استیکینگ یا استیک کردن به معنای نگهداری دارایی ها در یک کیف پول رمز ارزی یا یک پلتفرم مشخص به منظور کسب درآمد و در عین حال تامین امنیت و بهبود عملکرد شبکه بلاکچینی است. در بیشتر موارد، شما می توانید کوین ها و توکن های خود را به صورت مستقیم در کیف پول خود استیک کنید. از طرفی، بسیاری از صرافی های رمز ارزی یا پلتفرم های مرتبط خدمات استیکینگ را برای برخی رمز ارزها را ارائه می دهند.

با استیک کردن می توانید درآمد انفعالی برای خود ایجاد کنید. علاوه بر پاداش Staking، زمانی که قیمت توکن یا کوین شما افزایش بیابد، از آنجا هم سود اضافی دریافت می کنید. البته باید بدانید که تمام رمزارزها قابلیت سپرده گذاری ندارند.

وقتی اقدام به استیک کردن می کنید، در واقع تبدیل به یک نود در شبکه آن می شوید و به بررسی تراکنش ها و اضافه کردن بلاک های جدید به بلاکچین (Blockchain) می پردازید، همان‌ کاری که دستگاه های ماینر در شبکه ای نظیر بیت کوین (Bitcoin) انجام می دهند. البته در استیکینگ گره ها به جای ماینر (استخراج کننده)، ولیدیتور (اعتبارسنج) نام دارند.

امکان Staking، تبدیل شدن به یک نود و دریافت پاداش فعالیت به عنوان یک نود اعتبارسنج در شبکه تمام رمز ارزها میسر نیست. به همین دلیل توصیه می کنیم قبل از هر گونه اقدام شتاب زده، ابتدا اطلاعات خود را تکمیل کنید. به عنوان نمونه ممکن است به قصد استیک کردن، اقدام به خرید بیت کوین کنید، در حالی که به خاطر نوع الگوریتم اجماع شبکه این رمز ارز، Stake کردن آن امکان پذیر نیست.

استیکینگ (Staking)، این مفهوم اصلا پیچیده نیست؛ این فرآیند شامل نگهداری وجوه در یک کیف پول با هدف پشتیبانی از امنیت و عملیات شبکه بلاکچین است. به زبان ساده، استیک کردن عمل قفل کردن یک رمز ارز برای دریافت پاداش است. برای درک بهتر، نحوه سپرده گذاری در بانک های سنتی را تصور کنید. در یک قرارداد این چنینی، مبلغی (مساوی یا بالاتر از کف تعیین شده) در یک حساب واریز، و ماهیانه سود دریافت می کنید. البته، اصل پول برای مدتی مشخص قفل خواهد شد.

در بیشتر مواقع، می توان رمز ارزهای مورد نظر را به راحتی از داخل خود کیف پول نظیر تراست ولت (Trust Wallet) استیک کرد. از طرفی دیگر، صرافی های رمز ارزی زیادی نیز خدمات Staking را به کاربرانش ارائه می کنند؛ کافی است دارایی خود را داخل ولت یا صرافی نگه دارید. با این کار علاوه بر دریافت جایزه به پایداری آن شبکه بلاکچین نیز کمک خواهید کرد.

از برخی جهات، استیکینگ شبیه به واریز وجه نقد در یک حساب پس انداز با بازده بالا است. بانک ها سپرده های شما را قرض می دهند و یا صرف فعالیت های سودآور و مولد می کنند و شما سود موجودی حساب خود را دریافت می کنید.

این فرایند تنها برای رمز ارزهایی با الگوریتم اجماع اثبات سهام (PoS) انجام می شود‌. در این گونه پلتفرم ها، نیاز داریم تا سپرده خود را به عنوان وثیقه (Collateral) در شبکه قرار دهیم و در صورت تایید یک بلاک و اضافه کردن تراکنش، پاداش خود را دریافت کنیم. بنابراین ارزهایی مثل بیت کوین (BTC) یا دوج کوین (DOGE) که از الگوریتم اجماع اثبات کار (PoW) استفاده می کنند، قابلیت استیکینگ را ندارند. بلاکچین هایی که بر پایه PoW هستند، برای افزودن بلاک جدید به بلاکچین، از ماینینگ یا استخراج استفاده می کنند.

در مقایسه،‌ زنجیره های PoS بلاک های جدید را از طریق سپرده گذاری تولید و تایید می کنند. این باعث می شود که بلاک ها بدون نیاز به اتکا به سخت افزارهای مخصوص ماینینگ (ASIC) و کار محاسباتی سنگین، تولید شوند.

استیک کردن نیازمند سرمایه گذاری مستقیم در خود رمز ارز مورد نظر است. در نتیجه، به جای رقابت بر سر تولید بلاک بعدی توسط کار محاسباتی، ولیدیتورهای گواه اثبات سهام توسط مقدار کوین هایی که استیک کرده اند انتخاب می شوند؛ Staking ، ولیدیتورها را تشویق می کند که امنیت شبکه را حفظ کنند و اگر قادر به انجام این کار نباشند، ممکن است کل موجودی استیک کرده آن ها به خطر بیافتد.

برخی بلاکچین ها دوره زمانی مشخصی برای استیکینگ دارند (که ولیدیتور نمی تواند در آن دوره کوین های خود را خارج کند) و همچنین میزان حداقلی برای سپرده گذاری تعیین می کنند.

برای جلوگیری از این موارد مورد نیاز، بسیاری از دارندگان دارایی های دیجیتالی، ترجیح می دهند که نمایندگی کوین های خود را به ولیدیتورهایی اعطا کنند، که دارای یک استخر Staking هستند. برخی بلاک چین ها مانند تزوس (Tezos)، یک مکانیسم داخل شبکه ای دارند، که به کاربرانی که نمی خواهند تبدیل به ولیدیتور شوند، اجازه می دهد نمایندگی کوین های خود را به ولیدیتورهای داخل شبکه بدهند. سپس این ولیدیتور تمام کارها را انجام می دهد و پاداش را در بین تمام نمایندگان (Delegator) خود توزیع می کند.

استیکینگ وابسته به یک مدل سپرده گذاری ثابت است؛ هر چه مقدار سرمایه گذاری شما بیشتر باشد و بیشتر در حالت استیک بمانید، سود بیشتری دریافت می کنید. استیک کردن برای انواع رمز ارزها، به صورت متفاوت کار می کند؛ اما مفهوم آن یکسان است. افراد باید یک مسترنود راه اندازی کنند تا بتوانند کوین های خود را در شبکه های بلاکچینی PoS استیک کنند.

ایده اصلی گواه اثبات سهام این است که مشارکت کنندگان می توانند رمز ارز خود را قفل کنند (استیک کنند) و پروتکل به صورت تصادفی انتخاب می کند که کدام یک از مشارکت کنندگان بلاک بعدی را تایید کند. معمولا انتخاب شدن یک مشارکت کننده، بستگی به مقدار رمز ارزی دارد که استیک کرده است؛ هر چه مقدار بیشتری رمز ارز استیک کنید، شانس شما بیشتر است. در واقع شانس تولیدکنندگان بلاک بر اساس مقدار دارایی است که آن ها سپرده گذاری آن ها را انجام داده اند.

همانطور که مکانیزم اجماع اثبات سهام (PoS) انواع مختلفی دارد، برای استیکینگ هم روش های مختلفی پیش روی ماست.

• استیک برای تبدیل شدن به ولیدیتور

در این روش، نیاز داریم تا دارایی خود را مستقیماً به پلتفرم مقصد اختصاص دهیم و یک کامپیوتر که به صورت شبانه روز به اینترنت متصل باشد را در اختیار داشته باشیم. ولیدیتورها وظیفه تأیید بلاک ها را عهد‌دار هستند و این کار مستلزم دانش فنی بالایی از تکنولوژی بلاکچین خواهد بود. اغلب به سرمایه بالایی نیاز دارد (همانند استیک ETH).

• استیک نمایندگی شده (Delegated Staking)

ساز و کاری مشابه روش قبلی را داراست با این تفاوت که نیازی به اجرای مستقیم Node نبوده و دارایی خود را در اختیار یک شخص ثالث می گذاریم تا این کار را برای ما انجام دهد. در مقایسه با روش قبل، از پاداش کمتری برخوردار خواهیم بود.

• استخرهای نقدینگی

در این روش، نیازی به صرف زمان و منابع مورد نیاز برای تبدیل شدن به یک ولیدیتور نبوده و کافیست دارایی های خود را به استخرهای نقدینگی مخصوص اختصاص دهیم تا با تامین نقدینگی استخر و به کار انداختن آن رمز ارز، سودی را دریافت کنیم.

• استیک بدون محدودیت (Soft Staking)

در پلتفرم‌هایی چون لیدو (Lido)، ما دارایی خودمان را در شبکه استیک می کنیم اما همچنان می توانیم به آن دسترسی داشته باشیم و در پلتفرم های دیگر، با آن فعالیت کنیم.

به عبارتی، زمانی که توکن اولیه خودمان را استیک می کنیم، با پرداخت اتر (ETH) به این پلتفرم، معادل آن توکن stETH دریافت می کنید. سرمایه شما به عنوان وثیقه در اختیار ولیدیتورهای شبکه قرار می گیرد و این چنین در سود فعالیت آن ها شریک خواهید بود.

• استیک در صرافی های متمرکز (CEX)

این روش هم مورد استقبال طیف کثیری از کاربران قرار گرفته است و بسیاری دارایی های خود را در صرافی هایی چون بایننس و کوین بیس استیک می کنند. البته که به دلیل رویکرد متمرکز این پلتفرم ها، این فرایند با واسطه بوده و صرافی ها می توانند بر توکن ها کنترل کامل داشته باشند.

استیکینگ سرد یا آفلاین به پروسه ای از استیک کردن می گویند که به اینترنت متصل نیست. این کار با استفاده از کیف پول های سخت افزاری انجام می شود. شبکه هایی که از استیک کردن سرد پشتیبانی می کنند، به کاربران اجازه می دهند در حالیکه دارایی هایشان به صورت امن و آفلاین نگهداری می شود، استیک کنند.

کیف پول آفلاین که به آن کیف پول سخت افزاری یا کیف پول ذخیره سازی سرد نیز گفته می شود بدان معنا است که به اینترنت متصل نیست.

استیکینگ آفلاین در مقایسه با مدل های استیکینگ وکالتی که در آن ها معمولا دارنده رمز ارز باید کوین های خود را به گروهی از تاییدکنندگان ارائه دهد، متفاوت است. در این شیوه هرکسی می تواند “استیک کننده برتر” (Super Staker) باشد و از جانب دوستان خود و بدون دست زدن به کوین های آن ها به استیکینگ بپردازد.

برای کسانی که می خواهند نود سوپر استیکینگ اجرا کنند، استیکینگ آفلاین فرصت منحصر به فردی به آن ها ارائه می دهد. این فرصت، قابلیت وکالت های جمعی و گروهی و کسب سود مستقیم از پاداش بلاک است.

استیکینگ آفلاین خطرات به مراتب کمتری نسبت به استیکینگ آنلاین یا استفاده از برنامه های وام دهی و وام گیری دیفای (DeFi) دارد. با وجود استیکینگ آفلاین، دیگر از مسدودسازی طولانی مدت توکن ها یا خطرات از دست رفتن آن ها خبری نیست و بسیار کاربرپسندتر است.

بنابراین، خطرات اصلی استیکینگ آفلاین صرفا ملاحظات کلی موجود در استفاده از رمز ارزها در کیف پول سخت افزاری است. کاربران باید اطمینان حاصل کنند که کیف پول سخت افزاری آن ها از امنیت کافی در مقابل سارقان برخوردار است و بک آپ مناسبی از کلیدهای خود در اختیار دارند. اگر کاربران بک آپ ها و کیف پول خود را از دست بدهند، تمام سرمایه موجود در کیف پول شامل رمز ارزهای استیک شده را نیز از دست می دهند.

هم‌چنین اگر کاربران رمز عبور کیف پول سخت افزاری یا کد دسترسی به آن را در جایی نگه دارند چه در دسترس شخص ثالث مخرب باشد، خطر از دست دادن سرمایه آن ها را تهدید می کند.

به طور کل، ذخیره سازی آفلاین از ایمن ترین ابزارهای ذخیره سازی رمز ارزها و دریافت پاداش به ازای حفظ آن ها است.

لاکد استیکینگ (Locked Staking)، هولد کردن دارایی‌ داخل والت صرافی با هدف پشتیبانی از یک شبکه بلاکچین است. تا وقتی که رمز ارزهای شما در والت صرافی قفل شده اند، سود دریافت خواهید کرد. به محض برداشت وجه از کیف پول، ارائه سود نیز متوقف می شود. هر رمز ارز زمان انتظار منحصر به فردی دارد. در صورت درخواست برای برداشت دارایی قفل شده، رمز ارز مورد نظر و سود آن به والت شما واریز خواهد شد.

فراموش نکنید درصد سودهای ارائه شده، طی زمان و بسته به وضعیت مشارکت کنندگان در استیکینگ متغیر است.

استیکینگ منعطف (Flexible Staking) شبیه به روش قفل شده، راهکار منعطف نیز شامل نگهداری رمز ارز در یک والت برای پشتیبانی از عملیات شبکه ای بلاکچینی است. تفاوت این روش با لاکد استیکینگ عدم احتیاج به قفل شدن وجوه است. در این حالت، کاربر قادر خواهد بود با وجود استیک کردن دارایی، با آن ترید کند. به طور واضح، در این روش سود کمتری دریافت خواهید کرد.

زمانی که گروهی از هولدرها دارایی شان را با هدف افزایش شانس تایید بلاک ها یکپارچه می کنند، تشکیل استخر استیکینگ می دهند. آن ها قدرت استیکینگ خود را ترکیب می کنند و پاداش را با توجه به سهم هرفرد تقسیم می کنند.

بیشتر استخرهای سپرده گذاری یک حداقل مقدار مشخص برای استیک کردن تعیین می کنند که معمولا مقدار کمی است و همچنین برای برداشت نیز محدودیت زمانی ندارند. تعیین مقدار حداقل سپرده گذاری به این منظور است که تعداد نودهای بدکار کاهش یابد. پیوستن به یک استخر استیکینگ برای افراد تازه کار، مناسب تر از استیکینگ فردی است.

وقتی تعدادی گره عضو یک استخر می شوند، سرمایه شان را تجمیع کرده و در قالب موجودیتی یگانه (تک) در شبکه حضور پیدا می کنند. تصور کنید گره B ،A و C به ترتیب ۵، ۱۰ و ۱۵ کاردانو (ADA) دارند. اگر هر سه عضو یک استخر شوند، شبیه نودی با سرمایه ۳۰ کاردانو در شبکه حضور پیدا خواهند کرد.

این روش استیکینگ ارز دیجیتال بیشتر برای گره های دارای سرمایه پایین جذاب است. هر چه دارایی یک نود بیشتر می شود، تمایل کمتری به عضویت در یک پول پیدا خواهد کرد. در نهایت، وقتی جایزه اهدا شد، هر کدام بسته به سهمشان از کل دارایی استخر، بخشی از آن را دریافت می کنند.

این روند به نوعی شبیه نحوه کار استخرهای ماینینگ است؛ کاربری که دستگاه استخراج کننده‌‌ اش فاقد قدرت کافی است و به همین دلیل شانس‌ کمی برای یافتن سریع پاسخ مناسب یک بلاک دارد، به عضویت یک پول درآمده و هش ریت خود را در اختیار مجموعه قرار می دهد. وقتی مجموعه‌ موفق شد، این نود نیز شبیه بقیه، بر اساس سهمش از کل هش ریت تیم، پاداش دریافت می کند. اگر این گره ضعیف عضو استخر نمی شد، احتمالا ماه ها بدون دریافت ذره‌ ی پاداش برق تلف می کرد!

راه اندازی یک استخر استیکینگ عموما کار پرهزینه و زمانبری است و همچنین به دانش فنی زیادی نیاز دارد. با این حال، وجود پول ها برای شبکه‌ های دارای محدودیت ورود (از لحاظ فنی و مالی)، از اهمیت بالایی برخوردار است. به خاطر دردسرها و هزینه های توسعه و نگهداری استخرهای استیکینگ رمز ارز، کنترل کننده های آن ها بخشی جزئی از جایزه بلاک ها را برای خود برمی دارند و مابقی را بین شرکت کنندگان (بر اساس سهمشان) تقسیم می کنند.

به طور معمول، رمز ارز باید برای یک دوره مشخص قفل شود. زمان برداشت را پروتکل تعیین می‌کند. از طرفی، همانطور که در بالا توضیح دادیم، برای جلوگیری از رفتارهای مخرب، حتما باید حداقل مقداری مشخص از یک دارایی داشت تا بتوان در استیکینگ آن ارز دیجیتال شرکت کرد. اما استخرها ممکن است انعطاف‌پذیری بیشتری برای استک‌ کننده‌ها فراهم کنند؛ در پول‌ها معمولا می‌توان با مبلغ کمتری به عنوان استیکر (Staker) حضور پیدا کرد. همچنین ممکن است محدودیت در زمان برداشت کاسته یا به طور کامل حذف شود.

به جز ایرادی که به استخرهای استیکینگ وارد کردیم، آن ها سراسر مزیت هستند! وجود آن ها زمینه سرمایه‌ گذاری و کسب سود را برای هودلرها، بدون داشتن سرمایه ای هنگفت، را فراهم می کند. پس از Staking، زمان برداشت یا رفع بلوکه شدن سرمایه، توسط پروتکل شبکه تعیین خواهد شد. معمولا حداقل مقدار رمز ارز جهت استیکینگ به گونه ای تعیین می شود که از رفتارهای مخرب جلوگیری کند.

در این روش استیک، ولیدیتورها مقداری از رمز ارزهای خود را در شبکه، به عنوان یک وثیقه ارزشمند قفل می کنند. این وثیقه نشان می دهد که آن ها در ازای قدرتی که دریافت می کنند، قصد خرابکاری ندارند.

گفته بودیم که در روش اثبات سهام برای تبدیل شدن به یک نود، نیازی به هزینه های سنگین سخت افزاری نداریم، اما این به معنای آن نیست که ولیدیتورها برای تایید تراکنش های جدید، هیچ احتیاجی به یک سیستم کامپیوتری نداشته باشند.

معمولا یک ولیدیتور برای انجام کامل وظایفش به یک سیستم کامپیوتری نسبتا معمولی هم نیاز دارد. این سیستم ها عموما باید تمام مدت روشن باشند و اتصال خود را با شبکه، از طریق اینترنت حفظ کنند.

نکته مثبتی که تبدیل شدن به یک ولیدیتور دارد، دریافت کامل پاداش بلاک‌ و توانایی شرکت کردن در همه رای گیری های حاکمیتی شبکه (مانند رای گیری در مورد ایجاد فورک یا انجام تغییراتی در زیرساخت شبکه) است.

این روش معایبی هم دارد؛ مثلا دست ما در تعداد واحدهای رمز ارزی که استیک می کنیم باز نیست؛ برای تبدیل شدن به یک ولیدیتور، باید حجم بالایی از سرمایه رمزارزی خود را در شبکه قفل کنیم که این باعث راکد شدن سرمایه می شود، همچنین یک نود اعتبارسنج باید مقداری با دانش فنی شبکه نیز آشنایی داشته باشد.

به علاوه اگر اتصال دستگاه کامپیوتری ولیدیتور با بلاکچین قطع شود (به این حالت Downtime می گوییم)، اعتبارسنج دیگر نمی تواند وظایف خود را به خوبی انجام دهد؛ درنتیجه شبکه او را مجازات خواهد کرد و ممکن است تعدادی از رمز ارزهای استیک شده خود را از دست بدهد.

قبل از اینکه به نحوه محاسبه سود استیکینگ بپردازیم، باید بدانید که این سود بیشتر اوقات به صورت رمز ارز محاسبه و پرداخت می شود. اگر کاردانو استیک کنید، سود استیک را با کوین آدا (ADA) و اگر ترون (TRON) را سپرده گذاری کرده باشید، سود آن را به صورت ترونیکس (TRX) دریافت خواهید کرد.

برای محاسبه درآمد سالیانه استیکینگ، باید تعداد رمز ارزهایی که قصد استیک دارید، در نرخ APR آن ضرب کنید. مثلا اگر ۱۰ واحد بایننس کوین (BNB) را با نرخ سود سالیانه ۱۱% برای مدت ۳۶۵ روز، استیک کرده باشید، در پایان این زمان، به جزء سرمایه اولیه خود، معادل ۱.۱ واحد BNB هم پاداش می گیرید.

البته ممکن است که برای بلوکه کردن رمز ارزهای خود به یک سال فکر نکنیم و بازه زمانی کوتاه تری را در نظر داشته باشیم؛ در این حالت، سود APR استیکینگ ما به نسبت زمان قفل شدن دارایی هایمان محاسبه می شود. مثلا اگر مدت استیک یک چهارم سال (سه ماه) است، برای محاسبه سود استیک باید سود سالانه را هم تقسیم بر چهار کنیم.

می توانید از ماشین حساب استیکینگ (Staking calculator) هم برای حساب کردن سود استیک، کمک بگیرید. در بعضی از سایت ها، کیف پول ها و صرافی هایی که امکان استیکینگ را فراهم کرده اند، بخشی به نام ماشین حساب استیکینگ نیز وجود دارد. در سایت استیکینگ ریوارد نیز می توانید با مراجعه به بخش (StakingCalculator) از این ماشین حساب استفاده کنید.

یکی دیگر از این منابع، سایت تراست ولت است. در ماشین حساب استیکینگ تراست والت که در سایت این کیف پول قرار دارد، می توانید به راحتی، سود استیک سالانه ارزهایی مانند ترون (TRX)، بی ان بی (BNB)، تزوس (XTZ) و کاوا (KAVA) و … را حساب کنید؛ برای این کار کافی است تا تعداد و نوع رمز ارز خود را مشخص کنید.

بلاک چین های مبتنی بر اثبات سهام (PoS)، برای جلوگیری از کج رفتاری نودها، مکانیزمی به نام اسلشینگ (Slashing) در نظر می گیرند. این مکانیزم طراحی شد تا امنیت، در دسترس بودن و مشارکت گره در شبکه را تضمین کند. دو عملی که احتمال اجرایی شدن اسلشینگ در استیکینگ را افزایش می دهند، طولانی بودن دان تایم (زمان خارج شدن نود از دسترس) و دابل ساینینگ است.

دابل ساینینگ (Double Signing) وقتی رخ می دهد که یک موجودیت اعتبارسنج (کلید خصوصی)، برای بلاکی مشابه، دو پیام امضا شده ارسال می کند. اگر یک نود یا فراهم کننده زیرساخت، پیکربندی نود را به گونه ای بهینه سازی کند که برای جلوگیری از دان تایم دو یا چند نود با استفاده از کلید خصوصی مشابه در شبکه حضور داشته باشند، چنین اتفاقی رخ می دهد.

تصور کنید دو کامپیوتر مجزا (هر دو دارای یک کلید خصوصی مشابه) برای راه اندازی گره ولیدیتور در نظر گرفته اید، به طوری که یکی بکاپ دیگری است. در صورت خارج شدن یک گره از دسترس، دیگری همچنان پابرجا است، پس دیگر خبری از دان تایم نخواهد بود. حال اگر این دو برای بلاکی مشابه دو پیام امضا و ارسال کنند، دابل ساینینگ رخ می دهد.

بیشتر پروتکل های اثبات سهام به شدت با دابل ساینینگ برخورد می کنند، چرا که چنین رفتاری، رسیدن به اجماع را داخل شبکه دشوار می کند. اگر به این دلیل مجازات شوید، نه تنها سود دریافت نخواهید کرد، بلکه مقداری از دارایی استیک شده را نیز از دست می دهید.

برخی پلتفرم ها از اسلشینگ همبسته در استیکینگ استفاده می کنند. در این روش، مجازات با افزایش تعداد گره های کج رفتار، بیشتر می شود. تصور کنید در یک شبکه، از ۲۰۰ گره فعال ۲۵ عدد از دسترس خارج شده اند. درصد مجازات آن ها، در مقایسه با زمانی که ۵۰ گره از دسترس خارج می شوند، کمتر خواهد بود. پولکادات (Polkadot) از این روش استفاده می‌کند.

ممکن است پس از استیک در شبکه هایی مانند اتریوم هیجان زده و کمی بی پروا شوید و فریب پروژه های گمنام با سودهای نان و آب دار را بخورید.

اما، اولین و مهمترین اصل این است که به یاد داشته باشید چرا استیک می کنید. دلیل استیک بیش هر چیز این است که از سرمایه خود در برابر تورم ناشی از صدور توکن های جدید محافظت کنید. در نتیجه، استیک کردن تا حدی شبیه سپرده گذاری در بانک است. اگرچه با سپرده گذاری در بانک ها فقط چند درصد سود می گیرید، اما حداقل کمتر از تورم جا می مانید (احتمالا)، همچنین سود کم بهتر از این است که پول خود را در یک حساب پس انداز با سود صفر درصد نگه دارید.

یکی از بزرگترین اشتباهاتی که استیک کنندگان تازه کار مرتکب می شوند، این است که آنقدر مجذوب سود استیک می شوند که پروژه زیربنایی را نادیده می گیرند. کارشناسان می گویند این یکی از منابع اصلی زیان دیدن کاربران خرد در سال ۲۰۲۲ بود.

مثال کلاسیک پروژه شکست خورده ترا (Terra) و استیبل کوین آن (UST) است. این پروژه سود جذابی را برای استیک ارائه می کرد، اما بر اساس مکانیسم پایداری قیمت عمل می کرد و اکثر مردم نمی دانستند که طرز کار این مکانیسم چیست. به جعبه های سیاهی که نمی دانید داخلشان چیست مشکوک باشید.

برای به حداقل رساندن خطر این نوع زیان ها، ابتدا روی یک پروژه یا توکنی که به آن اعتقاد دارید (مانند اتریوم) سرمایه گذاری کنید و سپس برای سود جانبی به فکر استیک آن باشید.

سناریویی را تصور کنید که در آن وثیقه پشتوانه یک گروه دارایی دقیقا همان دارایی مورد پشتیبانی است. برای توضیح این مشکل بگذارید یک مثال بزنیم.

در بحران سال ۲۰۰۸، بسیاری از وام های مسکن بانک ها (که عامل بحران بودند) توسط نسخه هایی از همین وام های ناموفق پشتیبانی می شدند. بنابراین وقتی وام ها شکست خوردند، کل سیستم دچار فرو پاشی شد.

در دنیای کریپتوکارنسی، گزینه های استیکینگ اغلب به نوعی از پروتکل های وام دهی با سیاست بیش وثیقه‌ گذاری (Over-Collateralization) مرتبط هستند. در این پروتکل ها، یک رمز ارز با رمز ارززی دیگر پشتیبانی می شود. به عبارت دیگر، از یک کلاس دارایی برای وثیقه کردن دارایی دیگری از همان کلاس استفاده می شود. این نوع وثیقه گذاری بیش از حد همان چیزی است که باعث می شود شاهد لیکوئیدی با میلیاردها دلار زیان برای کاربران باشیم.

استخرهایی مانند (Lido)، استیک وایز (Stakewise) و راکت پول (Rocket Pool) ایده ای کاملا نوآورانه دارند. در حالت معمول، به صورت انفرادی به ۳۲ اتر نیاز دارید تا به عنوان اعتبارسنج مستقیما استیک کنید. این کار مستلزم دانش تکنیکی و آماده کردن زیرساخت است و خطرات خاص خود را دارد. (مثلا ممکن است نود را اشتباه تنظیم کنید)

اما، با راکت پول برای تبدیل شدن به اپراتور نود فقط به ۸ اتر نیاز دارید، زیرا سیستمی مبتنی بر قراردادهای هوشمند بقیه استخر را پر می کند. به عبارت دیگر، ۸ اتر شما لنگری در یک بسته ۳۲ اتری است و ۲۴ اتر دیگر از مقادیر خرد اتر دیگر کاربران ساخته شده است.) شما به عنوان یک اپراتور نود واقعی (بدون نیاز به مدیریت زیرساخت فیزیکی) پاداش می گیرید و این پاداش احتمالا بالاتر از سودی است که با استیک ساده در پلتفرمی مانند کوین بیس (Coinbase) به دست می آورید.

همچنین در مقابل اتریومی که در شبکه استیک کرده اید، توکن های استیک نقدشونده یا استیک لیکوئید (Liquid Staking)، مانند stETH در لیدو و rETH در راکت پول را دریافت می کنید که می توانند در اپلیکیشن های دیفای مختلف استفاده شوند. این کار به طور بالقوه می تواند سود شما را افزایش دهد زیرا می توانید تا زمانی که اتر خود را در استخر سپرده گذاری کرده اید، کار مفیدی هم با stETH انجام دهید.

با این وجود، کارشناسان می گویند این استخرها ریسک هایی از جمله اسلشینگ دارند. خطرات دیگری نیز وجود دارد.

برای مثال، وثیقه مورد استفاده در راکت پول ارز بومی خود پروژه (RPL) است، بنابراین کاهش قیمت RPL می تواند شما را در معرض ریسک زیان قرار دهد. با توجه به ریسک ها و پاداش های بیشتر، استراتژی سرمایه گذاران بزرگتر این است که ۱۰% از سرمایه استیکینگ خود را در پلتفرم هایی مثل راکت پول یا لیدو بگذارند.

به صورت خلاصه، کاری که در کشت سود یا ییلد فارمینگ (Yield Farming) انجام می دهید این است: سرمایه خود را در یک پروتکل استیک سپرده گذاری می کنید، در ازای آن توکن استیک لیکوئید دریافت می کنید، بعد آن توکن های جدید را در یک پروتکل استیک دیگر قرار می دهید، در ازای آن ها هم توکن های لیکوئید بیشتری دریافت می کنید و الی آخر.

این فرایند می تواند تا بی نهایت ادامه یابد. اما، این در واقع اهرم است. در نتیجه، ییلد فارمینگ می تواند ۵ برابر حالت معمول به شما سود بدهد، اما اگر مشکلی پیش بیاید، کاملا لیکوئید می شوید زیرا اهرم بیش از حد (Over-Leverage) دارید.

چه کسانی در تیم رهبری پروژه حضور دارند؟ سابقه آن ها چیست؟ آیا پروژه مشروع به نظر می رسد؟ اشتباه اصلی مردم این است که به ارتباط بین پروژه و سود استیک آن فکر نمی کنند. به خصوص در هیجان و هذیان بالا رفتن قیمت ها در بازارهای گاوی، سود پروژه ممکن است خیلی وسوسه انگیز به نظر برسد، اما بعدا از اشکالات پروژه یا کلاهبرداری آشکار آن مطلع می شوید. به همین دلیل است که بررسی دارایی زیربنایی اهمیت زیادی دارد. پس، اگر به پروژه ای اعتماد ندارید، به سود آن هم اعتماد نکنید.

بسیاری از معاملات بازار کریپتو شامل نوسانات شدید قیمت، هجوم آدرنالین به مغز و احساس شادی یا نا امیدی هستند. استیک باید برعکس باشد؛ کاری کاملا کسل کننده. اگر سود ثابت (اما نسبتا متوسطی) از سرمایه خود به دست می آورید و زیاد به آن فکر نمی کنید، پس کارتان را درست انجام داده اید. فقط سود استیکینگ می گیرید و چیز زیادی برای فکر کردن وجود ندارد اما زیان نمی کنید.

مهمترین ریسکی که سرمایه گذاران حین استیک کردن رمز ارزهای خود با آن مواجه می شوند، سقوط بازار درست در زمان قفل بودن دارایی شان است.

تصور کنید نرخ سود سالانه Staking پانزده درصد اعلام شده، اما تا قبل از تمام شدن دوره قرارداد و فراهم شدن امکان بیرون کشیدن پول، بازار بالای ۳۰ درصد سقوط کند. در حالت عادی، اگر به موقع سیگنال خروج از بازار دریافت کرده باشید، می توانید آن را نقد کنید، اما وقتی در حالت قفل شده اقدام به استیکینگ کرده باشید، این امکان سلب می شود. سرمایه گذاران قبل از استیک کردن دارایی خود باید بازار را به خوبی تحلیل کنند. نباید صرفا بر اساس نرخ سود سالانه تصمیم گرفت.

در زمان استیک کردن برخی رمز ارزها، تا اتمام یک بازه زمانی مشخص به سرمایه تان دسترسی ندارید.

به عنوان نمونه باید به ترون و اتم (کازموس) اشاره کرد. این مورد به نوعی مرتبط با گزینه قبلی است؛ اگر ارزش دارایی استیک شده ناگهان کاهش پیدا کند، در حالی که قادر به خارج و نقد کردن آن نیستید، متضرر خواهید شد. اگر بازار در شرایط بدی قرار دارد (احتمال سقوط بالا است)، بهتر است با وجود دریافت سود سالانه پایین تر، قراردادهای بدون قفل سرمایه را انتخاب کنید.

پاداش استیکینگ برخی رمز ارزها روزانه پرداخت نشده و بعد از اتمام دوره به کیف پول کاربر واریز می شود. البته، اگر کل سال یک دارایی رمز ارزی را هولد و استیک کنید، متفاوت بودن دوره پرداخت پاداش تاثیری روی سود سالانه نخواهد داشت. با این حال، در صورت تمایل به سرمایه گذاری مجدد کل دارایی در Staking، سود نهایی تحت تاثیر قرار خواهد گرفت.

برای درک بهتر، نحوه محاسبه روزانه سود در حساب های سپرده بانکی را تصور کنید؛ امروز X تومان در بانک دارید و فردا، موجودی به X+Y تومان افزایش پیدا می کند. در روز دوم، سود بر اساس موجودی X+Y محاسبه خواهد شد.

نقدشوندگی یا عدم نقدشوندگی (Liquidity و Illiquidity) سرمایه ای که تصمیم به استیکینگ آن را دارید، ریسک دیگری است که باید مد نظر قرار بدهید.

نقد شوندگی یا لیکوییدیتی (Liquidity) نشان دهنده توانایی فروش دارایی در مدت زمان کوتاه با قیمتی نزدیک یا برابر با قیمت درخواستی است. به عبارت دیگر، به معنای فرصت تبدیل دارایی به معادل پولی آن است.

اگر می خواهید آلت کوینی (Altcoin) با مارکت کپ پایین، که سطح نقدینگی کمی در صرافی ها دارد، استیک کنید، بعد از پایان قرارداد، برای نقد کردن آن یا تبدیلش به رم ارزی معروف با مشکل مواجه خواهید شد. به همین دلیل مجددا توصیه می کنیم فقط روی فاکتور نرخ سود سالانه بالا تمرکز نکنید و معیاری مثل میزان نقدشوندگی را نیز در نظر بگیرید. استیکینگ ارزهای دیجیتال لیکویید، این ریسک را کاهش می دهد.

اجرای یک گره ولیدیتور به منظور استیک کردن رمز ارز نیازمند دانش فنی کافی است تا اطمینان حاصل شود هیچ اختلالی در روند وجود ندارد. گره های اعتبارسنج باید ۲۴ ساعته در ۷ روز هفته روشن باشند تا حداکثر سود حاصل شود.

اگر دان تایم زیاد باشد، ممکن است علاوه بر حذف شود، بخشی از سرمایه اولیه را نیز از دست بدهید. در شرایطی که یک نود کج رفتاری می کند، احتمال مجازات شدن وجود دارد؛ در بدترین حالت، رمز ارز استیک شده اسلش (Slashed) خواهد شد، به این معنی که بخشی از سرمایه‌ در گرو پروتکل کسر می شود. اگر می خواهید مبالغ بسیار بالایی استیک کنید، با تحقیقات کافی، خود یک نود اعتبارسنج راه اندازی کنید. در صورت تمایل به سپردن کار به یک واسطه، از پلتفرمی مطمئن نظیر بایننس یا تراست والت استفاده کنید.

علاوه بر ریسک اجرای یک گره ولیدیتور یا سپردن کار به یک واسطه، باید هزینه های هر چند اندک اجرای یک نود استیکینگ را نیز مد نظر گرفت. اگر شخصا اقدام به راه اندازی یک نود اعتبارسنج کنید، مجبور به پرداخت هزینه برای خرید یک سیستم کامپیوتری، روشن نگه داشتن دائمی آن و پرداخت هزینه برق خواهید شد. البته این هزینه (هم قطعه هم برق) در مقایسه با زمان استخراج بسیار کمتر است. اگر مسئولیت را بر عهده یک واسطه نظیر یک کیف پول قرار بدهید، بخشی از سود نهایی به عنوان کارمزد توسط آن کسر می شود.

در صورت بی توجهی به امنیت حساب کاربری خود در صرافی، کیف پول، استخر یا در کل پلتفرمی که رمز ارز خود را در آن استیک کرده اید، احتمال سرقت کلید خصوصی و بر باد رفتن سرمایه افزایش پیدا می کند.

بدون توجه به نحوه نگهداری رمز ارزها، هولدینگ یا استیکینگ، از قرارگیری دارایی در پلتفرمی مطمئن اطمینان حاصل کرده و عبارت بازیابی را در مکانی مطمئن نگهداری کنید. اگر به دنبال استیک کردن سرمایه ای با حجم بالا هستید، از اپلیکیشن هایی که اجازه می دهند کلید خصوصی را نزد خود نگه دارید، استفاده کنید.