توضیح میدهیم.

در قسمت بالای جدول بخشی برای فیلتر کردن نتایج آورده شده است. گزینه «Recent» فیلتری برای نشان دادن رویدادهای اخیر است و فقط موارد نزدیک به زمان فعلی را نشان میدهد. اگر میخواهید مثلا رویدادهای اقتصادی چند ماه دیگر را ببینید کافی است این فیلتر را تغییر دهید.
با استفاده از گزینه «Impact» شما میتوانید این رویدادهای اقتصادی را بر اساس سطح اهمیت آن ها دستهبندی کنید. تریدینگ اکونومیکس سه دستهبندی دارد. رویدادهای یک ستاره، دو ستاره و سه ستاره که طبیعتا اهمیت آن ها بر اساس تعداد ستاره افزایش مییابد.
قسمت «Countries» امکان فیلتر کردن بر اساس کشور یا اقتصاد موردنظر را فراهم میکند. مثلا اگر قصد دارید فقط شاخصهای اقصتادی کلان آمریکا را ببینید، کافی است روی این گزینه کلیک کرده و «United States» را انتخاب کنید.
فیلتر «Category» دستهبندی رویدادها را نمایش میدهد. مثلا شما میتوانید در این فیلتر گزینه «Prices & Inflation» را انتخاب کرده و فقط دادههای تورمی را مشاهده کنید.
بخش «UTC +3:30» نیز برای تعیین منطقه زمانی است. شما میتوانید منطقه زمانی خودتان (تهران-ایران) را تنظیم کنید تا ببینید دقیقا رویداد موردنظرتان در چه ساعتی به وقت ایران رخ میدهد.
- تاریخ و ساعت
اولین چیزی که در تقویم اقتصادی به چشم میآید، ستون زمان انتشار است. در این بخش دقیقا مشخص میشود که هر رویداد چه روز و ساعتی منتشر خواهد شد. اهمیت این قسمت بسیار بالاست، چون بازارها معمولا درست در همان لحظه انتشار خبر واکنش نشان میدهند. مثلا اگر در ساعت ۴:۰۰ صبح «شاخص اعتماد مصرفکننده استرالیا» منتشر شود، معاملهگران بازار فارکس در همان دقیقه باید آماده واکنش باشند.
همانطور که گفتیم، ساعت تقویم معمولا بر اساس منطقه زمانی قابل تغییر است. مثلا شما میتوانید آن را روی «تهران (UTC+3:30)» تنظیم کنید تا دقیقاً با ساعت محلی خودتان هماهنگ باشد.
- کشور
در ستون بعدی، پرچم و کد کشور (مثلاً GB = بریتانیا، AU = استرالیا، MX = مکزیک) قرار دارد که نشان میدهد داده متعلق به کدام اقتصاد است. گاهی اوقات هم رویدادها مربوط به یک بلوک منطقهای خاص مثلا اروپا (EA = Euro Area) هستند. در این صورت آن داده را باید به عنوان یک شاخص منطقهای و نه مربوط به یک کشور واحد تفسیر کرد.
- عنوان رویداد
این ستون عنوان خبر یا شاخص اقتصادی را نشان میدهد. گاهی هم کنار این عنوان، مخفف ماه میلادی (مثل AUG، SEP) دیده میشود که نشان میدهد داده مربوط به کدام ماه است. شناخت هر شاخص اهمیت زیادی دارد، چون هرکدام اثر متفاوتی روی بازار میگذارند.
اما نکته مهم اینجاست که همه رویدادها عددی و آماری نیستند. بعضی از آن ها بیشتر کیفی هستند و باید با توجه به ماهیتشان تفسیر شوند. برای درک بهتر، به چند نمونه نگاه کنیم:
- شاخصهای آماری (عددمحور)
مثل نرخ بیکاری (Unemployment Rate)، شاخص قیمت مصرف کننده (CPI)، یا تولید ناخالص داخلی (GDP). اینها همیشه یک عدد مشخص دارند که میتوان آن را با مقدار قبلی و پیشبینی بازار مقایسه کرد.
- سخنرانیها (Speech)
مثلا «سخنرانی رئیس فدرال رزرو». این نوع رویداد عدد ندارد، بلکه مهم محتوای صحبتهاست. اگر لحن سخنران به سمت سیاست انقباضی (افزایش نرخ بهره) باشد، بازار واکنش منفی به داراییهای پرریسک نشان میدهد. اگر لحن انبساطی باشد، میتواند باعث رشد بازار سهام یا ارزهای دیجیتال شود.
- حراج اوراق (Auction)
مثل «حراج اوراق ۱۰ ساله آمریکا» یا «حراج اوراق خزانه ژاپن». اینجا اعداد مربوط به بازده (Yield) یا حجم اوراق فروختهشده اهمیت دارند. بالا رفتن بازده معمولا نشانه افزایش هزینه استقراض دولت و احتمال بالا رفتن نرخ بهره است.
- شاخصهای نظرسنجی و اعتماد (Survey/Confidence Index)
مثل «شاخص اعتماد مصرفکننده» یا «شاخص مدیران خرید (PMI)». اینها با پرسشنامه از فعالان اقتصادی یا مصرفکنندگان تهیه میشوند و بازتابدهنده چشمانداز آینده هستند.
ستون Previous نشاندهنده نتیجه گزارش قبلی است. مثلا اگر شاخص بیکاری ماه گذشته ۸٪ بوده، این عدد در ستون Previous نمایش داده میشود. این بخش برای مقایسه روند بسیار مهم است، چون بازار همیشه تغییرات نسبت به گذشته را در نظر میگیرد.
در قسمت (Consensus / Forecast) دو ستون پیشبینی تحلیلگران و اقتصاددانان درباره آن شاخص یا داده اقتصادی آورده میشود. اما چه تفاوتی با هم دارند؟
Consensus یا اجماع در واقع میانگین پیشبینی جمعی تحلیلگران، اقتصاددانها و موسسات مالی است. یعنی چندین منبع معتبر پیشبینی خود را درباره یک شاخص اعلام میکنند و تقویم اقتصادی میانگین یا اجماع آنها را نمایش میدهد.
Forecast گاهی به همان معنی Consensus به کار میرود، اما در بعضی تقویمها (مثل Trading Economics) یک تفاوت کوچک دارد:
- Forecast معمولاً پیشبینی اختصاصی خود سایت یا موسسه منتشرکننده تقویم است.
- در حالی که Consensus نماینده پیشبینی کلی بازار و تحلیلگران مختلف است.
در ستون (Actual) مقدار واقعی در لحظه انتشار خبر بهروزرسانی میشود و عدد واقعی گزارش را نشان میدهد. در حقیقت، مهمترین بخش برای معاملهگران همین ستون است، چون مستقیما رفتار بازار را شکل میدهد.
بعضی تقویمها مثل Trading Economics در کنار هر شاخص نمودارهای کوچکی نمایش میدهند. این نمودار روند تاریخی آن شاخص را نشان میدهد (مثلا تغییرات نرخ بیکاری در چند ماه گذشته). با نگاه سریع به این بخش میتوانید متوجه شوید وضعیت در حال بهبود یا بدتر شدن است.

طبق ستون اول متوجه میشویم که شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) آمریکا ساعت ۴ بعد از ظهر به وقت محلی منتشر میشود. به طور کلی، شاخصهای اقتصادی را میتوان در بازه زمانیهای مختلفی ارزیابی کرد. منظور از MoM بازه زمانی ماهانه است و YoY تغییرات کل یک سال نسبت به سال قبل را نشان میدهد.
در سطر اول که مربوط به شاخص PPI اصلی در بازه ماهانه است، میبینیم که مقدار قبلی ۰.۹٪ ثبت شده است. این یعنی در ماه گذشته قیمت تولیدکنندهها نسبت به ماه ماقبلش ۰.۹٪ افزایش داشته است. در ستون Forecast پیشبینی تریدینگ اکونومیکس برای این ماه ۰.۳٪ است و Consensus که میانگین پیشبینی اقتصاددانان و تحلیلگران مختلف را نشان میدهد ۰.۴٪ ثبت شده است. مقدار Actual یا واقعی هم هنوز منتشر نشده و به همین دلیل این ستون خالی مانده و در لحظه انتشار شاخص پر میشود.
چطور از تقویم اقتصادی استفاده کنیم؟
این بخش مهمترین قسمت مقاله است، چون فقط دانستن اینکه رویدادها چه زمانی هستند کافی نیست؛ باید بدانید چطور از این اطلاعات استفاده کنید.
- برنامهریزی هفتگی: در ابتدای هفته به تقویم اقتصادی نگاه کنید و رویدادهای مهم (مثل NFP یا تصمیم نرخ بهره) را علامت بزنید. این کار به شما کمک میکند از قبل آماده باشید.
- ترکیب با تحلیل تکنیکال: اگر میبینید یک خبر مهم نزدیک است، سطوح حمایت و مقاومت نمودار را بررسی کنید. مثلا اگر خبر منفی بیاید و بازار به حمایت نزدیک باشد، احتمال شکستن حمایت بیشتر میشود.
- استراتژی معاملاتی متناسب با خبر: بعضی معاملهگران قبل از انتشار خبر، از بازار خارج میشوند تا ریسک نکنند. برخی دیگر ترجیح میدهند منتظر بمانند و پس از انتشار داده و مشخص شدن جهت بازار وارد معامله شوند.
- مدیریت حجم و حد ضرر: در زمانهایی که احتمال نوسان شدید وجود دارد، بهتر است حجم معامله کمتر شود یا حد ضرر نزدیکتر قرار بگیرد.
- ثبت تجربهها: بهترین راه برای یادگیری استفاده از تقویم اقتصادی، تجربه شخصی است. بعد از هر رویداد مهم یادداشت کنید بازار چگونه واکنش نشان داد و استراتژی شما چقدر موفق بود.
تقویم اقتصادی را از کجا ببینیم؟
امروزه دهها وبسایت معتبر وجود دارد که تقویم اقتصادی رایگان و بهروزی ارائه میدهند. برخی از بهترین منابع عبارتاند از:
- Trading Economics: همه رویدادها، نرخ بهره، قیمتها و تورم، بازار کار، رشد تولید ناخالص داخلی، تجارت خارجی، دولت، اعتماد تجاری، احساسات مصرفکننده، بازار مسکن.
- Investing.com: تقویم اقتصادی همزمان با اعلام رویدادهای اقتصادی، شاخصها را دریافت کنید و تأثیر فوری آنها بر بازار جهانی را مشاهده کنید – از جمله رویدادهای قبلی، …
- Forex Factory: با تقویم اقتصادی فارکس محور، رویدادهای تأثیرگذار بر بازار را خیلی قبل از وقوع پیشبینی کنید.
- TradingView: تقویم اقتصادی آخرین و رویدادهای اقتصادی آینده را نشان میدهد که میتوانند بر داراییها، مناطق و بازارهای جهانی خاصی تأثیر بگذارند.
- FXStreet: تقویم اقتصادی لحظهای، رویدادها و شاخصهای اقتصادی سراسر جهان را پوشش میدهد.
- MyFxBook: تقویم اقتصادی به صورت آنی که تمام رویدادها و اطلاعیههای اقتصادی را پوشش میدهد. مقادیر تاریخی، قبلی، اجماعی و واقعی هر شاخص را مشاهده کنید.
همچنین بروکرهای فارکس هم معمولاً تقویم اقتصادی روی سایت خود دارند.
در انتها
تقویم اقتصادی مثل یک “برنامهریزی خبری” برای بازار است. اگر به آن توجه نکنید، ممکن است در لحظه انتشار اخبار مهم با حرکتهای ناگهانی و شدید قیمت غافلگیر شوید. استفاده درست از آن کمک میکند ریسک معاملات را مدیریت کنید و حتی فرصتهای سودآور پیدا کنید. در دنیایی که ثانیهها حرف اول را میزنند، اطلاع از آنچه در راه است، برگ برنده شماست. با استفاده منظم از این ابزار، دیگر از نوسانات ناگهانی غافلگیر نخواهید شد و میتوانید با اطمینان بیشتری برای آینده سرمایهگذاری خود برنامهریزی کنید.
به یاد داشته باشید، موفقیت در بازارهای مالی تنها به تحلیل نمودارها محدود نمیشود. تسلط بر اطلاعات و درک وقایع کلان اقتصادی، مکمل تحلیل تکنیکال است و شما را در مسیری قرار میدهد که به جای دنبال کردن بازار، آن را پیشبینی کنید. به همین خاطر توصیه میکنیم که از همین امروز، استفاده از تقویم اقتصادی را به یکی از عادتهای معاملاتی خود تبدیل کنید.
سودآوری و معامله گری بصورت مداوم در بازار می تواند بسیار چالش برانگیز باشد، و واقعیت مسلم این است که اکثر معامله گران خرد معمولا پول خود را در این بازار از دست می دهند. با این وجود، با یک برنامه معاملاتی جامع، ابزارهای مناسب و دانش کافی از بازار ارز، شانس موفقیت شما به عنوان یک معامله گر به میزان قابل توجهی افزایش می یابد.

استارک ور (StarkWare) تأیید کل تاریخچه بلاکچین با ۱ مگابایت حجم ممکن ساخت!

تقویم اقتصادی (Economic Calendar) چیست و چگونه از آن استفاده کنیم؟

ارتقای آلپنگلو (Alpenglow) در سولانا تأیید شد؛ تراکنشها بزودی با سرعت اینترنت نهایی میشوند

تراست ولت امکان معامله سهام های توکنیزه (RWA) را برای کاربران فعال کرد

اندیکاتور ATR چیست و چه کاربردی در تحلیل تکنیکال دارد؟

۹ عادت مالی که افراد منظم را به ثبات و آزادی مالی میرساند

کاناری کپیتال برای ETF اینجکتیو (INJ) ثبتنام کرد

کاردینال؛ اولین پروتکل دیفای بیت کوین بر بستر کاردانو

هر اونس چند گرم طلای ۱۸ عیار است؟ تبدیل ساده انس به گرم طلا

آیا تحلیل تکنیکال بهتنهایی در بازار رمز ارزها سودآور است؟

کوینبیس توکن اتنا (ENA) را به رودمپ خود اضافه کرد

در ۲ ماه اخیر بیش از ۱۰٪ پروژهها ناپدید شدهاند!

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت پنجم (آخر)

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت چهارم

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت سوم

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت دوم

سریال پول به زبان ساده (Money, Explained) قسمت اول

مستند دیپ وب (Deep Web) 2015

مستند شغل داخلی (Inside Job) بحران مالی

مارجین کال (Margin Call)

فیلم بازیکن شماره یک آماده (Ready Player One)

فیلم مرد آزاد (Free Guy)
![مستند کریپتوپیا [Cryptopia]، بیت کوین، بلاکچین و آینده اینترنت](https://investorent.xyz/wp-content/uploads/مستند-کریپتوپیا-Cryptopia-80x80.webp)
مستند کریپتوپیا (Cryptopia)



برای ارسال نظر باید وارد شوید ورود